Luận văn Yếu tố tác động đến định hướng nghề ngiệp của học sinh lớp 12 tại thành phố Hồ Chí Minh (Phần 1)

Nội dung text: Luận văn Yếu tố tác động đến định hướng nghề ngiệp của học sinh lớp 12 tại thành phố Hồ Chí Minh (Phần 1)

1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ HUỲNH THANH TRUNG YẾU TỐ TÁC ÐỘNG ÐẾN ÐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH LỚP 12 TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 S K C0 0 4 8 2 0 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 1/2016
2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ HUỲNH THANH TRUNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH LỚP 12 TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 01/2016
3. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ HUỲNH THANH TRUNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH LỚP 12 TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 Hướng dẫn khoa học PGS. TS Lê Thị Hoa Tp. Hồ Chí Minh, tháng 01/2016
4. LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƯỢC Họ và tên: Huỳnh Thanh Trung Giới tính: Nam Ngày, tháng, năm sinh: 10/12/1987 Nơi sinh: Đồng Nai Quê quán: Đồng Nai Dân tộc: Kinh Địa chỉ liên lạc: 414 lô F, Cư xá Thanh Đa, P. 27, Quận Bình Thạnh, TP.HCM Điện thoại cơ quan: Điện thoại nhà riêng: Fax: Email: II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO: Đại học: Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: từ 09/2006 đến 09/ 2010 Nơi học: Đại học Nông Lâm TPHCM Ngành học: Sư phạm Kỹ thuật Nông nghiệp III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC: Công việc Thời gian Nơi công tác đảm nhiệm 2010-2016 Trường Đại học Sài Gòn Chuyên viên văn phòng i
5. LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tp Hồ Chí Minh, ngày 12 tháng 1 năm 2016 Người nghiên cứu Huỳnh Thanh Trung ii
6. LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Giảng viên hướng dẫn đã hướng dẫn, theo dõi, định hướng khoa học và tạo mọi điều kiện để người nghiên cứu hoàn thành tốt luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô giảng dạy đã truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quý báu giúp tôi nhận thức sâu sắc hơn về nghề nghiệp, về cuộc sống. Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô Viện Sư phạm Kỹ thuật Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh góp ý kiến, động viên, tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Tôi xin cảm ơn quý thầy cô và các em học sinh lớp 12 trường THPT: Võ Thị Sáu, Tân Bình, Long Trường, Nguyễn Huệ, Phạm Văn Sáng đã hỗ trợ người nghiên cứu thực hiện luận văn. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến các Anh, Chị, Em lớp Cao học Giáo dục học Khóa 13B (2013-2015) đã chia sẻ, giúp đỡ tôi trong những lúc khó khăn, động viên tôi trong suốt thời gian học tập. Dù đã có nhiều cố gắng, nhưng chắc chắn luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế, rất mong được sự góp ý, chỉ dẫn của Thầy, Cô và bạn bè đồng nghiệp. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận văn Huỳnh Thanh Trung iii
7. TÓM TẮT Đề tài: “YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGIỆP CỦA HỌC SINH LỚP 12 TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH” Chọn nghề là chọn cuộc đời, chọn số phận. Cuộc đời của con người có ý nghĩa hay không là chính là ở chỗ bằng lao động của mình đem lại lợi ích cho chính bản thân và cho người khác. Học sinh phổ thông đặc biệt là các em học sinh lớp 12 sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông đều phải chọn cho mình một nghề nhất định. Khi chuẩn bị chọn cho mình một nghề trong tương lai, các em thường bỡ ngỡ trước thế giới nghề nghiệp rất phức tạp và đa dạng. Vì vậy, định hướng nghề nghiệp đối với học sinh trung học phổ thông là vô cùng cần thiết. Quá trình định hướng nghề nghiệp của học sinh bị tác động của hai yếu tố chính: yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan. Yếu tố chủ quan bao gồm: xu hướng cá nhân, tính cách, khí chất, năng lực. Yếu tố khách quan bao gồm: gia đình, bạn bè, nhà trường, phương tiện truyền thông & tổ chức xã hội, nhu cầu thị trường lao động. Nội dung của đề tài gồm 3 phần: PHẦN MỞ ĐẦU: Trình bày lí do chọn đề tài, mục tiêu, khách thể, đối tượng nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, giới hạn nghiên cứu, khung lý thuyết. PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí luận về yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của học sinh Người nghiên cứu trình bày lịch sử nghiên cứu vấn đề, các lý thuyết tiếp cận và các khái niệm khoa học của đề tài: định hướng, nghề nghiệp, hướng nghiệp, tư vấn hướng nghiệp, định hướng nghề nghiệp, lựa chọn nghề nghiệp, các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của học sinh Chương 2: Thực trạng định hướng nghề nghiệp của học sinh hiện nay Trong chương 2 người nghiên cứu trình bày thực trạng định hướng nghề nghiệp của học sinh lớp 12 tại TP. Hồ Chí Minh hiện nay theo bậc học và ngành học. iv
8. Chương 3: Các yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của học sinh Người nghiên cứu phân tích, đánh giá 6 yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của học sinh bao gồm: yếu tố đặc điểm nhân cách học sinh, yếu tố gia đình, yếu tố bạn bè, yếu tố nhà trường, yếu tố phương tiện truyền thông & tổ chức xã hội, yếu tố nhu cầu nhân lực thị trường lao động. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ v
9. ABSTRACT FACTORS HAVE AN EFFECT ON STUDENT IN GRADE 12‘S ORIENT OCCUPATION IN HO CHI MINH CITY Choosing career is as choosing life and fate. The life whether it is meaningful or not, which is the labour’s interest for themselves and the others. High school student, especially students in grade 12 who are after graduating , they must decide to choose a career. When preparing to choose an occupation for future, they often feel strange with the professional world which are complex and divers ahead. Therefore, professional orientation for high school students is extremely necessary. The process of professional orientation of high school students is affected by two main factors: subjective factors and objective factor. Subjective factors include: personal tendency, character, temperament, capacities. External factors include: family, friends, schools, media & society organizations, demand of labour market. The content of the thesis consists of 3 parts: INTRODUCTION: Presentation reason to choose a subject, target, objective, object of study, research tasks, research methods, limited research, theoretical framework. THE CONTENTS Chapter 1: The rationale of factors that impact the professional orientation of students. The study presents historical research problem, the theoretical approach and the scientific concept of topics: orientation, profession, career, career counseling, career orientation, career choice, factors affecting career orientation of students Chapter 2: Current status of professional orientation of students today In chapter 2 studies presented professional orientation situation of 12th graders in the city. Ho Chi Minh City now by level and field of study. Chapter 3: Factors affecting career orientation of students The analysis and evaluation 6 Factors affecting career orientation of students include: factors student personality characteristics, family factors, factors friends, school factors, factors media & social organizations, human factors requirements of labor market. CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS vi
10. MỤC LỤC LÍ LỊCH KHOA HỌC i LỜI CAM ĐOAN ii LỜI CẢM ƠN iii TÓM TẮT iv MỤC LỤC vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT xii DANH MỤC CÁC HÌNH xiii DANH MỤC CÁC BẢNG xiv PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lí do chọn đề tài 1 2. Mục tiêu nghiên cứu 3 3. Nhiệm vụ nghiên cứu 3 4. Đối tượng nghiên cứu 3 5. Khách thể nghiên cứu 3 6. Câu hỏi nghiên cứu 3 7. Giả thuyết nghiên cứu 3 8. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4 8.1. Giới hạn về qui mô mẫu khảo sát 4 8.2. Thời gian nghiên cứu 4 9. Phương pháp nghiên cứu 4 9.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 4 9.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi 4 9.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 4 9.4 Phương pháp xử lý số liệu 5 10. Khung lý thuyết 5 PHẦN NỘI DUNG 6 vii
11. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH 6 1.1 Các nghiên cứu trên thế giới 6 1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 10 1.2.1 Nghiên cứu đặc điểm tâm lí cá nhân trong hoạt động hướng nghiệp. .10 1.2.2 Nghiên cứu thực trạng công tác hướng nghiệp và đề xuất giải pháp 12 1.2.3 Xây dựng bộ công cụ trắc nghiệm phục vụ công tác hướng nghiệp 13 1.2.4 Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn trường đại học, định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT 13 1.3 Các khái niệm liên quan 14 1.3.1 Yếu tố 14 1.3.2 Định hướng 15 1.3.3 Nghề nghiệp 15 1.3.4 Hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp 17 1.3.4.1 Hướng nghiệp 17 1.3.4.2 Tư vấn hướng nghiệp 18 1.3.5 Định hướng nghề nghiệp 19 1.3.5.1 Định hướng nhận thức đối với nghề nghiệp 19 1.3.5.2 Định hướng thái độ đối với nghề nghiệp 20 1.3.6 Lựa chọn nghề nghiệp 20 1.4 Các lý thuyết tiếp cận 21 1.4.1 Tam giác hướng nghiệp 21 1.4.2 Lý thuyết xã hội hóa 22 1.4.3 Lý thuyết sự lựa chọn duy lý (Thuyết lựa chọn hợp lý) 23 1.5 Những yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp của HS THPT 24 1.5.1 Những đặc điểm nhân cách của học sinh 24 1.5.1.1 Xu hướng 24 viii
12. 1.5.1.2 Tính cách 26 1.5.1.3 Khí chất 26 1.5.1.4 Năng lực 27 1.5.2 Yếu tố giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường 27 1.5.3 Yếu tố hướng nghiệp trong gia đình 28 1.5.4 Yếu tố nhu cầu thị trường sức lao động 29 1.5.5 Yếu tố bạn bè và tâm lý bắt chước trong lựa chọn nghề nghiệp 30 1.5.6 Yếu tố các phương tiện thông tin đại chúng và các tổ chức xã hội . .31 Tóm tắt chương 1 33 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH THPT TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 34 2.1. Vài nét về địa bàn nghiên cứu 34 2.1.1. Tình hình dân số thành phố Hồ Chí Minh 34 2.1.2. Tình hình giáo dục thành phố Hồ Chí Minh 34 2.2. Thực trạng định hướng nghề nghiệp của học sinh lớp 12 tại TP. HCM hiện nay 36 2.2.1 Khái quát chung về mẫu nghiên cứu 36 2.2.2. Nhận thức của học sinh về đặc điểm cá nhân 40 2.2.3. Định hướng nghề nghiệp của học sinh hiện nay 42 2.2.3.1 Dự định chọn nghề 42 2.2.3.2 Sự lựa chọn ngành nghề của học sinh 48 2.2.3.3 Lý do chọn nghề của học sinh 51 Kết luận chương 2 53 CHƯƠNG 3: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH LỚP 12 TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 54 3.1 Sự tác động của các yếu tố khách quan 54 3.1.1 Gia đình 54 3.1.1.1 Kinh tế gia đình 54 ix
13. 3.1.1.2 Trình độ học vấn và nghề nghiệp của cha mẹ học sinh 57 3.1.1.3 Vai trò của gia đình trong định hướng và lựa chọn nghề nghiệp của học sinh 62 3.1.1.4 Đánh giá tác động của gia đình trong việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh 64 3.1.2 Bạn bè 65 3.1.2.1 Vai trò của bạn bè đối với định hướng nghề của học sinh 65 3.1.2.2 Đánh giá tác động của bạn bè đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 67 3.1.3 Nhà trường 68 3.1.3.1 Vai trò của nhà trường trong việc hình thành định hướng nghề nghiệp của học sinh 68 3.1.3.2 Đánh giá tác động của nhà trường đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 72 3.1.4 Truyền thông và các tổ chức xã hội 73 3.1.4.1 Vai trò của truyền thông và các tổ chức xã hội trong việc định hướng chọn nghề của học sinh 73 3.1.4.2 Đánh giá tác động của truyền thông và các tổ chức xã hội đến định hướng chọn nghề của học sinh 75 3.1.5 Nhu cầu thị trường sức lao động 76 3.1.5.1 Nhận thức của học sinh về nghề nghiệp tương lai 76 3.1.5.2 Đánh giá tác động của nhu cầu thị trường lao động đến lựa việc lựa chọn nghề của học sinh 78 3.2. Sự tác động của các yếu tố chủ quan 78 3.2.1. Xu hướng cá nhân 79 3.2.2. Tính cách 81 3.2.3. Khí chất 82 3.2.4. Năng lực 84 Kết luận chương 3 87 x
14. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87 1. Kết luận 88 2. Hạn chế của đề tài 91 3. Khuyến nghị 91 4. Hướng nghiên cứu tiếp theo 95 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC PHỤ LỤC 1: BẢNG TRƯNG CẦU Ý KIẾN HỌC SINH PHỤ LỤC 2: BẢNG PHỎNG VẤN SÂU HỌC SINH PHỤ LỤC 3: KẾT QUẢ XỬ LÝ SỐ LIỆU xi
15. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ĐH: Đại học CĐ: Cao đẳng TCCN: Trung cấp chuyên nghiệp TN: Tốt nghiệp THPT: Trung học phổ thông THCS: Trung học cơ sở HS: Học sinh TP.HCM: Thành phồ Hồ Chí Minh ĐHQG: Đại học Quốc gia KHXH: Khoa học xã hội ĐHSP: Đại học Sư phạm GD: Giáo dục GDHN: Giáo dục hướng nghiệp NCKH: Nghiên cứu khoa học NXB: Nhà xuất bản CNH – HĐH: Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa TT KT TH-HN: Trung tâm kỹ thuật Tổng hợp – Hướng nghiệp PTTT: Phương tiện truyền thông TCXH: Tổ chức xã hội TTLĐ: Thị trường lao động N- TN: Nguời – Tự nhiên N- KT: Nguời – Kỹ thuật N - N: Nguời – Người N – DH: Người – Dấu hiệu xii
16. DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1. Tam giác hướng nghiệp 21 xiii
17. DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Thống kê đặc điểm cá nhân của học sinh 37 Bảng 2.2 Trình độ học vấn của cha mẹ học sinh 38 Bảng 2.3. Nghề nghiệp của cha mẹ học sinh 39 Bảng 2.4. Nhận thức của học sinh về bản thân 40 Bảng 2.5. Sở thích của học sinh trong các nhóm nghề 41 Bảng 2.6. Tình trạng sức khỏe 42 Bảng 2.7. Suy nghĩ về nghề nghiệp của học sinh 42 Bảng 2.8. Dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh 43 Bảng 2.9. Dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh theo giới tính 45 Bảng 2.10. Kiểm định sự khác biệt về dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh theo giới tính 46 Bảng 2.11. Dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh theo học lực 46 Bảng 2.12. Dự định nghề nghiệp của học sinh theo khu vực sống 47 Bảng 2.13. Sự lựa chọn ngành nghề của học sinh 48 Bảng 2.14. Giới tình và sự lựa chọn ngành nghề 50 Bảng 2.15. Lý do chọn nghề của học sinh 51 Bảng 3.1. Mối tương quan giữa dự định sau tốt nghiệp THPT của HS với điều kiện kinh tế gia đình của học sinh 54 Bảng 3.2. Mối tương quan giữa điều kiện kinh tế gia đình gia đình của học sinh và nơi sinh sống 56 Bảng 3.3. Mối tương quan giữa trình độ học vấn của cha với dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh 57 Bảng 3.4. Mối tương quan giữa trình độ học vấn của mẹ với dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh 58 Bảng 3.5. Mối tương quan giữa nghề nghiệp của cha với dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh 59 xiv
18. Bảng 3.6. Mối tương quan giữa nghề nghiệp của mẹ với dự định sau tốt nghiệp THPT của học sinh 60 Bảng 3.7. Vai trò của gia đình trong việc định hướng nghề nghiệp của học sinh .62 Bảng 3.8. Ý nghĩa của từng giá trị trung bình đối với thang đo khoảng .64 Bảng 3.9. Thống kê mô tả tác động của gia đình đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 64 Bảng 3.10. Vai trò của bạn bè trong định hướng nghề nghiệp của học sinh .65 Bảng 3.11. Thống kê mô tả tác động của bạn bè đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 67 Bảng 3.12. Vai trò của nhà trường trong việc hình thành định hướng nghề nghiệp của học sinh .68 Bảng 3.13. Hoạt động hướng nghiệp ở các trường THPT theo khu vực .70 Bảng 3.14. Thống kê mô tả tác động của nhà trường đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 72 Bảng 3.15. Vai trò của TT & TCXH trong định hướng nghề nghiệp của học sinh .73 Bảng 3.16. Thống kê mô tả tác động của TT & TCXH đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 75 Bảng 3.17. Nhận thức của học sinh về nghề nghiệp tương lai .76 Bảng 3.18. Học sinh đánh giá khả năng phát triển của nghề theo nhóm nghề .77 Bảng 3.19. Thống kê mô tả tác động của nhu cầu thị trường sức lao động đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 78 Bảng 3.20. Xu hướng cá nhân trong chọn nghề .79 Bảng 3.21. Thống kê mô tả tác động của xu hướng cá nhân trong lựa chọn nghề nghiệp 81 Bảng 3.22. Thái độ của học sinh đối với nghề nghiệp lựa chọn .81 xv
19. Bảng 3.23. Thống kê mô tả tác động của tính cách đến định hướng nghề nghiệp của học sinh 82 Bảng 3.24. Khí chất tác động đến hành vi chọn nghề của học sinh .83 Bảng 3.25. Thống kê mô tả khí chất tác động đến việc chọn nghề của học sinh 83 Bảng 3.26. Học sinh đánh giá năng lực bản thân trong chọn nghề .84 Bảng 3.27. Tương quan giữa năng lực cá nhân với việc chọn nghề của học sinh 85 xvi
20. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong xu thế phát triển và hội nhập, đất nước ta tập trung phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nền kinh tế có sự khởi sắc về nhiều mặt, đời sống người dân không ngừng được cải thiện về vật chất lẫn tinh thần. Hòa vào chung xu thế đó, đòi hỏi mỗi người phải luôn trao dồi kiến thức và lựa chọn hướng đi đúng đắn trong tương lai cho mình. Học sinh THPT nói chung, đặc biệt là học sinh lớp 12 lứa tuổi bước vào ngưỡng cửa cuộc đời, việc lựa chọn nghề nghiệp đã trở thành mối quan tâm thường xuyên, chi phối suy nghĩ và hành động của các em. Học sinh THPT khác với học sinh THCS ở chỗ học sinh THPT đã có sự chuẩn bị về tâm thế nên các em sẽ chín chắn hơn trong việc lựa chọn cho mình con đường đi phía trước. Việc lựa chọn nghề nghiệp không chỉ xác định hướng đi của mỗi cá nhân mà còn tác động tới toàn xã hội vì nó thúc đẩy hoặc kìm hãm đóng góp của cá nhân đó đối với xã hội. Chọn nghề phù hợp sẽ tạo một động lực lớn thúc đẩy cá nhân say sưa, miệt mài, khám phá, sáng tạo để hoạt động tốt trong nghề, ngược lại họ sẽ băn khoăn, day dứt trong suốt cuộc đời. Tuy nhiên, việc định hướng chọn nghề, quyết định đường đời của học sinh không đơn giản bởi vì ngành nghề trong xã hội rất phong phú, mỗi ngành nghề đều có những yêu cầu, đặc trưng riêng, nghề nào cũng có vai trò và ý nghĩa nghề nghiệp nhất định. Bên cạnh đó học sinh THPT còn bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố cả chủ quan và khách quan đến việc lựa chọn nghề của các em. Vì vậy, câu hỏi “học nghề gì, làm việc gì khi tốt nghiệp THPT” khiến nhiều học sinh bối rối không tìm được câu trả lời. Số liệu thống kê đăng trên báo Quân đội Nhân dân năm 2014 có 1,4 triệu thí sinh dự thi. Cùng với số lượng sinh viên trúng tuyển được vào học tại các trường là số lượng tương ứng sinh viên tốt nghiệp ra trường cần việc làm. Nhưng thực tế cho thấy, số lượng sinh viên ra trường không tìm được việc làm vẫn chiếm tỉ lệ cao. Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh – Xã hội công bố vào quý I năm 2014 cả nước có hơn 1 triệu người trong độ tuổi lao động bị thất nghiệp trong đó có hơn 200.000 người có bằng cao đẳng, đại học và sau đại học [43]. Kết quả khảo sát 1
21. của Trung tâm Hỗ trợ và Tư vấn Tâm lý trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQG Hà Nội có đến 75,6 % sinh viên không thỏa mãn với nghề nghiệp đã chọn. Số liệu thống kê của Trung tâm Dự báo Nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP. Hồ Chí Minh (FALMI) có đến 60% học sinh chọn sai ngành học, điều này dẫn đến nhiều lãng phí cho bản thân các em, gia đình và xã hội [45]. Việc chọn sai nghề còn dẫn đến nhiều hệ quả: bản thân học sinh không phát huy được hết năng lực, tố chất của bản thân trong công việc, năng suất và hiệu quả lao động giảm sút. Từ đó, sẽ gây ra chán nản, thiếu tự tin và mất đi động lực làm việc. Theo E. A Klimốp [15, tr.61- 62] thì có 2 nguyên nhân chính dẫn đến sự lựa chọn nghề nghiệp không phù hợp của học sinh THPT: - Thứ nhất: Do cá nhân học sinh có thái độ không đúng đắn với các tình huống khác nhau của việc lựa chọn nghề. Những thành kiến và tiếng tăm nghề nghiệp do sự ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp của những người khuyên bảo, sự yêu thích nghề mới chỉ là vẻ bề ngoài, cảm tính. Cá nhân chưa thực sự hiểu nghề đó. - Thứ hai: Cá nhân thiếu tri thức, kinh nghiệm về những tình huống đó có thể do sự bất đồng môn học nghề, không thể hiểu được hết năng lực của bản thân, không biết hoặc không đánh giá đầy đủ những đặc điểm phẩm chất cá nhân, không hiểu được đặc điểm và yêu cầu của nghề đòi hỏi với người lao động, thao tác và trình tự của chúng khi giải quyết vấn đề lựa chọn nghề. Để chọn được nghề phù hợp các em phải biết kết hợp ba yếu tố: nguyện vọng, năng lực bản thân, những đòi hỏi của nghề và yêu cầu của xã hội. Hàng năm ở nước ta có hơn một triệu HS tốt nghiệp THPT mong muốn tìm cho mình một nghề ổn định, nhưng chọn nghề nào trong cơ chế thị trường đã ảnh hưởng rất nhiều đến suy nghĩ của các em. Riêng TP. HCM, theo khảo sát hằng năm của Trung tâm FALMI, chỉ có 5% học sinh có hiểu biết về ngành chọn học, 20% học sinh hiểu biết tương đối đầy đủ về ngành sẽ chọn học, 75% học sinh thiếu hiểu biết về nghề bản thân chọn học. Vì thế đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời, với vốn hiểu biết về ngành nghề trong xã hội có giúp các em lựa chọn đúng đắn một nghề phù hợp với mình không? Những yếu tố nào tác động đến việc định hướng và lựa chọn nghề nghiệp của các em? Các em chọn nghề cho mình như thế nào? Dựa vào 2