Luận văn Vận dụng phương pháp dạy học dựa trên vấn đề cho môn Thực hành Hóa đại cương tại Đại học công nghệ TP HCM (Phần 1)

Nội dung text: Luận văn Vận dụng phương pháp dạy học dựa trên vấn đề cho môn Thực hành Hóa đại cương tại Đại học công nghệ TP HCM (Phần 1)

1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ÐỀ CHO MÔN THỰC HÀNH HÓA ÐẠI CƯƠNG TẠI ÐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 S K C0 0 5 1 1 4 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 6/2015
2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH  LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THU HƢƠNG VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ CHO MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG TẠI ĐẠI HỌCCÔNG NGHỆ TP. HCM NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC MÃ SỐ: 601401 Tp. Hồ Chí Minh, Tháng 6 năm 2015
3. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH  LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THU HƢƠNG VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ CHO MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG TẠI ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC MÃ SỐ: 601401 Tp. Hồ Chí Minh, Tháng 6 năm 2015
4. LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƢỢC Họ và tên:NGUYỄN THỊ THU HƢƠNG Giới tính: Nữ Ngày, tháng, năm sinh: 04/08/1988 Nơi sinh: Tp. Nam Định, tỉnh Nam Định Quê quán: Xã Trực Đại, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định Dân tộc: Kinh Đơn vị công tác (hiện tại hoặc trƣớc khi nghỉ hƣu): Khoa Công nghệ Sinh học - Thực phẩm – Môi trường. Chức vụ (hiện tại hoặc trƣớc khi nghỉ hƣu): Giảng viên bộ môn Công nghệ Sinh học. Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 42 đƣờng 79, phƣờng Phƣớc Long B, quận 9, TP. HCM Điện thoại liên hệ: :0987824201 E-mail: thuhuonggdh@gmail.com II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO 1. Đại học: Hệ đào tạo: Chính quy Nơi đào tạo: Trƣờng Đại học Vinh, tỉnh Nghệ An Ngành học: Sư phạm Sinh học Năm tốt nghiệp: 2010 2. Sau đại học Thạc sĩ chuyên ngành: Giáo dục học. Thời gian học 2013 - 2015 Nơi đào tạo: Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật Tp HCM. III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN Thời Nơi công tác Công việc đảm nhiệm gian 7/2010 – Viện Sinh học Nghiên cứu viên tập sự phòng Vi sinh ứng 9/2010 Nhiệt Đới TP HCM dụng Giảng viên bộ môn Công nghệ Sinh học. 9/2010 ĐH Công nghệ Các môn học đã giảng dạy: đến nay TP HCM - Sinh học đại cƣơng i
5. - Vi Sinh đại cƣơng - TH. Sinh học - TH. Vi sinh đại cƣơng - TH. Hóa đại cương - TH. Công nghệ nuôi cấy TBTV - TH. Công nghệ sản xuất sinh phẩm ii
6. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tp. Hồ Chí Minh, ngày 16 tháng 7 năm 2015 Ngƣời cam đoan iii
7. TÓM TẮT Với mong muốn góp sức cho công cuộc đổi mới nền giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao, ngƣời nghiên cứu đã thực hiện đề tài: "Vận dụng phương pháp dạy học dựa trên vấn đề cho môn Thực hành Hóa đại cương tại ĐH công nghệ TP HCM" và bƣớc đầu đƣa vào vận dụng nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, tăng cƣờng tính tích cực và hợp tác trong học tập, đồng thời rèn luyện kỹ năng mềm cho học sinh. Đề tài đƣợc thực hiện tại trƣờng đại học công nghệ TP HCM vào tháng 5 năm 2015. Kết quả của cuốn luận văn đƣợc trình bày trong các phần nhƣ sau: Phần mở đầu: Trình bày lý do chọn đề tài, xác định mục tiêu và đề ra nhiệm vụ nghiên cứu, xác định khách thể và đối tƣợng nghiên cứu, lập giả thuyết nghiên cứu, giới hạn phạm vi nghiên cứu và lựa chọn các phƣơng pháp nghiên cứu để thực hiện các nhiệm vụ của đề tài. Phần nội dung: gồm có 3 chƣơng Chương 1: Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học dựa trên vấn đề . Trình bày cơ sở lý luận về phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề, nền tảng cơ bản cho việc vận dụng vào dạy học. Chương 2: Đánh giá thực trạng của việc dạy học môn Thực hành Hóa đại cương tại trường ĐH Công nghệ TP HCM. Đề tài đã phân tích đƣợc thực trạng dạy học môn Thực hành Hóa đại cương thông qua quá trình khảo sát sinh viên và các giáo viên đang giảng dạy từ đó đƣa ra kết quả cho thấy thực trạng dạy học chƣa làm tăng sự tích cực hóa của ngƣời học Chương 3: Vận dụng phương pháp dạy học dựa trên vấn đề cho môn thực hành Hóa đại cương tại ĐH Công nghệ TP HCM. Từ cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận, ngƣời nghiên xây dựng quy trình dạy học và biên soạn giáo án giảng dạy cho môn TH. Hóa đại cƣơng với phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề. Trình bày tiến trình tổ chức thực nghiệm và kết quả sau khi thực nghiệm để đánh giá tính giá trị của đề tài. Phần kết luận và kiến nghị: Tổng kết các kết quả chính của đề tài. Trình bày những ƣu điểm, hạn chế và hƣớng khắc phục khi vận dụng phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề vào dạy học. Qua đó, nêu lên khả năng triển khai vào thực tế và hƣớng phát triển của đề tài. iv
8. ABSTRACT With strong desire to contribute to the renovation of the educational system and produce high quality workforce, the researcher decided to work on the thesis "Applying the problem based learning in teaching and learning practical subjects of general chemistry at HCM university of technology" and took the initial steps bringing it to practice in order to improve the teaching effectiveness, boost the activeness and co- operation in learning, as well as developing soft-skills for students. The research has been conducted at Technology University, Ho Chi Minh city in February 2015. Research is organized as follow. Content section has 3 chapters Chapter 1: Theoretical bases for teaching methodology based on problems, basic foundation for implementation into teaching. Chapter 2: Evaluating the circumstance of teaching the subject "practical subjects of general chemistry ". The research has analyzed the current circumstance of teach subject "Applying the problem based learning in teaching and learning practical subjects of general chemistry at HCM university of technology " by investigating students and teachers on site, then being able to reveal an undesirable outcome that the current teaching methodology has yet failed to boost the learners' activeness. Chapter 3: Apply the teaching method based on problem to the subject "Applying the problem based learning in teaching and learning practical subjects of general chemistry at HCM university of technology ". From both bases of theory and practice, the researcher has developed a teaching procedure and compiled teaching curriculum for the subject "practical of general chemistry ". Displaying the process of experiment and result of the experiment so as to evaluate the value of the research. Conclusion and Recommendation section. Giving a summary of main results of the research with focusing on strengths and weaknesses and possible alterations when applying the teaching methodology based on problems into the real teaching. From then, (1) accessing the likelihood of success when implementing the teaching methodology to reality and (2) accessing the feasibility of the research development. v
9. MỤC LỤC LÝ LỊCH KHOA HỌC i LỜI CAM ĐOAN iii TÓM TẮT iv ABSTRACT v MỤC LỤC vi DANH MỤC BẢNG x DANH MỤC HÌNH xi BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT xii PHẦN MỞ ĐẦU 1 PHẦN B. NỘI DUNG 7 CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ 7 1.1. SƠ LƢỢC LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 8 1.1.1. Trên thế giới 8 1.1.2.Tại Việt Nam. 11 1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM 12 1.3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC 17 1.3.1. Khái niệm 17 1.3.2. Hệ thống phân loại phƣơng pháp dạy học 19 1.3.3. Hệ thống hóa các phƣơng pháp dạy học 21 1.3.4. Căn cứ lý luận và thực tiễn lựa chọn phƣơng pháp dạy học 24 1.4. ĐỊNH HƢỚNG ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC 25 1.4.1. Định hƣớng đổi mới PPDH 25 1.4.2. Dạy học tích cực hóa 28 1.4.3. Một số phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực 31 1.4.3.1. Phƣơng pháp làm việc nhóm 31 1.4.3.2. Phƣơng pháp dự án[12] 34 1.4.3.3. Phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề [9] 34 vi
10. 1.5. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ 35 1.5.1. Cơ sở khoa học của PP DHDTVD 35 1.5.2. Mục đích của phƣơng pháp DHDTVD 36 1.5.3. Những đặc trƣng của phƣơng pháp DHDTVD 37 1.5.4. Ƣu, nhƣợc của phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề. [6] 41 1.5.5. Các thành tố chính tạo nên quá trình học tập bằng phƣơng pháp DHDTVD . 42 1.5.6. Quy trình tổ chức học tập bằng phƣơng pháp DHDTVD[19] 43 1.5.7. Vai trò, nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong phƣơng pháp DHDTVD[19] 48 1.5.7.1.Vai trò và nhiệm vụ của trƣởng nhóm 48 1.5.7.2. Vai trò và nhiệm vụ của các thành viên 49 1.5.7.3. Vai trò và nhiệm vụ của giáo viên 50 1.5.8. Những khó khăn thƣờng gặp khi áp dụng phƣơng pháp DHDTVD 51 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 52 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG TẠI ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM 53 2.1. GIỚI THIỆU BỘ MÔN CÔNG NGHỆ SINH HỌC VÀ MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG 54 2.2. THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG 56 2.2.1. Khảo sát sinh viên 56 2.2.2. Khảo sát giảng viên 57 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG 58 2.3.1. Kết quả khảo sát từ phái sinh viên 58 2.3.1.1. Ý kiến của sinh viên về nội dung môn học Thực hành Hóa đại cƣơng 58 2.3.1.5. Tự đánh giá về mức độ hiểu bài 62 2.3.1.6. Ý kiến về hiệu quả tiếp thu kiến thức sau khi học 63 2.3.1.7. Ý kiến về các kỹ năng đã đƣợc thực hiện trong quá trình học 63 2.3.2. Kết quả khảo sát từ phía giảng viên 66 2.3.2.1. Về trình độ chuyên môn và thâm niên công tác 66 2.3.2.2. Ý kiến của giảng viên về sự phù hợp của nội dung môn TH. Hóa đại cƣơng 66 vii
11. 2.3.2.3. Về phƣơng pháp đã áp dụng khi giảng dạy môn TH. Hóa đại cƣơng 67 2.3.2.4. Về phƣơng tiện dử dụng khi tham gia giảng dạy môn TH. Hóa đại cƣơng . 68 2.3.2.5. Về các kỹ năng đã rèn luyện cho sinh viên trong quá trình giảng dạy 69 2.3.2.6. Ý kiến của giảng viên nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học môn TH. Hóa đại cƣơng 70 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 70 CHƢƠNG 3 TRIỂN KHAI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ CHO MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG VÀ THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 71 3.1.CƠ SỞ LÀM CĂN CỨ VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ CHO MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG 72 3.1.1. Căn cứ vào cơ sở lý luận 72 3.1.2. Căn cứ vào thực trạng dạy học môn Thực hành Hóa đại cƣơng 72 3.1.3. Căn cứ vào nhu cầu thực tế 72 3.2. THIẾT KẾ MÔN HỌC CHO MÔN THỰC HÀNH HÓA ĐẠI CƢƠNG THEO PHƢƠNG PHÁP DHDTVD 73 3.2.1. Mục tiêu dạy học môn Thực hành Hóa đại cƣơng theo phƣơng pháp DHDTVD 73 3.2.2. Nội dung môn Thực hành Hóa đại cƣơng theo phƣơng pháp DHDTVD 74 3.2.3.Phƣơng pháp DH DTVĐ cho môn thực hành Hóa đại cƣơng 74 3.3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 84 3.3.1. Mục tiêu và nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm 84 3.3.2. Đối tƣợng của thực nghiệm sƣ phạm 84 3.3.3. Địa điểm và thời gian tiến hành thực nghiệm sƣ phạm 84 3.3.4. Chọn mẫu thực nghiệm 84 3.3.5. Cách tiến hành thực nghiệm 85 3.3.6. Phƣơng pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm 85 3.3.7. Kết quả sau thực nghiệm 87 3.3.7.1. Xử lý định tính kết quả sau thực nghiệm 87 PHẦN C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 97 1 KẾT LUẬN 98 viii
12. 1.1 Tóm tắt đề tài nghiên cứu 98 1.2 Tự nhận xét đánh giá: 98 1.2.1 Những đóng góp của đề tài về mặt lý luận 98 1.2.2 Những đóng góp của đề tài về mặt thực tiễn 99 1.2.3 Những hạn chế: 100 1.3. Hƣớng phát triển đề tài 100 2. KIẾN NGHỊ 101 TÀI LIỆU THAM KHẢO 103 PHỤ LỤC 105 ix
13. DANH MỤC BẢNG Bảng 2.2. Kết quả ý kiến của sinh viên về phƣơng pháp mà giảng viên đã áp dụng59 Bảng 2.4. Kết quả ý kiến của sinh viên về thời gian nhớ bài sau khi học 61 Bảng 2.5. Kết quả tự đánh giá của sinh viên về mức độ hiểu bài 62 Bảng 2.7. Kết quả ý kiến về các kỹ năng đã đƣợc thực hiện trong quá trình học 63 Bảng 2.10. Kết quả khảo sát về trình độ chuyên môn và thâm niên công tác của GV 66 Bảng 2.11. Kết quả ý kiến của giảng viên về sự phù hợp của nội dung môn TH. Hóa đại cƣơng 66 Bảng 2.12. Bảng kết quả khảo sát về phƣơng pháp đã áp dụng khi giảng dạy môn TH. Hóa đại cƣơng 67 Bảng 2.14. Bảng kết quả khảo sát về các kỹ năng đã rèn luyện cho sinh viên trong quá trình giảng dạy 69 Bảng 3.2 Kết quả về mức độ yêu thích sau khi học môn TH. Hóa đại cƣơng 88 Bảng 3.3. Kết quả khảo sát thời gian nhớ bài sau khi học 89 Bảng 3.4. Kết quả tự đánh giá về sự tích cực khi tham gia học của các bạn trong nhóm/lớp 90 Bảng 3.6. Bảng Kết quả Tự đánh giá về hiệu quả tiếp thu kiến thức 92 Bảng 3.7. Kết quả về các hoạt động đƣợc rèn luyện trong quá trình học 93 x
14. DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Hệ thống hóa phƣơng pháp dạy học 23 Hình 1.2. Sơ đồ dạy học tích cực hóa học sinh 29 Hình 2.1. Biểu đồ kết quả ý kiến của sinh viên về nội dung môn học Thực hành Hóa đại cƣơng 58 Hình 2.2. Biểu đồ kết quả ý kiến của sinh viên về phƣơng pháp mà giảng viên đã áp dụng 59 Hình 2.3. Biểu đồ kết quả ý kiến của sinh viên về mức độ yêu thích đối với môn học 60 Hình 2.4. Biểu đồ kết quả ý kiến của sinh viên về thời gian nhớ bài sau khi học 61 Hình 2.5. Biểu đồ kết quả tự đánh giá của sinh viên về mức độ hiểu bài 62 Bảng 2.6. Kết quả ý kiến về hiệu quả tiếp thu kiến thức sau khi học 63 Hình 2.6. Biểu đồ kết quả ý kiến về hiệu quả tiếp thu kiến thức sau khi học 63 Hình 2.8.Biểu đồ kết quả ý kiến của sinh viên nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học 65 Hình 2.9. Biểu đồ kết quả khảo sát về phƣơng pháp đã áp dụng khi giảng dạy môn TH. Hóa đại cƣơng 67 Hình 2.10. Biểu đồ kết quả khảo sát về phƣơng tiện dử dụng khi tham gia giảng dạy môn TH. Hóa đại cƣơng 68 Hình 2.11. Biểu đồ kết quả khảo sát về các kỹ năng đã rèn luyện cho sinh viên trong quá trình giảng dạy 69 Hình 3.1. Biểu đồ kết quả điểm trung bình từ phiếu quan sát. 87 Hình 3.2. Biểu đồ kết quả từ phiếu quan sát của giáo viên 88 Hình 3.3. Biểu đồ kết quả khảo sát thời gian nhớ bài sau khi học 89 Hình 3.4. Biểu đồ về kết quả tự đánh giá về sự tích cực khi tham gia học của các bạn trong nhóm/lớp 90 Hình 3.6. Biểu đồ Tự đánh giá về hiệu quả tiếp thu kiến thức 92 Hình 3.7. Biểu đồ Kết quả về các hoạt động đƣợc rèn luyện trong quá trình học 93 xi
15. BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT VIẾT TẤT NỘI DUNG CNSH Công nghệ sinh học CT Chƣơng trình DH Dạy học ĐH Đại học DHDTVD Dạy học dựa trên vấn đề GV Giáo viên SV Sinh viên HT Học tập PP Phƣơng pháp PPDA Phƣơng pháp dự án PPDH Phƣơng pháp dạy học TH. HĐC Thực hành Hóa đại cƣơng VD Vấn đề DVTD Dựa trên vấn đề xii
16. PHẦN MỞ ĐẦU 1
17. 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đất nƣớc ta đang ngày càng phát triển theo xu hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và ổn định xã hội. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI với nội dung phát triển kinh tế đất nƣớc giai đoạn 2010 – 2020 thì một trong ba đột phá chiến lƣợc quan trọng để phát triển kinh tế là: "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển ứng dụng khoa học, công nghệ".[7, tr. 53]. Theo quyết định 579/QĐ-TTg, ngày 19/04/2011 của Thủ tƣớng chính phủ, phê duyệt Chiến lƣợc phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011-2020: "Mục tiêu tổng quát phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011-2020 là đưa nhân lực Việt Nam trở thành nền tảng và lợi thế quan trọng nhất để phát triển bền vững đất nước, hội nhập quốc tế và ổn định xã hội, nâng trình độ năng lực cạnh tranh của nhân lực nước ta lên mức tương đương các nước tiên tiến trong khu vực, trongđó một số mặt tiếp cận trình độ các nước phát triển trên thế giới"".[8] . Để thực hiện mục tiêu tổng quát trên, chiến lƣợc đã đƣa ra 7 quan điểm chỉ đạo và 9 giải pháp phát triển nhân lực. Trong đó có yêu cầu tập trung nâng cao chất lƣợng giáo dục, đào tạo, chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực làm việc độc lập, sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp Việt Nam đang phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế với sự ảnh hƣởng của xã hội tri thức và toàn cầu hóa đã tạo ra nhiều thời cơ đồng thời đặt ra nhiều thách thức cho nền giáo dục trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao. Mặt khác, thị trƣờng lao động ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn cao ở ngƣời lao động nhƣ: có năng lực chuyên môn, khả năng sáng tạo, có năng lực cộng tác làm việc, có khả năng giải quyết vấn đề phức hợp trong tình huống mới. Từ những nhu cầu đó, giáo dục Việt Nam cần đổi mới để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội và thị trƣờng lao động. Trong những năm gần đây, vấn đề nâng cao chất lƣợng dạy học càng trở thành vấn đề cấp bách cần đƣợc giải quyết. Mục tiêu của việc nâng cao chất lƣợng giáo dục 2
18. toàn diện cũng gắn liền với mục tiêu giáo dục mà UNESCO đƣa ra. Đó là: học để biết, học để làm, học để sống chung và học để khẳng định. Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ mục tiêu lớn nhất của nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay là: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân. Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả. Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hoá, hiện đại hoá, dân chủ hoá, xã hội hoá và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc. Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực”. Nhƣ vậy, Đảng và Nhà nƣớc ta đã nắm bắt kịp xu thế tất yếu trong thời đại ngày nay - thời đại mà khoa học kĩ thuật và công nghệ thông tin phát triển nhƣ vũ bão, kiến thức mà học sinh tiếp cận và thu nhận không chỉ dừng lại ở giáo trình và trong khuôn khổ nhà trƣờng mà còn thông qua nhiều kênh thông tin khác nhƣ: tạp chí, truyền hình và các phƣơng tiện thông tin đại chúng,Do đó đổi mới phƣơng pháp dạy học phải nhắm vàovai trò trung tâm là ngƣời học, chính sự chủ động trong học tập sẽ làm phát huy quá trình động não, tìm tòi, thể hiện sự suy nghĩ đa chiều, sự trao đổi chia sẻ kinh nghiệm hiểu biết và cảm xúc của ngƣời học, khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế. Tuy nhiên, đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo phải thực hiện các giải pháp phát triển và nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo. Đổi mới chƣơng trình, nội dung, phƣơng pháp dạy học, phƣơng pháp đánh giá theo hƣớng hiện đại; nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện, đặt biệt coi trọng giáo dục lý tƣởng, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội. Bên cạnh đó để ngƣời học phát triển toàn diện, ngoài kiến thức kỹ năng nghề nghiệp, ngƣời học cần đƣợc trang bị, rèn luyện kỹ năng mềm, để có khả năng thích ứng 3
19. với xã hội trong xu thế hội nhập. Vì thế, trong từng buổi học, giáo viên cần tạo môi trƣờng thích hợp, để ngƣời học tích cực tự lực tham gia vào quá trình tìm hiểu, chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng nghề, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, tinh thần trách nhiệm và hợp tác để khám phá tri thức. Để kịp thời nắm bắt xu hƣớng phát triển, trong những năm gần đây trƣờng ĐH Công nghệ Tp. HCM đã và đang không ngừng nâng cao chất lƣợng đào tạo theo những phƣơng pháp mới đang đƣợc triển khai trên thế giới nhằm từng bƣớc nâng cao chất lƣợng đào tạo. Đối với môn TH. Hóa đại cƣơng một môn học có nhiều sự liên hệ với thực tế nhƣng hiện nay có một số bộ phận sinh viên không có hứng thú học tập, hoặc học với thái độ đối phó. Lý do lớn nhất của hiện tƣợng này là do ngƣời dạy chƣa thực sự quan tâm nhiều đến việc hƣớng sinh viên tới sự phát triển tƣ duy khoa học, giúp sinh viên hình thành kĩ năng học tập, traođổi, chia sẻ thông tin,và vận dụng những kĩ năng đó vào giải quyết các vấn đề thực tế cũng nhƣ sau này khi ra đời. Đây cũng là một vấn đề mà tác giả suy nghĩ và đặt câu hỏi trong quá trình dạy học. Làm thế nào để sinh viên có hứng thú học tập với môn học? Làm thế nào để khuyến khích sinh viên động não và tập trung, chủ động tham gia vào quá trình học tập? Khi tham khảo và tìm hiểu các phƣơng pháp giáo dục mới của các nƣớc có nền giáo dục phát triển trên thế giới tác giả nhận thấy có một số phƣơng pháp rất hiệu quả có thể đáp ứng yêu cầu này nhƣ: dạy học Dự án (Project Based Learning - PJBL), dạy học dựa trên vấn đề (Problem Based Learning - PBL), dạy học khám phá.Trong đó tác giả nhận thấy phương pháp dạy học dựa trên vấn đề (PBL) là phƣơng pháp mang nhiều triển vọng, có khả năng đáp ứng đƣợc các mục tiêu giáo dục mà UNESCO đƣa ra cũng nhƣ mục tiêu giáo dục mới của đất nƣớc. Chính vì những lý do trên, ngƣời nghiên cứu lựa chọn đề tài: "Vận dụng phương pháp dạy học dựa trên vấn đề cho môn thực hành Hóa đại cương tại ĐH Công nghệ TP. HCM" nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, tăng cuờng tính tích cực và hợp tác trong học tập, đồng thời nâng cao kỹ năng mềm cho sinh viên. 4
20. 2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2.1 Mục tiêu nghiên cứu Vận dụng phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề cho môn học Thực hành Hóa đại cƣơng tại trƣờng ĐH Công nghệ TP HCM nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học môn học. .2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu - Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về PPDH dựa trên vấn đề - Nhiệm vụ 2: Khảo sát thực trạng dạy học môn Thực hành Hóa đại cƣơng tại trƣờng ĐH Công nghệ TP HCM - Nhiệm vụ 3: Thiết kế dạy học dựa trên vấn đề cho môn Thực hành Hóa đại cƣơng tại trƣờng ĐH Công nghệ TP HCM - Nhiệm vụ 4: Thực nghiệm sƣ phạm và đánh giá kết quả 3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Trong thời gian nghiên cứu cho phép, đề tài sẽ đƣợc thực nghiệm tại 2 nhóm thuộc lớp 14DSH, mỗi nhóm bao gồm 30 - 31 SV đƣợc lựa chọn ngẫu nhiên từ danh sách của lớp 14DSH thuộc Khoa Công nghệ Sinh học – Thực phẩm – Môi trƣờng tại trƣờng ĐH Công nghệ TP. HCM. Thời gian nghiên cứu diễn ra trong 2 tháng 5 và 6 năm 2014. 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 4.1. Đối tƣợng nghiên cứu Phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề áp dụng vào môn Thực hành Hóa đại cƣơng tại ĐH Công nghệ TPHCM 4.2. Khách thể nghiên cứu Hoạt động dạy học môn Thực hành Hóa đại cƣơng tại trƣờng ĐH Công nghệ TPHCM 4.3. Khách thể điều tra - Sinh viên theo học môn Thực hành Hóa đại cƣơng tại trƣờng ĐH Công nghệ TP. HCM. 5
21. - Giảng viên đang giảng dạy môn Thực hành Hóa đại cƣơng tại trƣờng ĐH Công nghệ TP HCM. 5. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu vận dụng đúng khoa học và sát thực tiễn phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề cho môn Thực hành Hóa đại cƣơng thì sẽ nâng cao kết quả học tập và đánh giá đƣợc mức độ phù hợp của PPDH DTVD đối với môn học TH. Hóa đại cƣơng tại ĐH Công nghệ TP HCM. 6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận Nghiên cứu các văn bản pháp lý, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến cơ sở lý luận về đổi mới phƣơng pháp dạy học, các phƣơng pháp dạy học tích cực, phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề, các tài liệu liên quan đến môn thực hành Hóa đại cƣơng, và các tài liệu khác liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu. 6.2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn Tiến hành khảo sát thực trạng việc dạy và học môn TH. Hóa đại cƣơng tại 13DSH để đánh giá thực trạng hiệu quả dạy học, mức độ tích cực, hợp tác của SV. Việc khảo sát đƣợc tiến hành dựa trên các phiếu khảo sát, để tham khảo ý kiến của giảng viên và SV khi dạy và học môn TH. Hóa đại cƣơng. 6.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm Thực nghiệm sƣ phạm tại lớp 14DSH, chia làm 2 nhóm ( nhóm thực nghiệm 31SV và đối chứng 30SV) nhằm so sánh hiệu quả của việc vận dụng phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề với cách dạy và học theo truyền thống (PP thuyết giảng). 6.4. Phƣơng pháp thống kê toán học Tổng hợp kết quả kiểm tra sau quá trình thực nghiệm và khảo sát tác giả tiến hành xử lý số liệu bằng kiểm nghiệm thống kê để kiểm chứng hiệu quả của việc vận dụng phƣơng pháp dạy học dựa trên vấn đề vào dạy học. 6
22. S K L 0 0 2 1 5 4