Giáo trình Bảo trì máy tính và cài đặt phần mềm

pdf 70 trang phuongnguyen 2750
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Bảo trì máy tính và cài đặt phần mềm", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfgiao_trinh_bao_tri_may_tinh_va_cai_dat_phan_mem.pdf

Nội dung text: Giáo trình Bảo trì máy tính và cài đặt phần mềm

  1. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only. Giáo trình Bảo trì máy tính và cài đặt phần mềm
  2. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software For evaluation only.
  3. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 1 PHÁÖN I GIÅÏI THIÃÛU KHAÏI QUAÏT VÃÖ MAÏY TÊNH VAÌ CAÏC THIÃÚT BË NGOAÛI VI §.1. TÄØNG QUAN VÃÖ CÁÚU TRUÏC MAÏY VI TÊNH I. Cáúu truïc chung cuía maïy vi tênh Maïy vi tênh laì mäüt hãû thäúng âæåüc gheïp nhiãöu thaình pháön taûo nãn. Do âoï, âãø maïy tênh coï thãø hoaût âäüng âæåüc ta phaíi làõp gheïp caïc thaình pháön cuía noï mäüt caïch håüp lyï vaì khai baïo våïi caïc thaình pháön khaïc. Ngaìy nay ngaình tin hoüc dæûa trãn caïc maïy tênh hiãûn âang phaït triãøn trãn cå såí hai pháön: Pháön cæïng: Gäöm nhæîng âäúi tæåüng váût lyï hæîu hçnh nhæ vi maûch , baín maûch in, dáy caïp näúi maûch âiãûn, bäü nhåï, maìn hçnh, maïy in, thiãút bë âáöu cuäúi, nguäön nuäi, Pháön cæïng thæûc hiãûn caïc chæïc nàng xæí lyï thäng tin cå baín åí mæïc tháúp nháút tæïc laì caïc tên hiãûu nhë phán. Pháön mãöm: Laì caïc chæång trçnh (Program) âiãöu vaì phäúi taïc caïc hoaût âäüng pháön cæïng cuía maïy vi tênh vaì chè âaûo viãûc xæí lyï säú liãûu. Pháön mãöm cuía maïy tênh coï thãø chia thaình hai loaûi: Pháön mãöm hãû thäúng (System Software) vaì pháön mãöm æïng duûng (Applications software). Pháön mãöm hãû thäúng khi âæåüc âæa vaìo bäü nhåï chênh, noï chè âaûo maïy tênh thæûc hiãûn caïc cäng viãûc. Pháön mãöm æïng duûng laì caïc chæång trçnh âæåüc thiãút kãú âãø giaíi quyãút mäüt baìi toaïn hay hay mäüt váún âãö cuû thãø âãø âaïp æïng mäüt nhu cáöu riãng trong mäüt säú lénh væûc. Maïy tênh caïc nhán PC (Personal Computer): Thep âuïng tãn goüi cuía noï laì maïy tênh coï thãø âæåüc sæí duûng båíi riãng mäüt ngæåìi. PC Maìn hçnh Maïy in Baìn phêm Chuäüt Hçnh 1
  4. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 2 Hçnh 1 laì mäüt hãû thäúng maïy vi tênh thæåìng âæåüc sæí duûng. Pháön trung tám laì maïy PC, noï gäöm coï: Bäü xæí lyï dæî liãûu, âéa cæïng (HDD), âéa mãöm (FDD), CDROM, caïc maûch gheïp näúi Bãn ngoaìi coï baìn phêm (Key board), maìn hçnh (Monitor), chuäüt (Mouse), maïy in (Printer). II. Caïc thaình pháön cå baín cuía maïy vi tênh Voí maï y Nguäön âiãûn CPU Bäü nhåï trong Mainboard Bäü nhåï ngoaìi Caïc thiãút bë khaïc Modem, fax, Card maûng v.v Maìn hçnh Baìn phêm Chuäüt Maïy in Så âäö täøng quan vãö cáúu truïc maïy tênh 1. Voí maïy: Laì nåi âãø gàõn caïc thaình pháön cuía maïy tênh thaình khäúi nhæ nguäön, Mainboard, card v.v coï taïc duûng baío vãû maïy tênh. 2. Nguäön âiãûn: Cung cáúp háöu hãút hãû thäúng âiãûn cho caïc thiãút bë bãn trong maïy tênh. 3. Mainboard: Coï chæïc nàng liãn kãút caïc thaình pháön taûo nãn maïy tênh vaì laì baíng maûch låïn nháút trãn maïy vi tênh. 4. CPU (Central Processing Unit): Bäü vi xæí lyï chênh cuía maïy tênh. 5. Bäü nhåï trong (ROM, RAM): Laì nåi læu træî dæî liãûu vaì chæång trçnh phuûc vuû træûc tiãúp cho viãûc xæí lyï cuía CPU, noï giao tiãúp våïi CPU khäng qua mäüt thiãút bë trung gian. 6. Bäü nhåï ngoaìi: Laì nåi læu træî dæî liãûu vaì chæång trçnh giaïn tiãúp phuûc vuû cho CPU, bao gäöm caïc loaûi: âéa mãöm, âéa cæïng, CDROM, v.v Khi giao tiãúp våïi CPU noï phaíi qua mäüt thiãút bë trung gian (thæåìng laì RAM) hay goüi laì ngàõt. 7. Maìn hçnh: Laì thiãút bë âæa thäng tin ra giao diãûn træûc tiãúp våïi ngæåìi duìng. Âáy laì thiãút bë xuáút chuáøn cuía maïy vi tênh hay coìn goüi laì bäü træûc (Monitor). 8. Baìn phêm (Keyboard): Thiãút bë nháûp tin vaìo giao diãûn træûc tiãúp våïi ngæåìi duìng. Âáy laì thiãút bë nháûp chuáøn cuía maïy vi tênh.
  5. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 3 9. Chuäüt (Mouse): Thiãút bë âiãöu khiãøn trong mäi træåìng âäö hoüa giao diãûn træûc tiãúp våïi ngæåìi sæí duûng. 10. Maïy in (Printer): Thiãút bë xuáút thäng tin ra giáúy thäng duûng nháút. 11. Caïc thiãút bë nhæ Card maûng, Modem, maïy Fax, phuûc vuû cho viãûc làõp âàût maûng maïy tênh vaì caïc chæïc nàng khaïc. - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - - §.2. NGUÄÖN ÂIÃÛN CHO MAÏY TÊNH Nguäön âiãûn maïy tênh coï chæïc nàng chuyãøn âäøi nguäön âiãûn 110V/220V thaình nguäön âiãûn mäüt chiãöu ±3, 3V, ±5V vaì ±12V cung cáúp cho toaìn bäü hãû thäúng maïy tênh. Cäng suáút trung bçnh cuía bäü nguäön hiãûn nay khoaíng 200W. Cäng suáút tiãu thuû mäüt säú thaình pháön nhæ sau: Mainboard : 20W - 35W. CD-ROM : 20W - 25W ÄØ âéa mãöm : 5W - 15W. ÄØ âéa cæïng : 5W - 15W. Ram : 5W /MB. Card : 5W - 15W. CPU : Tuìy theo mæïc âäü laìm viãûc nhiãöu hay êt. Caïc säú liãûu trãn âáy chè mang tênh cháút tham khaío, båíi vç hiãûn nay xu thãú caïc haîng saín xuáút âæa ra caïc thiãút bë tiãu thuû âiãûn nàng nhoí. Bãn caûnh âoï, tuìy thuäüc vaìo säú læåüng thiãút bë maì maïy tênh sæí duûng nhãöu hay êt âiãûn nàng. Hiãûn nay, maïy vi tênh caï nhán thæåìng sæí duûng hai loaûi bäü nguäön âiãûn laì AT vaì ATX. Sau âáy, ta xeït cho thaình pháön cuía nguäön AT coìn ATX tæång tæû. Coï thãø chia âáöu ra nguäön âiãûn maïy tênh thaình hai loaûi nhæ sau: 1. Phêch duìng cho main board: Gäöm 12 dáy chia thaình 2 phêch càõm coï cáúu truïc nhæ sau: Dáy Maìu Tên hiãûu 1 Gaûch Âiãöu chènh 2 Âoí +5V
  6. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 4 3 Vaìng +12V 4 Xanh -12V 5 Âen Näúi âáút 6 Âen Näúi âáút 7 Âen Näúi âáút 8 Âen Näúi âáút 9 Tràõng -5V 10 Âoí +5V 11 Âoí +5V 12 Âoí +5V * Quy tàõc càõm vaìo mainboard: Mäüt säú mainboard coï ghi roî tæì chán 1 âãún chán 12, cæï thãú ta càõm cho âuïng vaìo khe càõm trãn mainboard. 2. Phêch duìng cho caïc thaình pháön khaïc: Laì loaûi phêch 4 dáy thæåìng duìng cho äø âéa cæïng, äø âéa mãöm, CDROM v.v , cáúu truïc cuía loaûi naìy nhæ sau: Chán Maìu Tên hiãûu 1 Âoí +5V 2 Âen Näúi âáút 3 Âen Näúi âáút 4 Vaìng +12V Thäng thæåìng, ta càõm phêch âiãûn vaìo âuïng ågf cuía phêch càõm âiãûn cuía thiãút bë. Nãúu phêch hoàûc thiãút bë khäng coï ågf thç ta phaíi càõm âuïng säú hiãûu chán coï ghi trãn thiãút bë. Khi coï nghi ngåì vãö bäü nguäön cuía maïy tênh nhæ âiãûn khäng äøn âënh ta dãù daìng kiãøm tra bäü nguäön bàòng caïch duìng âäöng häö âo âiãûn. Thæûc tãú, hiãûn nay coï loaûi nguäön ATX coï nhiãöu chæïc nàng nhæ coï thãø tæû ngàõt âiãûn khi maïy tênh thoaït khoíi Windows 95 tråí vãö sau. Song vãö cáúu truïc, caïch càõm cuía chuïng cå baín laì giäúng loaûi nguäön AT åí trãn, chè khaïc åí phêch càõm vaìo mainboard coï 20 dáy vaì coï dáy -3,3V vaì +3,3V. Sau âáy laì så âäö chán cuía phêch càõm cuía nguäön ATX:
  7. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 5 Dáy Maìu Tên hiãûu Dáy Maìu Tên hiãûu 1 Gaûch +3,3V 11 Gaûch +3,3 2 Gaûch +3,3V 12 Xanh sáøm -12V 3 Âen Näúi âáút 13 Âen Näúi âáút 4 Âoí +5V 14 Xanh laï PW_ON 5 Âen Näúi âáút 15 Âen Näúi âáút 6 Âoí +5V 16 Âen Näúi âáút 7 Âen Näúi âáút 17 Âen Näúi âáút 8 Xaïm PWRGOOD 18 Tràõng -5V 9 Têm +5VS 19 Âoí +5V 10 Vaìng +12V 20 Âoí +5V - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - - §.3. BAÍNG MAÛCH CHÊNH (MAINBOARD) I. Giåïi thiãûu vãö baíng maûch chênh Âáy laì baíng maûch låïn nháút trong maïy vi tênh. Mainboard coï chæïc nàng liãn kãút vaì âiãöu khiãøn caïc thaình pháön âæåüc càõm vaìo noï. Âáy laì cáöu näúi trung gian cho quaï trçnh giao tiãúp cuía caïc thiãút bë âæåüc càõm vaìo mainboard. Khi coï mäüt thiãút bë yãu cáöu âæåüc xæí lyï thç noï gæíi tên hiãûu qua mainboard, ngæåüc laûi, khi CPU cáön âaïp æïng laûi cho thiãút bë noï cuîng phaíi thäng qua mainboard. Hãû thäúng laìm cäng viãûc váûn chuyãøn trong mainboard goüi laì bus, âæåüc thiãút kãú theo nhiãöu chuáøn khaïc nhau. Mäüt mainboard cho pheïp nhiãöu loaûi thiãút bë khaïc nhau våïi nhiãöu thãú hãû khaïc nhau càõm trãn noï. Vê duû: mäüt mainboard cho pheïp nhiãöu thãú hãû cuía CPU càõm vaìo noï (Xem Catalogue âi cuìng mainboard âãø biãút chi tiãút noï tæång thêch våïi caïc loaûi CPU naìo). Mainboard coï ráút nhiãöu loaûi do nhiãöu haîng saín xuáút khaïc nhau nhæ Intel, Compact v.v , mäùi haîng saín xuáút coï nhæîng âàûc âiãøm riãng cho loaûi mainboard
  8. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 6 cuía mçnh. Nhæng nhçn chung chuïng coï caïc thaình pháön vaì âàûc âiãøm giäúng nhau, ta seî khaío saït caïc thaình pháön trãn mainboard trong muûc sau. II. Caïc thaình pháön cå baín trãn Mainboard 1. Khe càõm CPU: Coï hai loaûi cå baín laì Slot vaì Socket. - Slot: Laì khe càõm daìi nhæ mäüt thanh duìng âãø càõm caïc loaûi CPU âåìi måïi nhæ Pentium II, Pentium III, Pentium Pro, loaûi naìy chè coï trãn caïc mainboard måïi. Khi áún CPU vaìo Slot coìn coï thãm caïc vit âãø giæî chàût CPU. - Socket: laì khe càõm hçnh chæî nháût coï xàm läø âãø càõm CPU vaìo. Loaûi naìy duìng cho táút caí caïc loaûi CPU coìn laûi khäng càõm theo Slot. Hiãûn nay, âa säú CPU duìng Socket 7, Socket 370 (coï vaït 1 chán). Mäüt säú êt CPU âåìi cuî duìng Socket 4, Socket 3 (âuí chán). 2. Khe càõm RAM: Thæåìng coï hai loaûi chênh DIMM vaì SIMM. Ngoaìi ra, coìn coï caïc loaûi DIMM RAM, SIMM RAM thæåìng âæåüc gàõn sàôn âi cuìng våïi mainboard. - DIMM: Loaûi khe RAM coï 168 chán duìng cho loaûi 16 MB tråí lãn. - SIMM: Loaûi khe càõm 72 chán duìng cho caïc loaûi coìn laûi. Hiãûn nay coï ráút nhiãöu loaûi mainboard coï caí hai loaûi khe SIMM vaì DIMM trãn nãn ráút tiãûn cho viãûc náng cáúp vaì sæí duûng laûi RAM cuî. 3. Bus: Laì âæåìng dáùn thäng tin trong baíng maûch chênh, näúi tæì vi xæí lyï âãún bäü nhåï vaì caïc theí maûch, khe càõm måí räüng. Bus âæåüc thiãút kãú theo nhiãöu chuáøn khaïc nhau nhæ PCI, ISA, EISA, VESA v.v 4. Khe càõm bäü âiãöu håüp: Duìng âãø càõm caïc bäü âiãöu håüp nhæ Card maìn hçnh, Card maûng, Card ám thanh v.v Chuïng cuîng gäöm nhiãöu loaûi âæåüc thiãút kãú theo caïc chuáøn nhæ ISA, EISA, PCI v.v + ISA (Industry Standard Architecture): Laì khe càõm card daìi duìng cho caïc card laìm viãûc åí chãú âäü 16 bit. + EISA (Extended Industry Standard Architecture): Laì chuáøn caíi tiãún cuía ISA âãø tàng khaí nàng giao tiãúp våïi Bus måí räüng vaì khäng qua sæû âiãöu khiãøn cuía CPU. + PCI (Peripheral Component Interface): laì khe càõm ngàõn duìng cho loaûi Card 32 bit. 5. Khe càõm IDE (Integrated Drive Electronics): Coï hai khe càõm duìng âãø càõm caïp âéa cæïng vaì CDROM. 6. Khe càõm Floppy: Duìng âãø càõm caïp äø âéa mãöm.
  9. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 7 7. Cäøng näúi baìn phêm. 8. Caïc khe càõm näúi tiãúp (thæåìng laì COM1 vaì COM2): sæí duûng cho caïc thiãút bë näúi tiãúp nhæ: chuäüt, modem v.v Caïc bäü pháûn naìy âæåüc sæû häù tråü cuía caïc chip truyãön nháûn khäng âäöng bäü vaûn nàng UART (Univeral Asynchronous Receiver Transmitter) âæåüc càõm træûc tiãúp trãn mainboard âãø âiãöu khiãøn trao âäøi thäng tin näúi tiãúp giæîa CPU våïi caïc thiãút bë ngoaìi. Caïc chip naìy thæåìng coï tãn Intel 8251, 8250 hay motorola 6821, 6530 v.v 9. Caïc khe càõm song song (thæåìng laì LPT1 vaì LPT2): Duìng âãø càõm caïc thiãút bë giao tiãúp song song nhæ maïy in. 10. Khe càõm âiãûn cho mainboard thæåìng coï hai khe, mäüt duìng cho loaûi nguäön AT vaì mäüt duìng cho loaûi ATX. 11. Caïc ROM chæïa caïc chæång trçnh häù tråü khåíi âäüng vaì kiãøm tra thiãút bë. Tiãu biãøu laì ROM BIOS chæïa caïc trçnh âiãöu khiãøn, kiãøm tra thiãút bë vaì trçnh khåíi âäüng maïy. 12. Caïc chip DMA (Direct Memory Access): Âáy laì chip truy cáûp bäü nhåï træûc tiãúp, giuïp cho thiãút bë truy cáûp bäü nhåï khäng qua sæû âiãöu khiãøn cuía CPU. 13. Pin vaì CMOS læu træî caïc thäng säú thiãút láûp cáúu hçnh maïy tênh gäöm caí RTC (Real Time Clock - âäöng häö thåìi gian thæûc). 14. Caïc thaình pháön khaïc nhæ thoíi dao âäüng thaûch anh, chip âiãöu khiãøn ngàõt, chip âiãöu khiãøn thiãút bë, bäü nhåï Cache v.v cuîng âæåüc gàõn sàôn trãn mainboard. 15. Caïc Jump thiãút láûp caïc chãú âäü âiãûn, chãú âäü truy cáûp, âeìn baïo v.v Trong mäüt säú mainboard måïi, caïc Jump naìy âæåüc thiãút láûp tæû âäüng bàòng pháön mãöm. Màûc duì âæåüc thiãút kãú têch håüp nhiãöu pháön nhæng âæåüc saín xuáút våïi cäng nghãû cao, nãn khi bë hoíng mäüt bäü pháûn thæåìng phaíi boí nguyãn caí mainboard. III. Caïc loaûi Mainboard thæåìng âæåüc sæí duûng hiãûn nay Loaûi Mainboard CPU âæåüc häù tråü Khe càõm RAM Caïc chip phuû tråü Socket7: Intel P54C(100-200MHz), P55C(166-233MHz). 4 SIMM, Intel 82371SB,82437VX, SQ594(Coï jump) AMDK5(100-200MHz), 2 DIMM 82438 VX, Cache, BIOS AMDK6 (PR 166, PR200, PR233). Cyrix 6x86, 6x86 L/M2
  10. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 8 6x86, 6x86 L/M2 Socket7: Intel(P75 - P200, P166MMX, P200MMX). AMDK5 Intel SB 82371, (K5PR75 - K5PR 166), 4SIMM, CE (Coï jump) 82437VX, 82438 VX, AMDK6(K6PR 166, 1DIMM Cache, BIOS K6PR200, K6PR233) Cyrix(M1PR 120, 6x86 L/M2 Socket7: Intel(P75 - P200). AMDK5 (K5PR90 - K5PR 166), Intel SB 82371, Intel i430 VX2 Cyrix(M1PR 150,166) 4SIMM, 82437VX, 82438 VX, (Coï jump) Cache, BIOS Socket7: Intel(P54 - P200, P166MMX, P200MMX). AMDK5 Intel SB 82371, TXPRO II (Coï (K5PR75 - K5PR 166), 4SIMM, 82437VX, 82438 VX, jump) AMDK6(K6PR 166, 2DIMM Cache, BIOS K6PR200, K6PR233) Cyrix(M1PR 120, 6x86 L/M2). Socket7: Intel(P90 - P200, P166MMX, P200MMX). AMDK5 ACORP-5TX29 (K5PR75 - K5PR 166), 4SIMM, Intel 82371AB, (Coï jump) AMDK6(K6PR 166, 2DIMM 82439TX, Cache, BIOS K6PR200, K6PR233) Cyrix(M1PR 120, 6x86 L/M2) SP-PIII Slot: Intel Pentium II( Intel FW82443LX, LXB/EXB (Coï 166, 333). 3DIMM FX82371AB, Cache, jump) FlashBIOS EX-98 (Auto Slot: Intel Pentium II( Intel 440EX, 82371EX, 2DIMM jump) 166, 333). Cache, FlashBIOS
  11. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 9 LX-98 (Auto Socket370: Celeron. Intel440LX, 82371LX, 2DIMM jump) Cache, FlashBIOS Nhæ váûy, mäüt mainboard coï thãø häù tråü nhiãöu CPU khaïc nhau coï täúc âäü khaïc nhau nãn ta coï thãø náng cáúp chuïng bàòng caïch tra loaûi CPU tæång thêch våïi loaûi mainboard âo.ï - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - - §.4. CPU (CENTRAL PROCESSING UNIT) I. Giåïi thiãûu vãö CPU Âáy laì bäü naîo cuía maïy tênh, noï âiãöu khiãøn moüi hoaût âäüng cuía maïy tênh. CPU liãn hãû våïi caïc thiãút bë khaïc qua mainboard vaì hãû thäúng caïp cuía thiãút bë. CPU giao tiãúp træûc tiãúp våïi bäü nhåï RAM vaì ROM, coìn caïc thiãút bë khaïc âæåüc liãn hãû thäng qua mäüt vuìng nhåï (âëa chè vaìo ra) vaì mäüt ngàõt thæåìng goüi chung laì cäøng. Khi mäüt thiãút bë cáön giao tiãúp våïi CPU noï seî gæíi yãu cáöu ngàõt (Interrupt Request - IRQ) vaì CPU seî goüi chæång trçnh xæí lyï ngàõt tæång æïng vaì giao tiãúp våïi thiãút bë thäng qua vuìng âëa chè quy âënh træåïc. Chênh âiãöu naìy dáùn âãún khi ta khai baïo hai thiãút bë coï cuìng âëa chè vaìo ra vaì cuìng ngàõt giao tiãúp seî dáùn âãún läùi hãû thäúng (xung âäüt ngàõt - IRQ Conflict) coï thãø laìm treo maïy. Ngaìy nay våïi caïc thãú hãû CPU måïi coï khaí nàng laìm viãûc våïi täúc âäü cao vaì bus dæî liãûu räüng giuïp cho viãûc xáy dæûng chæång trçnh âa nàng ngaìy caìng dãù daìng hån. Âãø âaïnh giaï caïc CPU, ngæåìi ta thæåìng càn cæï vaìo caïc thäng säú cuía CPU nhæ täúc âäü, âäü räüng cuía bus, âäü låïn cuía Cache vaì táûp lãûnh âæåüc CPU häù tråü. Tuy nhiãn ráút khoï coï thãø âaïnh giaï chênh xaïc caïc thäng säú naìy, do âoï ngæåìi ta váùn thæåìng duìng caïc chæång trçnh thæí trãn cuìng mäüt hãû thäúng coï caïc CPU khaïc nhau âãø âaïnh giaï caïc CPU. II. Phán loaûi CPU Hiãûn nay, trãn thë træåìng coï ráút nhiãöu loaûi CPU do nhiãöu haîng saín xuáút khaïc nhau våïi caïc täúc âäü vaì khaí nàng khaïc nhau dáùn âãún giaï caí cuía chuïng cuîng khaïc nhau. Ta coï thãø phán loaûi CPU theo 2 caïch nhæ sau: 1. Phán loaûi theo âåìi
  12. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 10 1. Caïc CPU âåìi cuî nhæ 8080, 8086, 8088 laì caïc bäü vi xæí lyï cå såí cho caïc vi xæí lyï sau naìy. Do giåïi haûn vãö khaí nàng quaín lyï bäü nhåï, säú bit dæî liãûu cuîng nhæ täúc âäü nãn loaûi naìy hiãûn nay khäng âæåüc duìng næîa maì nhæåìng cho caïc thãú hãû sau. 2. Caïc CPU 80286, 80386, 80486: Coï nhiãöu âäüt phaï so våïi thãú hãû træåïc trong viãûc quaín lyï bäü nhåï nhæ sæí duûng bäü nhåï måí räüng, âaïp æïng caïc chæång trçnh âa nhiãûm, häù tråü bäü âäöng xæí lyï giuïp cho viãûc xæí lyï caïc pheïp toaïn âäüng coï hiãûu quaí. 3. Caïc CPU Pentium nhæ Pentium I, Pentim II, Celeron, AMDK5 v.v Âáy laì caïc CPU âæåüc sæí duûng räüng raîi hiãûn nay. Chuïng coï nhiãöu æu âiãøm vãö täúc âäü, bus dæî liãûu vaì âaïp æïng âæåüc nhiãöu chæång trçnh âäö hoüa coï tênh âa nhiãûm cao. 4. Caïc CPU âåìi måïi: Gáön âáy, Intel âaî cho ra âåìi Pentium III, IV våïi täúc âäü lãn âãún 2.6 GHz, hoàûc AMDK6 v.v Coï nhiãöu æu âiãøm vãö cäng nghãû cao, täúc âäü xæí lyï cao, song giaï thaình cuía chuïng giaím âi ráút nhiãöu do coï nhiãöu haîng saín xuáút caûnh tranh våïi nhau. 2. Phán loaûi theo haîng saín xuáút: Coï ráút nhiãöu haîng saín xuáút CPU, song ta coï thãø phán loaûi theo caïc haîng saín xuáút chênh maì CPU cuía hoü âæåüc duìng räüng raîi hiãûn nay nhæ sau: Nhaì saín xuáút Caïc CPU tæång æïng Âåìi træåïc: 8080,8086,8088,80286,80386,80484SX,80486DX v.v PentiumI:(PR 75- PR 166, PR 166MMX- PR 233 MMX) Intel PentiumII:(266 - 450), Celeron v.v Pentium III, IV. K5 (PR75 - PR166) AMD K6 (PR166 -PR 233) M1: PR120, PR133, PR150, PR166, PR200, PR200L Cyrix/IBM M2: PR166, PR200, PR233 III. Caïch càõm CPU vaìo Mainboard vaì thiãút láûp caïc thäng säú Nhæ âaî giåïi thiãûu åí pháön trãn, hiãûn nay coï hai tiãu chuáøn chênh âãø gàõn CPU vaìo Mainboard laì Socket vaì Slot. Song riãng mäùi loaûi mainboard cuîng chè cho pheïp våïi mäüt säú loaûi CPU nháút âënh naìo âoï (Âiãöu naìy phaíi tham khaío trong Catalogue âi keìm våïi mainboard).
  13. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 11 Khi CPU laìm viãûc, noï toía læåüng nhiãût tæång âäúi låïn, do âoï bë noïng lãn. Chênh vç váûy noï thæåìng âæåüc làõp keìm våïi bäü giaíi nhiãût hoàûc quaût âãø laìm giaím nhiãût trong quaï trçnh hoaût âäüng xæí lyï. Sau khi tham khaío caïc tham säú cuía CPU cho pheïp càõm lãn mainboard âaût yãu cáöu, ta tiãún haình âi vaìo thiãút láûp caïc thäng säú laìm viãûc cho noï. Âáy laì bæåïc quan troüng vç nãúu thiãút láûp khäng âuïng caïc thäng säú cho CPU seî laì giaím khaí nàng laìm viãûc, giaím tuäøi thoü cuîng nhæ coï thãø laìm chaïy CPU. Mäüt CPU thæåìng coï hai thäng säú chênh phaíi thiãút láûp laì mæïc âiãûn aïp tiãu thuû vaì hãû säú ratio. - Mæïc âiãûn aïp tiãu thuû: laì mæïc âiãûn aïp cáön thiãút cho CPU laìm viãûc, noï thæåìng âæåüc ghi træûc tiãúp trãn màût CPU. Nãúu thiãút láûp mæïc âiãûn aïp dæåïi mæïc naìy CPU khäng laìm viãûc, nãúu trãn seî laìm chaïy CPU. Hiãûn nay mæïc naìy cho caïc CPU thæåìng laì 2,8V - 3,3V. - Hãû säú Ratio: Laì hãû säú âäöng bäü giæîa täúc âäü CPU (tênh bàòng giao âäüng âäöng häö tinh thãø) vaì täúc âäü mainboard (tênh bàòng giao âäüng thaûch anh) âãø âiãöu khiãøn âäöng häö goî nhëp âäöng bäü (Vê duû: CPU coï täúc âäü 200 MHz, Mainboard 66 MHz thç hãû säú naìy laì 3 vç 66x3 » 200). Hãû säú naìy thæåìng cuîng âæåüc ghi træûc tiãúp trãn CPU. Âãø thiãút láûp 2 hãû säú trãn ta phaíi tra trãn Catalogue cuía mainboard âãø tçm ra caïc CPU âæåüc häù tråü cuìng våïi caïch càõm cuía caïc Jump trãn mainboard. Sau âoï, truy tçm caïc Jump trãn mainboard âãø càõm cho âuïng. Mäüt säú mainboard måïi hiãûn nay coï chæïc nàng Autojump seî tæû âäüng xaïc âënh caïc thäng säú âiãûn aïp ta chè choün thäng säú Ratio cho phuì håüp theo hçnh thæïc Täúc âäü CPU/Täúc âäü mainboard trong CMOS. IV. Ngàõt (Interrupt Request) Nhæ ta âaî biãút CPU laìm viãûc våïi nhiãöu thiãút bë khaïc nhau. Song taûi mäüt thåìi âiãøm thç CPU chè phuûc vuû âæåüc mäüt cäng viãûc nháút âënh naìo âoï. Do âoï, âãø CPU coï thãø kiãøm soaït vaì phuûc vuû täút táút caí caïc thiãút bë thç khi mäüt thiãút bë coï yãu cáöu xæí lyï noï seî goüi CPU ngæìng caïc cäng viãûc khaïc âãø phuûc vuû cho mçnh, quaï trçnh trãn goüi laì ngàõt. Khi laìm viãûc, mäùi thiãút bë âæåüc âàût træng båíi mäüt chè säú ngàõt naìo âoï maì thäi. Nhæ váûy, ngàõt laìm viãûc nhæ thãú naìo vaì coï bao nhiãu loaûi ngàõt ? Khi coï yãu cáöu ngàõt thç CPU seî læu giæî caïc thäng säú cuía chæång trçnh âang thæûc hiãûn, sau âoï goüi chæång trçnh xæí lyï ngàõt âãø thæûc hiãûn âaïp æïng. Âëa chè cuía chæång trçnh xæí lyï ngàõt âæåüc chæïa trong baíng Vector ngàõt. Khi thæûc hiãûn xong ngàõt, CPU khäi phuûc laûi lãûnh cuía chæång trçnh âang thæûc hiãûn dåí âãø tiãúp
  14. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 12 tuûc. Bäü xæí lyï ngàõt pháön cæïng coï thãø âæåüc thæûc hiãûn båíi mäüt chip âæåüc gàõn træûc tiãúp trãn mainboard hay trãn thiãút bë goüi laì chip xæí lyï ngàõt. Ngàõt coï nhiãöu caïch phán loaûi nhæ ngàõt cæïng vaì ngàõt mãöm, ngàõt che âæåüc vaì khäng che âæåüc, ngàõt trong vaì ngàõt ngoaìi v.v Do khi âënh nghéa ngæåìi ta nhçn theo caïc goïc âäü khaïc nhau. ÅÍ âáy ta chè âënh nghéa theo caïch ngàõt cæïng vaì ngàõt mãöm. + Ngàõt cæïng laì ngàõt âæåüc taûo ra båíi caïc pháön cæïng nhæ ngàõt baìn phêm, chuäüt v.v Ngàõt cæïng thæåìng do mäüt chip xæí lyï ngàõt cuía thiãút bë taûo ra mäùi khi coï yãu cáöu phuûc vuû. + Ngàõt mãöm laì do chæång trçnh taûo ra nhæ caïc ngàõt âãø yãu cáöu dæî liãûu, ngàõt chia cho 0 v.v Ngoaìi ra, khi giao tiãúp våïi caïc thiãút bë ngoaìi, CPU coìn quy âënh vuìng trao âäøi dæî liãûu cho thiãút bë goüi laì vuìng nhåï vaìo ra (I/O - Input/Output). Do âoï, mäùi hãû thäúng coï mäüt så âäö bäü nhåï cå baín vaìo ra (I/O Map). Så âäö naìy coï thãø do ngæåìi sæí duûng khai baïo hoàûc maïy tênh tæû âäüng cáûp nháût. Sæû kãút håüp giæîa ngàõt vaì âëa chè bäü nhåï vaìo ra cho mäüt thiãút bë goüi laì cäøng cuía thiãút bë âoï. - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - - §.5. BÄÜ NHÅÏ TRONG (RAM & ROM) I. Giåïi thiãûu vãö bäü nhåï trong Xeït trong giåïi haûn bäü nhåï gàõn trãn mainboard thç âáy laì bäü nhåï træûc tiãúp laìm viãûc våïi CPU. Noï laì nåi CPU láúy dæî liãûu vaì chæång trçnh âãø thæûc hiãûn, âäöng thåìi cuîng laì nåi chæïa dæî liãûu âãø xuáút ra ngoaìi. Âãø quaín lyï bäü nhåï naìy ngæåìi ta täø chæïc gäüp chuïng laûi thaình nhoïm 8 bits räöi cho noï mäüt âëa chè âãø CPU truy cáûp âãún. Chênh âiãöu naìy khi noïi âãún dung læåüng bäü nhåï, ngæåìi ta chè âãö cáûp âãún âån vë byte chæï khäng phaíi bit nhæ ta âaî biãút. Bäü nhåï trong gäöm 2 loaûi laì ROM vaì RAM. 1. ROM (Read Only Memory): Âáy laì bäü nhåï maì CPU chè coï quyãön âoüc vaì thæûc hiãûn chæï khäng coï quyãön thay âäøi näüi dung vuìng nhåï. Loaûi naìy chè âæåüc ghi mäüt láön våïi thiãút bë ghi âàûc biãût. ROM thæåìng âæåüc sæí duûng âãø ghi caïc chæång trçnh quan troüng nhæ chæång trçnh khåíi âäüng, chæång trçnh kiãøm tra thiãút bë v.v Tiãu biãøu trãn mainboard laì ROM BIOS.
  15. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 13 Hiãûn nay, trãn háöu hãút caïc thiãút bë âãöu coï gàõn ROM âãø phuûc vuû caïc chæång trçnh cáön thiãút. ROM coï nhiãöu loaûi våïi cäng nghãû khaïc nhau nhæ EPROM, FROM, v.v 2. RAM (Random Access Memory): Âáy laì bäü nhåï chênh maì CPU giao tiãúp trong quaï trçnh xæí lyï dæî liãûu cuía mçnh, båíi loaûi naìy cho pheïp ghi vaì xoïa dæî liãûu nhiãöu láön giuïp cho viãûc trao âäøi dæî liãûu trong quaï trçnh xæí lyï cuía CPU thuáûn låüi hån. RAM âæåüc täø chæïc thaình caïc byte xãúp saït nhau vaì âæåüc âaïnh âëa chè cho tæìng byte. Khi CPU ghi dæî liãûu vaìo bäü nhåï, noï seî giæî giaï trë ä nhåï âáöu vaì âäü daìi ghi âæåüc âãø khi truy cáûp CPU tçm âãún âëa chè âáöu cuía muûc cáön tçm vaì tæì âoï âoüc tiãúp caïc thäng tin coìn laûi. Khi thæûc hiãûn chæång trçnh, CPU âoüc chæång trçnh vaì ghi lãn bäü nhåï sau âoï måïi tiãún haình thæûc hiãûn caïc lãûnh. Ngaìy nay, caïc chæång trçnh coï kêch thæåïc ráút låïn vaì yãu cáöu dæî liãûu caìng låïn. Do âoï, âãø maïy tênh thæûc hiãûn nhanh choïng yãu cáöu phaíi coï bäü nhåï RAM låïn vaì täúc âäü truy cáûp RAM cao. Chênh vç thãú maì caïc haîng saín xuáút mainboard vaì bäü nhåï khäng ngæìng âæa ra caïc daûng RAM coï täúc âäü cao vaì coï kêch thæåïc låïn. II. Phán loaûi RAM * Coï nhiãöu caïch âãø phán loaûi RAM. Nãúu phán loaûi theo khe càõm trãn mainboard thç RAM coï caïc loaûi nhæ sau: - SIMM (Single Inline Module Memory): âáy laì loaûi RAM giao tiãúp 72 chán âæåüc sæí duûng nhiãöu åí caïc mainboard cuî, dung læåüng mäùi thanh coï thãø laì: 4MB, 8MB, 16MB, 32MB v.v - DIMM (Dual Inline Module Memory): Laì chuáøn thanh RAM 168 chán coï màût åí caïc mainboard måïi, caïc thanh naìy coï kêch thæåïc 8 MB tråí lãn vaì âæåüc càõm vaìo khe DIMM trãn mainboard. - SIPRAM (Single Inline Pin Random Access Memory) vaì DIPRAM (Dual Inline Pin Random Access Memory): Âáy laì 2 loaûi RAM thæåìng âæåüc càõm sàôn trãn mainboard vaì thæåìng coï dung læåüng nhoí tênh theo Kb. Caïc mainboard måïi hiãûn nay khäng coìn tháúy caïc loaûi naìy. - Cache: (Bäü nhåï khay) laì bäü nhåï coï täúc âäü cæûc nhanh, laìm viãûc trung gian giæîa bäü nhåï vaì CPU nhàòm âãø tàng täúc âäü truy cáûp dæî liãûu cuía CPU trong quaï trçnh xæí lyï. Cache thæåìng âæåüc phán biãût theo 2 loaûi laì Cache näüi (Internal Cache) âæåüc têch håüp trãn CPU vaì Cache ngoaûi (Eîxternal Cache) âæåüc gàõn trãn mainboard hay trãn caïc thiãút bë.
  16. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 14 Trãn caïc mainboard måïi hiãûn nay háöu hãút häù tråü caí DIMM láùn SIMM ráút thuáûn tiãûn cho quaï trçnh náng cáúp RAM. * Nãúu phán loaûi theo cäng nghãû thç RAM coï caïc loaûi nhæ sau: + SRAM (Static Random Access Memory): Coìn âæåüc goüi laì RAM ténh, loaûi naìy coï täúc âäü cao nhæng âäü linh hoaût keïm, ngaìy nay êt âæåüc duìng riãng reî. + DRAM (Dynamic Random Access Memory): Coìn goüi laì RAM âäüng, loaûi naìy laìm viãûc linh âäüng hån nhæng âäü äøn âënh khäng cao. + SDRAM (Static Dynamic Random Access Memory): Laì loaûi kãút håüp cäng nghãû cuía hai loaûi trãn vaì âæåüc sæí duûng räüng raîi hiãûn nay âãø chãú taûo caïc thanh DIMM, SIMM . + EDORAM (Extended Data Out Dynamic Random Access Memory): Biãøu thë cho viãûc sæí duûng bàng thäng måí räüng dæî liãûu, do váûy loaûi naìy coï täúc âäü nhanh hån 25 % so våïi caïc loaûi tæång âæång cuìng chuáøn. Ngoaìi ra, coìn coï caïc loaûi RAM khaïc nhæ Cache (Bäü nhåï khay) coï täúc âäü ráút cao, laìm nhiãûm vuû trung gian cuía bäü nhåï vaì CPU âãø tàng täúc âäü xæí lyï. Khi càõm RAM nãn cáøn tháûn, båíi vç nguyãn nhán maïy khäng khåíi âäüng do RAM ráút hay gàûp trong thæûc tãú. Ngoaìi ra, tuìy theo mæïc âäü sæí duûng caïc chæång trçnh coï kêch thæåïc låïn cuía chuïng ta maì choün cáúu hçnh RAM cho phuì håüp. Ngaìy nay, âæåüc sæû häù tråü cuía caïc chip DMA vaì cuîng âãø tàng täúc âäü cuía caïc thiãút bë ngoaûi vi, háöu hãút caïc Card thiãút bë âiãöu coï gàõn ROM vaì RAM riãng trãn noï âãø tàng caïc tênh nàng laìm viãûc, täúc âäü giao tiãúp. III. Chip truy cáûp bäü nhåï træûc tiãúp (DMA - Direct Memory Access) Ngaìy nay, kêch thæåïc cuía chæång trçnh ngaìy caìng låïn, säú læåüng xæí lyï cuía CPU caìng nhiãöu. Do âoï, nãúu chè âãø CPU âån phæång thæûc hiãûn táút caí caïc cäng viãûc tæì âáöu âãún cuäúi thç seî laìm cháûm hãû thäúng âi ráút nhiãöu do phaíi chåì âãø truy cáûp cho caïc thaình pháön tæì bãn ngoaìi vaìo bäü nhåï trong. Âãø khàõc phuûc âiãöu naìy ngæåìi ta âæa ra chip truy cáûp bäü nhåï træûc tiãúp, cho pheïp trao âäøi dæî liãûu giæîa bäü nhåï trong våïi thiãút bë ngoaìi maì khäng qua sæû âiãöu khiãøn cuía CPU. Caïc chip âoï goüi laì chip DMA. Caïc chip DMA âæåüc gàõn trãn mainboard hay trãn caïc thiãút bë. Noï thæåìng laì caïc chip mang tãn 8237, 82C37 v.v - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - -
  17. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 15 §.6. BÄÜ NHÅÏ NGOAÌI (FLOPPY, HARD DISK, CDROM) Trong pháön træåïc ta âaî khaío saït xong bäü nhåï trong cuía maïy tênh vaì tháúy âæåüc chuïng coï æu âiãøm vãö täúc âäü ráút låïn vaì laìm viãûc træûc tiãúp våïi CPU. Tuy nhiãn, chuïng coï giåïi haûn vãö dung læåüng cuîng nhæ giaï caí cuía noï cuîng khaï âàõt. Hån næîa, bäü nhåï RAM bë máút dæî liãûu khi bë ngàõt âiãûn, coìn ROM thç chè ghi âæåüc mäüt láön. Âãø coï thãø læu giæî dæî liãûu vaì di chuyãøn chuïng mäüt caïch âäüc láûp, roî raìng, ta phaíi cáön mäüt bäü nhåï khaïc coï khaí nàng læu dæî liãûu khi khäng coï âiãûn vaì di chuyãøn âæåüc dãù daìng hån. Bäü nhåï âoï laì bäü nhåï ngoaìi bao gäöm âéa mãöm, âéa cæïng, CDROM vaì mäüt säú äø âéa khaïc. I. Âéa mãöm vaì äø âéa mãöm Âéa mãöm âæåüc laìm bàòng nhæûa, bãn trong coï låïp nhiãùm tæì bàòng cháút deío duìng âãø læu træî dæî liãûu. Âéa mãöm coï nhiãöu loaûi, coï kêch thæåïc vaì dung læåüng khaïc nhau. Vê duû: Thæåìng coï hai loaûi: 5.1/4 inch: 360 KB, 720 KB, 1.2 MB v.v 3.1/2 inch: 360KB, 720KB, 1.2MB, 1.44 MB v.v Hiãûn nay âa säú duìng loaûi 3.1/2 inch 1.44MB. Khi âéa mãöm laìm viãûc, noï âæåüc âàût trong mäüt äø âéa, äø âéa naìy coï taïc duûng laìm quay âéa vaì coï mäüt âáöu tæì seî laìm nhiãùm tæì trãn bãö màût âéa æïng våïi caïc bit âæåüc ghi vaìo. ÄØ âéa naìy giao tiãúp våïi mainboard qua mäüt såüi caïp âæåüc càõm vaìo khe càõm Floppy trãn mainboard. 1. Täø chæïc váût lyï cuía âéa mãöm Âãø äø âéa mãöm coï thãø ghi dæî liãûu âæåüc vaì coï thãø âoüc âæåüc dæî liãûu ra tæì âéa mãöm, ngæåìi ta phaíi âënh daûng vaì âaïnh âëa chè vaìo tæìng âån vë cuía âéa mãöm. Pháön naìy do hãû âiãöu haình âaím nhiãûm. Âãø coï thãø âaïnh âëa chè cho âéa ngæåìi ta chia cáúu truïc váût lyï cuía âéa mãöm nhæ sau: 1 1 18 2 7 Secto r 1 3 6 (cung ) 1 4 Track 5 (voìng) 1 5 4 1 6 3 7
  18. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 16 Hçnh 6.1. Mä taí cáúu truïc âéa mãöm loaûi 3.1/2 inch (1.44MB) Mä taí âéa mãöm loaûi 3.1/2 inch (1.44MB): Track: Track laì caïc âæåìng troìn âäöng tám, âæåüc chia laìm 80 âæåìng âæåüc âaïnh säú tæì ngoaìi vaìo trong, track ngoaìi cuìng mang säú 0. Sector: Laì âån vë quaín lyï nhoí nháút trãn âéa 1 Sector = 512 bytes cho moüi loaûi âéa. Mäüt track âæåüc chia laìm nhiãöu Sector. Cluster: Âån vë naìy âæåüc tênh theo Sector, 1 Cluster = 1,2,4,8,16, Sector. Âáy laì âån vë truy xuáút thäng tin trãn âéa, thæåìng thç âéa mãöm 1Cluster = 1sector. Head: Vç âéa mãöm coï khaí nàng laìm viãûc trãn 2 màût nãn noï coï 2 âáöu æïng våïi 2 màût âoï. Âãø phán biãût hai âáöu tæì trãn ngæåìi ta âæa ra caïc giaï trë 0 vaì 1 æïng våïi 2 âáöu tæì. Nhæ váûy, ta âaî tháúy táút caí caïc âiãøm trãn âéa mãöm âãöu coï thãø chè âënh bàòng täø håüp caïc giaï trë (Head, Track, Sector) hay (Head, Track, Cluster). Tuy váûy, trãn âáy chè laì caïch täø chæïc váût lyï, ráút khoï cho quaï trçnh laìm viãûc cuía maïy tênh. Do âoï, ngæåìi ta âæa ra caïch âaïnh âëa chè cho caïc âån vë læu træî trãn âéa theo logic chênh xaïc vaì âån giaín hån. 2. Täø chæïc logic cuía âéa mãöm Âãø quaín lyï caïc thäng tin trãn âéa mãöm ngæåìi ta täø chæïc cáúu truïc logic cuía noï nhæ sau: Boot Sector Hidden FAT1 FAT2 Root Directory 004 005 Boot Sector: Laì Sector âáöu tiãn cuía âéa mãöm chæïa caïc thäng tin vãö âéa mãöm âoï vaì caïc âoaûn chæång trçnh âiãöu khiãøn khåíi âäüng (Bootrap) nãúu âoï laì âéa khåíi âäüng. Khi truy xuáút maïy tênh âoüc caïc thäng säú naìy âãø xaïc âënh cáúu truïc cuía âéa, tæì âoï xaïc âënh vë trê thäng tin truy xuáút. Nãúu laì âéa khåíi âäüng thç chæång trçnh khåíi âäüng seî âæåüc thæûc hiãûn âãø tçm ra caïc file khåíi âäüng trãn âéa. Baíng FAT (File Allocation Table)
  19. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 17 Baíng FAT laì cäng cuû læu giæî caïc thäng tin liãn quan âãún Cluster trãn âéa. Mäùi âiãøm vaìo cuía baíng FAT laì æïng våïi mäüt giaï trë cuía täø håüp (Head, Track, Cluster). Toaìn bäü baíng FAT laì aïnh xaû cuía toaìn bäü caïc âån vë trãn âéa. Caïc âiãøm vaìo naìy âæåüc âaïnh âëa chè tuáön tæû. Caïc âiãøm vaìo trãn FAT cuía caïc Cluster träúng trãn âéa thç mang giaï trë 000, caïc Cluster âaî ghi dæî liãûu seî âæåüc âaïnh dáúu bàòng giaï trë cuía Cluster tiãúp theo trong chuäùi, nãúu laì Cluster cuäúi cuìng seî mang giaï trë fff. Khi ghi mäüt file, HÂH seî láön trãn baíng FAT tçm Cluster träúng vaì ghi dæî liãûu vaìo Cluster âoï trãn âéa, âäöng thåìi gaïn giaï trë cho Cluster âoï chè âãún âëa chè cuía caïc Cluster tiãúp theo hoàûc mang giaï trë kãút thuïc fff. Trong giai âoaûn naìy, HÂH cuîng ghi âëa chè cuía Cluster âáöu tiãn cuía chuäùi vaìo baíng thæ muûc. Khi âoüc dæî liãûu tæì mäüt file, HÂH seî tçm âãún Cluster âáöu tiãn âãø âoüc dæî liãûu. Sau âoï, âoüc dáön âãún caïc Cluster tiãúp theo cho âãún Cluster mang giaï trë fff. Sau âáy laì âoaûn trêch cuía mäüt âoaûn FAT: 003 004 005 006 007 008 009 004 005 009 5f7 000 000 fff Caïc Cluster 003, 004, 005, 009: cuìng mäüt file vaì Cluster 009 laì Cluster kãút thuïc. Cluster 006 thuäüc mäüt file khaïc, Cluster 007, 008 laì caïc Cluster coìn träúng. Nhæ váûy, baíng FAT ráút quan troüng âäúi våïi âéa, noï quyãút âënh viãûc truy xuáút thäng tin trãn âéa vaì âæåüc sæí duûng thæåìng xuyãn nãn ráút dãù bë läùi. Do âoï, trãn âéa ngæåìi ta phaíi læu træî dæû phoìng baíng FAT thaình 2 baíng laì FAT1 vaì FAT2. Trong âoï FAT1 âæåüc sæí duûng vaì FAT2 dæû træî, khi FAT1 bë läùi ta coï thãø thay FAT1 bàòng FAT2 âãø tiãúp tuûc laìm viãûc. Root Directory: Laì baíng chæïa thäng tin vãö thæ muûc, mäùi âiãøm vaìo cuía baíng laì nhæîng thäng tin vãö caïc File hay Thæ muûc chæïa trong thæ muûc gäúc cuía âéa. Nhæîng thäng tin naìy giuïp cho viãûc âoüc dæî liãûu trãn âéa. Cáúu truïc cuía baíng coï thãø âæåüc mä taí nhæ sau: Tãn file hay Cluster âáöu Ngaìy thaình Ngaìy cáûp nháût Âäü låïn táûp . . . thæ muûc láûp gáön nháút tin, thæ muûc . . Tãn file hay Cluster âáöu Ngaìy thaình Ngaìy cáûp nháût Âäü låïn táûp . . . thæ muûc láûp gáön nháút tin, thæ muûc
  20. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 18 - Nãúu laì File thç muûc Cluster âáöu seî læu giæî Cluster âáöu tiãn cuía File, âæåüc ghi vaìo khi File âæåüc ghi vaì âæåüc sæí duûng khi truy cáûp File. Nãúu laì thæ muûc con thç troí âãún âëa chè âáöu cuía baíng thæ muûc con coï cáúu truïc nhæ baíng thæ muûc gäúc trãn. - Khi truy cáûp thæ muûc thç thäng tin xuáút hiãûn trãn maìn hçnh chênh laì thäng tin chæïa trong baíng thæ muûc, do âoï ta tháúy dæåìng nhæ nhæîng thäng tin naìy xuáút hiãûn tæïc thåìi. Âãø âéa mãöm coï thãø sæí duûng âæåüc ta phaíi âënh daûng noï. Trong DOS, lãûnh naìy laì Format a: . Nãúu muäún âéa naìy thaình âéa khåíi âäüng ta thãm thäng säú /s vaìo lãûnh Format nhæ sau Format a: /s âãø HÂH copy caïc file hãû thäúng vaìo âéa giuïp noï tråí thaình âéa khåíi âäüng. 3. ÄØ âéa mãöm Coï thãø xem äø âéa mãöm gäöm mäüt motor quay âãø quay troìn âéa, motor bæåïc vaì caïc âáöu tæì âæåüc dëch chuyãøn qua laûi nhàòm xaïc âënh vë trê cáön truy cáûp trãn âéa. Mäüt baíng maûch âiãöu khiãøn âãø âiãöu khiãøn hoaût âäüng cuía caïc motor, caïc thaình pháön dáùn dæî liãûu vaì mäüt säú thaình pháön phuû tråü khaïc. Ngoaìi ra, âãø äø âéa mãöm laìm viãûc âæåüc våïi nhiãöu loaûi âéa coï kêch thæåïc khaïc nhau cáön phaíi âæåüc âiãöu khiãøn båíi pháön mãöm goüi laì trçnh âiãöu khiãøn äø âéa mãöm, pháön naìy thæåìng âæåüc chæïa trong chæång trçnh BIOS. Do âoï, khi coï äø âéa mãöm måïi maì BIOS cuî (pháön mãöm âiãöu khiãøn khäng phuì håüp våïi äø âéa) thç coï thãø gáy ra läùi hoàûc khäng sæí duûng âæåüc nãn phaíi náng cáúp BIOS cho phuì håüp. Hiãûn nay, âa säú caïc BIOS âãöu häù tråü 2 äø âéa mãöm coï tãn laì A vaì B. Khi caìi âàût, ta phaíi khai baïo trong CMOS thç måïi sæí duûng âæåüc. II. ÄØ âéa cæïng Âéa cæïng cuîng laì mäüt loaûi âéa tæì coï cáúu truïc vaì caïch laìm viãûc giäúng nhæ âéa mãöm, nhæng noï gäöm nhiãöu laï âäöng truûc xãúp laûi vaì âæåüc âàût trong mäüt voí kim loaûi kãút håüp våïi bäü âiãöu khiãøn thaình äø âéa cæïng. Do mäùi laï âaî coï dung læåüng låïn hån âéa mãöm vaì gäöm nhiãöu laï nãn äø cæïng coï dung læåüng ráút låïn vaì coï täúc âäü truy cáûp ráút cao. Hiãûn nay coï ráút nhiãöu loaûi âéa cæïng coï täúc âäü cao vaì dung læåüng haìng GB nhæ Seagate, Quantum v.v 1 Caïch täø chæïc váût lyï cuía âéa cæïng Nhæ âaî giåïi thiãûu, âéa cæïng ráút giäúng âéa mãöm. Do âoï, vãö cáúu taûo vaì täø chæïc cuía noï cuîng giäúng nhau gäöm Head, Track, Sector, Cluster, FAT. Tuy nhiãn, chuïng cuînng coï thãm mäüt säú khaïc biãût nhæ sau:
  21. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 19 Do coï cáúu truïc nhiãöu laï nãn säú âáöu tæì cuía äø âéa cæïng cuîng nhiãöu hån so våïi äø âéa mãöm vaì âæåüc âaïnh säú tæì 0 cho låïp trãn cuìng vaì cæï thãú tàng dáön xuäúng dæåïi. Cuîng vç lyï do nhæ trãn maì trong äø âéa cæïng coìn coï khaïi niãûm Cylinder laì hçnh tru,û táûp håüp caïc Track coï cuìng chè säú. 2. Caïch täø chæïc logic äø âéa cæïng Do dung læåüng âéa cæïng låïn nãn âãø nguyãn äø âéa nhæ váûy seî gáy khoï khàn cho viãûc täø chæïc cuîng nhæ tçm kiãúm thäng tin trãn âéa. Âãø khàõc phuûc tçnh traûng trãn, ngæåìi ta cho pheïp chia äø âéa cæïng thaình nhiãöu pháön coï kêch thæåïc nhoí hån. Mäùi pháön naìy hoaût âäüng tæång tæû nhæ mäüt äø âéa cæïng riãng biãût goüi laì Partition. Âãø quaín lyï caïc Partition naìy, ngæåìi ta duìng baíng Master Boot Record âãø læu giæî caïc thäng tin naìy, toaìn bäü cáúu truïc logic cuía âéa cæïng nhæ sau: Master Boot Record Boot Sector Hidden FAT1 FAT2 Root Directory . . Boot Sector Hidden FAT1 FAT2 Root Directory a. Master Boot Record Master Boot Record laì Sector âáöu tiãn cuía äø âéa cæïng, noï chæïa caïc thäng tin vãö caïc Partition nhæ säú thæï tæû, tãn äø âéa logic, traûng thaïi, kêch thæåïc cuía Partition v.v goüi laì caïc âiãøm vaìo. Mäùi Master Boot Record coï thãø quaín lyï 4 âiãøm vaìo, mäùi âiãøm vaìo coï kêch thæåïc 16 bytes, nhæ váûy cáön 64 bytes âãø læu giæî caïc âiãøm vaìo naìy goüi laì baíng Partition. Khäng gian coìn laûi cuía Sector naìy âæåüc læu træî chæång trçnh Bootrap cuía âéa khåíi âäüng. Nhæ trãn, ta tháúy mäùi Master Boot Record chè chæïa 4 âiãøm vaìo, nhæ váûy mäùi âéa cæïng chè phán täúi âa thaình 4 pháön. Âãø khàõc phuûc âiãöu naìy, ngæåìi ta láúy
  22. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 20 Sector âáöu tiãn cuía Partition thæï 4 âãø quaín lyï caïc pháön chia tiãúp theo nhæ laì mäüt Master Boot Record thæûc thuû goüi laì Master Boot Record phuû, cæï nhæ thãú maì ta coï thãø chia âéa cæïng thaình nhiãöu pháön khaïc nhau. Master Boot Record âæåüc taûo ra båíi chæång trçnh Fdisk cuía DOS, do âo,ï ta coï thãø khäi phuûc laûi noï bàòng lãûnh naìy khi noï bë hoíng våïi tham säú mbr, tæïc laì lãûnh Fdisk /mbr. b. Partition (Phán khu): Laì pháön âæåüc chia båíi äø âéa cæïng, noï laìm viãûc nhæ mäüt äø âéa biãût láûp vaì coï cáúu truïc giäúng hãût nhæ äø âéa mãöm. Thäng tin vãö Partition âæåüc læu giæî trong baíng Partition trãn Master Boot Record. Âäúi våïi caïc hãû âiãöu haình DOS vaì Windows chè cho pheïp khåíi âäüng åí Partition âáöu tiãn. Ngoaìi ra, coìn coï mäüt säú hãû âiãöu haình cho pheïp khåíi âäüng tæì caïc Partition khaïc. Âãø phán âéa cæïng thaình caïc Partition, ta duìng lãûnh Fdisk cuía DOS, theo doîi caïc trçnh âån cuía tiãûn êch naìy âãø chia âéa cæïng vaì taûo Partition khåíi âäüng. c. Baíng FAT: Vãö cå baín, baíng FAT äø cæïng giäúng hãût nhæ viãûc täø chæïc trãn âéa mãöm, song chuïng chè khaïc nhau vãö kêch thæåïc. Âäúi våïi âéa mãöm, do kêch thæåïc âéa haûn chãú nãn chè cáön duìng 12 bits âãø âaïnh âëa chè laì âuí, thæåìng âæåüc goüi laì FAT 12. (12 bits âaïnh âæåüc 212 âëa chè âiãøm vaìo cuía FAT, nãúu duìng 1 Cluster = 1 Sector ta seî âaïnh âëa chè cho âéa coï dung læåüng: 212.512 = 221 =2 MB låïn hån caïc loaûi âéa mãöm hiãûn nay). Song âäúi våïi âéa cæïng coï dung læåüng låïn, nãúu duìng FAT 12 âãø quaín lyï toaìn bäü âéa cæïng ta phaíi tàng chè säú Cluster lãn ráút nhiãöu gáy laîng phê âéa. (Vê duû äø 500MB duìng FAT 12 thç luïc âoï 1Cluster = 250 Sector (1.024.000/4096) = 125 KB. Song mäùi láön ghi duìng mäüt Cluster nãn nãúu ghi mäüt file coï kêch thæåïc 100 byte cuîng phaíi sæí duûng 125 KB tháût laì laîng phê). Âãø khàõc phuûc tçnh traûng trãn ngæåìi ta âaî âæa ra caïc baíng FAT16 (216 âiãøm vaìo) vaì FAT32 (232 âiãøm vaìo) âãø quaín lyï cho âéa cæïng. Våïi täúc âäü tàng dung læåüng cuía âéa cæïng nhæ hiãûn nay trong tæång lai chàõc chàõn seî coï FAT 64 vaì hån næîa. Tuy nhiãn, våïi mäüt äø âéa nhoí maì ta duìng baíng FAT låïn seî gáy laîng phê khäng gian chæïa baíng FAT vaì aính hæåíng âãún täúc âäü truy tçm. d. Làõp raïp vaì khai baïo sæí duûng âéa cæïng:
  23. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 21 Hiãûn nay, âa säú âéa cæïng âæåüc thiãút kãú theo 2 chuáøn IDE (Intergrated Drive Electronics) vaì SCSI (Small Computer System Interface). Song IDE âæåüc sæí duûng räüng raîi hån. Caïc loaûi âéa IDE giao tiãúp våïi hãû thäúng thäng qua Bus càõm vaìo hai khe càõm IDE1 vaì IDE2 trãn Mainboard. Mäùi khe càõm cho duìng chung hai thiãút bë laìm viãûc theo chãú âäü khaïch chuí. Nhæ váûy, trãn toaìn bäü maïy tênh sæí duûng äø âéa IDE coï thãø sæí duûng 4 äø âéa nhæ sau: 1: Primary Master. 2: Primary Slave 3: Secondary Master. 4: Secondary Slave. Âãø thiãút láûp chãú âäü Master, Slave cho äø âéa cæïng ta càõm laûi Jump thiãút láûp, thæåìng âæåüc chè dáùn træûc tiãúp trãn âéa cæïng hoàûc Catalogue âi cuìng. Tuy nhiãn, mäüt säú loaûi âéa cæïng tæû âäüng nháûn Master khi càõm cuìng våïi caïc äø âéa khaïc. Sau khi thiãút láûp xong pháön cæïng, ta phaíi khai baïo sæí duûng âéa cæïng trong muûc Standard cuía CMOS vaì kiãøm tra bàòng muûc Auto Detect Hard Disk âãø xem âéa cæïng coï âæåüc nháûn diãûn hay khäng. Âäúi våïi loaûi âéa giao diãûn SCSI thç cáön phaíi coï Card giao diãûn SCSI âãø âiãöu khiãøn âéa naìy. Card naìy âæåüc càõm vaìo bus PCI hay ISA cuía Mainboard. Caïc loaûi âéa naìy cho pheïp sæí duûng täúi âa 7 thiãút bë vaì khäng qua kiãøm tra cuía CMOS. 3. Âënh daûng äø âéa cæïng: Âãø äø âéa cæïng coï thãø laìm viãûc âæåüc ta cáön phaíi âënh daûng noï âãø taûo ra cáúu truïc logic. Toaìn bäü quaï trçnh âënh daûng coï thãø chia thaình caïc bæåïc nhæ sau: * Âënh daûng cáúp tháúp: Âáy laì phæång aïn âënh daûng vãö caïc màût váût lyï cho äø âéa cæïng nhæ Track, Cluster, Cylinder, hãû säú âan xen. Chæång trçnh naìy kiãøm tra âãún tæìng Sector cuía âéa cæïng vaì âaïnh dáúu boí qua caïc Sector hoíng vaì âæa caïc giaï trë thäng tin vãö cuìng mäüt daûng 0,1. Do âoï, âáy cuîng laì chæång trçnh cáön âãø loaûi táûn gäúc dæî liãûu trãn âéa cæïng cuîng nhæ sæía caïc läùi Bad Sector cuía âéa cæïng. Caïc Mainboard hiãûn nay âa säú coï häù tråü chæång trçnh naìy trong BIOS qua muûc Hard disk Level Low Format. * Phán chia âéa: Phán chia âéa cæïng thaình nhiãöu thaình pháön (Partition) âãø taûo caïc äø âéa logic nhæ âaî trçnh baìy åí trãn. Chæïc nàng naìy do chæång trçnh Fdisk cuía hãû âiãöu haình âaím nhiãûm, chæång trçnh taûo ra caïc Partition, xaïc âënh Partition cho pheïp khåíi âäüng vaì taûo ra Master Boot Record chæïa baíng caïc thäng säú vãö
  24. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 22 Partition. Ngoaìi ra, chæång trçnh cuîng cho pheïp xem, sæía vaì xoïa caïc Partition âaî coï. * Âënh daûng cáúp cao: Âáy laì pháön xaïc âënh caïc thäng säú logic, cáúu hçnh caïc Partition âaî âæåüc chia âãø noï laìm viãûc nhæ mäüt äø âéa thæûc thuû. Pháön naìy do chæång trçnh Format cuía hãû âiãöu haình âaím nhiãûm, nhàòm taûo ra Boot Sector, FAT, Root Directory v.v Khi muäún taûo ra âéa khåíi âäüng ta duìng lãûnh sau âäúi våïi caïc Partition âaî âæåüc thiãút kãú khåíi âäüng trong pháön phán âéa åí trãn: Format Tãn äø âéa logic : / s. Âäúi våïi caïc Partition khäng cáön khåíi âäüng ta duìng lãûnh sau âãø taûo mäüt äø âéa læu dæî liãûu bçnh thæåìng: Format Tãn äø âéa logic. Kãút thuïc caïc quaï trçnh naìy ta âaî kãút thuïc quaï trçnh âënh daûng âéa cæïng vaì coï thãø sæí duûng bçnh thæåìng. III. Quaï trçnh khåíi âäüng maïy tênh trong DOS Âáy laì quaï trçnh diãùn biãún tæì khi báût maïy cho âãún khi xuáút hiãûn dáúu nhàõc cuía hãû âiãöu haình. Quaï trçnh naìy ráút quan troüng trong viãûc xaïc âënh sæû cäú cuía maïy vi tênh. Toaìn bäü quaï trçnh âæåüc taí nhæ sau: - Khi báût maïy nãúu nguäön âiãûn hoaût âäüng täút thç chæång trçnh POST (Power On Seft Test) trong ROM BIOS seî chaûy tæû âäüng âãø kiãøm tra caïc thiãút bë cå baín nhæ CPU, RAM, Mainboard, Card maìn hçnh. Nãúu caïc thiãút bë trãn hoaût âäüng täút thç seî nháûn âæåüc mäüt tiãún Bip cuía RAM vaì hãû thäúng tiãúp tuûc laìm viãûc. Nãúu coï thiãút bë läùi seî coï mäüt doìng tiãúng Bip thoaït ra hoàûc hãû thäúng khäng thæûc hiãûn gç caí. - Chæång trçnh POST tiãúp tuûc kiãøm tra caïc thiãút bë âæåüc càõm vaìo maïy tênh vaì khai baïo sæí duûng trong CMOS, nãúu coï thiãút bë naìo âoï bë läùi thç xuáút hiãûn thäng baïo läùi, coìn khäng thç chuyãøn qua bæåïc sau. - Kiãøm tra caïc thäng säú cáúu hçnh trong CMOS âãø häù tråü caïc thäng säú Plug and Play cuía BIOS cho thiãút bë, âäöng thåìi cuîng âæa luän baíng Vector ngàõt lãn vuìng nhåï cå baín vaì xaïc âënh thiãút bë khåíi âäüng âãø chuyãøn âiãöu khiãøn âãún. - Thæûc hiãûn chæång trçnh Bootrap trãn Boot Sector cuía âéa khåíi âäüng âãø tçm ra hai file khåíi âäüng chênh laì IO.SYS vaì MSDOS.SYS âãø chuyãøn âiãöu khiãøn âãún âoï. Hai tãûp IO.SYS vaì MSDOS.SYS âæåüc âënh vë taûi hai vë trê âaî xaïc âënh træåïc nãn ta khäng coï quyãön thay âäøi noï. Nãúu noï
  25. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 23 bë thay âäøi hoàûc bë läùi thç âéa âoï khäng khåíi âäüng âæåüc næîa vaì thäng baïo läùi Non System Disk. - Kiãøm tra Command.com âãø thæûc hiãûn, nãúu file naìy bë läùi seî thäng baïo Command.com not Interpret. Nãúu bçnh thæåìng thç hãû thäúng seî âoüc Command.com lãn RAM räöi thæûc hiãûn caïc lãûnh trong Config.sys vaì Autoexec.bat, cuäúi cuìng laì dáúu nhàõc cuía hãû âiãöu haình. Dæûa vaìo caïc thäng baïo läùi vaì caïc diãùn biãún xaíy ra âãø xaïc âënh caïc thaình pháön gáy läùi vaì tçm caïch khàõc phuûc. IV. CDROM (Compact Disk Read Only Memory) Khaïc våïi 2 loaûi âéa træåïc hoaût âäüng bàòng phæång thæïc nhiãùm tæì, CDROM hoaût âäüng bàòng phæång phaïp quang hoüc. Noï âæåüc chãú taûo bàòng váût liãûu cæïng coï traïng cháút phaín quang trãn bãö màût. Khi ghi âéa CD, ngæåìi ta sæí duûng tia lazer âãø chiãúu lãn bãö màût cuía âéa taûo ra vuìng dæî liãûu æïng våïi caïc giaï trë cuía bit 0 vaì 1. Do âoï, âéa CDROM chè ghi âæåüc 1 láön. Khi âoüc äø âéa CDROM chiãúu tia saïng xuäúng bãö màût phaín quang vaì thu tia phaín xaû, càn cæï vaìo cæåìng âäü tia phaín xaû ngæåìi ta suy ra âoï laì bit 0 hay bit 1. Caïch täø chæïc vãö cáúu truïc váût lyï vaì logic cuía âéa CDROM tæång tæû nhæ trãn âéa mãöm nãn åí âáy ta khäng nhàõc laûi. CDROM coï dung læåüng ráút låïn (khoaíng 650MB), coï thãø di chuyãøn dãù daìng vaì giaï tæång âäúi reí, ráút thuáûn tiãûn cho viãûc læu giæî caïc chæång trçnh nguäön coï kêch thæåïc låïn, phim aính, v.v nãn hiãûn nay noï âæåüc duìng ráút räüng raîi. Âãø coï thãø âoüc âæåüc äø CDROM cáön coï mäüt äø âéa CDROM âæåüc caìi âàût âuïng vaìo maïy tênh. ÄØ âéa CDROM hiãûn nay coï ráút nhiãöu loaûi coï täúc âäü khaïc nhau nhæ 4x, 8x, 16x, 24x, 32x, 64x v.v (1x=150 kbyte/s). ÄØ CDROM hiãûn nay âæåüc thiãút kãú theo tiãu chuáøn SCSI nhæng noï coï baíng maûch chuyãøn theo chuáøn IDE nãn thæåìng âæåüc càõm vaìo khe càõm IDE trãn Mainboard hoàûc gàõn âi keìm våïi âéa cæïng. * Caìi âàût trçnh âiãöu khiãøn cho äø âéa CDROM - Trong Windows 95 vãö sau, chãú âäü Plus and Play tæû âäüng nháûn vaì thiãút láûp trçnh âiãöu khiãøn cho CDROM do âoï chuïng ta khäng cáön caìi âàût. Song chuïng ta cuîng coï thãø caìi âàût laûi chuïng. - Trong DOS, ta nháút thiãút phaíi caìi trçnh âiãöu khiãøn cho äø CDROM thç noï måïi laìm viãûc âæåüc. Cho chaûy file Setup.exe trong âéa caìi âàût äø âéa CDROM âãø caìi âàût trçnh âiãöu khiãøn cho noï. Khi chaûy chæång trçnh naìy seî taûo ra thæ muûc
  26. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 24 CDPRO chæïa caïc file cáúu hçnh vaì caïc file thäng tin vãö äø âéa, cheïp file mscdex.exe vaìo âéa khåíi âäüng âãø häù tråü trçnh âiãöu khiãøn måí räüng âäöng thåìi sæía laûi hai file Confçg.sys vaì Autoexec.bat. Khåíi âäüng laûi maïy tênh âãø cáûp nháût trçnh âiãöu khiãøn äø âéa, nãúu khäng coï läùi thç ta âaî caìi thaình cäng äø âéa CDROM vaì coï thãø duìng noï nhæ mäüt äø âéa bçnh thæåìng chè âoüc. Âãø ghi CDROM, ngæåìi ta duìng mäüt äø ghi riãng vaì giaï caí äø âéa naìy tæång âäúi cao nãn êt âæåüc duìng räüng raîi. Mäüt säú CDROM hiãûn nay âæåüc ghi thãm caïc file hãû thäúng cho pheïp khåíi âäüng tæì äø âéa CDROM ráút thuáûn tiãûn cho viãûc baío quaín hãû thäúng “saûch”. Mäüt chæïc nàng thæåìng âæåüc sæí duûng næîa cuía CDROM laì nghe nhaûc. Nãúu kãút håüp våïi Card ám thanh vaì loa thç coï thãø nghe nhaûc, xem hçnh tæì âéa Compact Disk thäng qua mäüt säú chæång trçnh âiãöu khiãøn nhæ CD Player trong Windowsv.v 1 Âãø coï thãø sæí duûng âæåüc caïc pháön mãöm coï ám thanh, ta cáön phaíi coï Sound Card (Card ám thanh). Sound Card coï taïc duûng chuyãøn tên hiãûu säú (digital signal) thaình tên hiãûu tæång tæû (analog) phaït ra loa. Âãø Card ám thanh laìm viãûc âæåüc, ta cáön phaíi caìi âàût trçnh âiãöu khiãøn cho noï. - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - -
  27. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 25 §.7. CAÏC THIÃÚT BË NGOAÛI VI THÄNG DUÛNG I. Maìn hçnh (Monitor) Maìn hçnh laì thiãút bë âæa thäng tin cuía maïy tênh ra ngoaìi âãø giao tiãúp våïi ngæåìi sæí duûng. Noï laì bäü xuáút chuáøn cho maïy tênh hay coìn goüi laì bäü træûc. Hiãûn nay, coï nhiãöu haîng saín xuáút maìn hçnh nhæ Acer, IBM, Funal, Samsung, LG, Hitashi v.v Nãúu phán loaûi theo tênh nàng, maìn hçnh bao gäöm: Mono, EGA, VGA, SVGA v.v Maìn hçnh giao tiãúp våïi Mainboard qua mäüt bäü âiãöu håüp goüi laì card maìn hçnh âæåüc càõm qua khe PCI, ISA hoàûc EISA trãn. Ba váún âãö cáön quan tám trãn maìn hçnh laì con troí maìn hçnh, âäü phán giaíi vaì maìu sàõc. Con troí maìn hçnh chè âënh vë trê dæî liãûu seî xuáút ra trãn maìn hçnh, âäü phán giaíi âàûc træng cho âäü mën maìn hçnh. + Con troí: Laì nåi âãø maïy tênh âæa thäng tin tiãúp theo ra tæì âoï, noï âæåüc âàût træng båíi càûp toüa âäü (x, y: Chè xeït cho âäü phán giaíi chæï khäng xeït theo chãú âäü vàn baín hay chãú âäü âäö hoüa) trãn maìn hçnh. + Âäü phán giaíi: Maìn hçnh âæåüc chia thaình nhiãöu âiãøm aính, säú âiãøm aính âæåüc tênh bàòng têch säú doìng doüc vaì doìng ngang chia trãn maìn hçnh. Càûp giaï trë ngang, doüc goüi laì âäü phán giaíi cuía maìn hçnh nhæ (480 x 640), (600 x 800), (1024 x 768) v.v + Maìu sàõc: maìu cuía caïc âäúi tæåüng trãn maìn hçnh do maìu caïc âiãøm aính taûo nãn. Card maìn hçnh âiãöu khiãøn âãún tæìng âiãøm aính trãn maìn hçnh. Näüi dung cuía caïc âiãøm aính (vë trê vaì maìu sàõc) trãn maìn hçnh âæåüc læu giæî trãn mäüt chip nhåï (RAM Card) vaì cæï sau mäüt khoaíng thåìi gian nhoí hån 1/24 giáy noï seî queït toaìn bäü maìn hçnh mäüt láön laìm cho chuïng ta tháúy hçnh aính hiãøn thë liãn tuûc trãn maìn hçnh. Khi chip naìy coï dung læåüng låïn, noï coï khaí nàng læu giæî säú âiãøm aính nhiãöu hån vaì maìu cho mäùi âiãøm aính cuîng âa daûng hån taûo cho maìn hçnh coï âäü mën vaì âäü neït cao. Tuy nhiãn, nãúu maìn hçnh hoaût âäüng cháûm maì âäü phán giaíi cao vaì chãú âäü maìu låïn seî khäng âaím baío mæïc âäü chu kyì 1/24 giáy dáùn âãún maìn hçnh nhàõp nhaïy. Hãû âiãöu haình DOS vaì Windows âãöu häù tråü tênh nàng Plus and Play (càõm sæí duûng) cho maìn hçnh. Tuy nhiãn, trong caïc chãú âäü âäö hoüa cao cáúp yãu cáöu phaíi coï trçnh âiãöu khiãøn âuïng cho maìn hçnh thç måïi âaût âæåüc hiãûu quaí cao. Card maìn hçnh coï loaûi âæåüc Windows tæû âäüng caìi trçnh âiãöu khiãøn, coï loaûi ta phaíi tæû caìi láúy. Âãø caìi laûi trçnh âiãöu khiãøn cho Card maìn hçnh ta thæûc hiãûn nhæ sau:
  28. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 26 1. Khåíi âäüng Windows, vaìo Control Panel/ System/ Device manager 2. Remove âiãöu khiãøn card maìn hçnh coï sàôn. 3. Choün Add New Hardware räöi chè âæåìng dáùn âãún trçnh âiãöu khiãøn card maìn hçnh. 4. Choün Apply âãø aïp duûng trçnh âiãöu khiãøn måïi vaì khåíi âäüng laûi maïy tênh. II. Baìn phêm (Keyboard) Baìn phêm laì mäüt thiãút bë âæa thäng tin vaìo træûc tiãúp giao diãûn våïi ngæåìi sæí duûng. Noï âæåüc näúi kãút våïi Mainboard thäng qua cäøng baìn phêm (âàûc træng båíi vuìng nhåï I/O vaì ngàõt baìn phêm). Baìn phêm âæåüc täø chæïc nhæ mäüt maûng maûch âan xen nhau maì mäùi nuït maûng laì mäüt phêm. Khi áún mäüt phêm seî laìm cháûp maûch âiãûn taûo ra xung âiãûn tæång æïng våïi phêm âæåüc áún goüi laì maî queït (Scan Code). Maî naìy âæåüc âæa vaìo bäü xæí lyï baìn phêm (8048,8042) diãùn dëch ra kyï tæû theo mäüt chuáøn naìo âoï, thäng thæåìng laì chuáøn ASCII (American Standard Code for Information Interchange). Sau âoï, bäü xæí lyï ngàõt baìn phêm yãu cáöu ngàõt vaì gæíi vaìo CPU xæí lyï. Vç thåìi gian thæûc hiãûn ráút nhanh nãn ta tháúy caïc phêm âæåüc xæí lyï tæïc thåìi. Hiãûn nay, trãn thë træåìng coï nhiãöu loaûi baìn phêm do nhiãöu haîng saín xuáút khaïc nhau nhæ Acer, IBM, Turbo Plus, Mitsumi v.v Tuy nhiãn, chuïng coï chung mäüt säú caïc phêm cå baín tæì 101 âãún 105 phêm âæåüc chia laìm 2 nhoïm: - Nhoïm kyï tæû: Laì nhoïm caïc phêm khi goî lãn coï kyï tæû xuáút hiãûn trãn maìn hçnh. - Nhoïm âiãöu khiãøn: khi goî khäng tháúy xuáút hiãûn kyï tæû trãn maìn hçnh maì thæåìng duìng âãø thæûc hiãûn mäüt taïc vuû naìo âoï. Táút caí caïc phêm âãöu âæåüc âàûc træng båíi mäüt maî, mäüt säú täø håüp phêm cuîng coï maî riãng cuía noï. Âiãöu naìy giuïp cho viãûc âiãöu khiãøn baìn phêm ráút thuáûn låüi, nháút laì trong cäng viãûc láûp trçnh.
  29. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 27 III. Chuäüt (Mouse) Chuäüt laì laì thiãút bë âiãöu khiãøn troí træûc tiãúp phäø biãún nháút, âàûc biãût laì trong lénh væûc âäö hoüa. Hiãûn nay, coï ráút nhiãöu loaûi chuäüt do nhiãöu haîng saín xuáút khaïc nhau nhæ IBM, Acer, Mitsumi, Genius, Logitech v.v âa säú âæåüc thiãút kãú theo hai chuáøn cäøng càõm troìn vaì deûp. Tuy nhiãn, chuïng coï cáúu taûo vaì chæïc nàng nhæ nhau. Vãö cáúu truïc thç chuäüt coï caïc loaûi nhæ chuäüt cå hoüc, chuäüt quang hoüc, chuäüt cå quang v.v Song chè coï loaûi chuäüt cå hoüc laì phäø biãún coìn caïc loaûi khaïc âæåüc duìng trong caïc lénh væûc âàûc biãût. Chuäüt cå hoüc hoüc coï hai bäü pháûn laì bi di chuyãøn vaì caïc nuït nhàõp. - Bi di chuyãøn: Gäöm mäüt viãn bi vaì hai thanh quay ngang, doüc. Khi di chuyãøn chuäüt tæång æïng theo caïc chiãöu seî laìm caïc thanh quay tæång æïng taûo ra xung âiãûn di chuyãøn vë trê chuäüt tæång æïng trãn maìn hçnh. - Nuït nhàõp: Taûo ra xung chè thë sæû thæûc hiãûn caïc lãûnh âiãöu khiãøn taûi vë trê chuäüt trãn maìn hçnh. Nhàõp chuäüt (Click) laì âäüng taïc áún phêm traïi cuía chuäüt, song laûi thaí nhanh ra ngay (thæåìng duìng âãø choün mäüt caïi gç âoï trãn maìn hçnh). Nhàõp keïp (Double Click) coï taïc duûng cho chaûy mäüt chæång trçnh. Nhàõp phaíi (Right Click) thæåìng sæí duûng trong mäi træåìng Windows 9x, 2000, NT nhàòm måí trçnh âån phuû (pop up) cuía mäüt âäúi tæåüng. Âäúi våïi Windows 95 tråí lãn chuäüt âæåüc Plus and Play, coìn âäúi våïi DOS chuïng ta phaíi caìi âàût trçnh âiãöu khiãøn cho chuäüt (thæåìng laì file mouse.com, gmouse.com) thç noï måïi coï thãø hoaût âäüng âæåüc. IV. Maïy in (Printer) Maïy in laì thiãút bë chuí âaûo âãø xuáút dæî liãûu maïy tênh lãn giáúy. Khi muäún in mäüt file dæî liãûu ra giáúy thç CPU seî gæíi toaìn bäü dæî liãûu ra haìng âåüi (queue) maïy in vaì maïy in seî láön læåüt in tæì âáöu cho âãún hãút file. Maïy in hiãûn nay coï ráút nhiãöu loaûi våïi nhiãöu caïch thæïc laìm viãûc khaïc nhau nhæ maïy in kim, maïy in phun, maïy in lazer v.v Âãø âaïnh giaï vãö cháút læåüng cuía maïy in ngæåìi ta càn cæï vaìo hai yãúu täú cuía maïy in laì täúc âäü (speed) vaì âäü mën. - Täúc âäü cuía maïy in thæåìng âo bàòng trang/ giáy (chè tæång âäúi). Täúc âäü naìy nhiãöu khi coìn phuû thuäüc vaìo täúc âäü cuía maïy tênh vaì máût âäü cuía trang in chæï khäng chè cuía maïy in. Âäúi våïi maïy in kim thç täúc âäü ráút haûn chãú song âãún maïy in Laze thç täúc âäü âaî âæåüc caíi thiãûn âi ráút nhiãöu.
  30. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 28 - Âäü mën (dots per inch): Âäü mën phuû thuäüc vaìo nhiãöu yãúu täú song yãúu täú cå baín phuû thuäüc thäng säú dpi âæåüc ghi træûc tiãúp trãn maïy in. Maïy in giao tiãúp våïi CPU thäng qua caïc cäøng song song LPT1, LPT2, LPT3, LPT4 âæåüc gàõn qua khe càõm trãn Mainboard. Háöu hãút caïc hãû âiãöu haình âãöu häù tråü maïy in. Âäúi våïi DOS thç ta phaíi caìi âàût Driver cuía maïy in cho hãû âiãöu haình thç noï måïi laìm viãûc âæåüc. Song âäúi våïi caïc hãû âiãöu haình tæì Windows 95 tråí lãn chãú âäü Plus and Play häù tråü háöu hãút caïc loaûi maïy in hiãûn nay, do âoï ta chè choün cho âuïng trçnh âiãöu khiãøn maì thäi. Âãø thiãút láûp maïy in vaì in âæåüc mäüt file ta laìm nhæ sau: 1. Càõm maïy in vaìo maïy tênh vaì càõm âiãûn cho maïy in. 2. Báût maïy tênh vaì caìi âàût maïy in cho hãû âiãöu haình âang sæí duûng. 3. Báût âiãûn maïy in vaì cho giáúy vaìo âãø chuáøn bë sàôn saìng. 4. Choün file cáön in vaì äùg lãûnh in. Trong DOS laì lãûnh PRN tãn file. Trong Windows måí file cáön in. sau âoï choün File/Print. V. Mäüt säú thiãút bë khaïc Ngoaìi ra, coìn ráút nhiãöu thiãút bë âæåüc càõm vaìo maïy tênh âãø phuûc vuû cho nhiãöu muûc âêch khaïc nhau nhæ Card maûng, Modem, Scaner, v.v Sau âáy, xin giåïi thiãûu så læåüc vãö mäüt säú thiãút bë: 1. Card maûng (Network Adapter): laì vè maûch âæåüc näúi vaìo maïy thäng qua Bus PCI hoàûc ISA, âáöu ra sæí duûng caïc âáöu näúi âãø näúi dáy maûng. Card maûng duìng âãø thiãút láûp maûng cho muûc âêch giao tiãúp giæîa caïc maïy tênh våïi nhau. Âãø Card maûng hoaût âäüng âæåüc, ta phaíi thiãút láûp âuïng trçnh âiãöu khiãøn cuía noï, âëa chè cuía caïc maïy tênh trãn maûng, vaì caìi âuïng giao thæïc (Protocol) âãø giao tiãúp. 2. Modem: Laì tæì viãút tàõt cuía Modulator - Demodulator laì thiãút bë âiãöu chãú - giaíi âiãöu chãú. Modem laì thiãút bë truyãön dæî liãûu âæåüc duìng âãø näúi caïc maïy tênh våïi nhau bàòng âæåìng dáy viãùn thäng våïi cæû ly báút kyì trãn thãú giåïi nhæ maûng Internet. Tên hiãûu xæí lyï trong maïy tênh hoàûc tên hiãûu bàõt tay giæîa hai maïy tênh laì tên hiãûu säú (Digital Signal), trong khi âæåìng truyãön viãùn thäng chuí yãúu phuûc vuû tên hiãûu daûng tæång tæû (Analog). Tên hiãûu truyãön trãn âæåìng dáy âiãûn thoaûi laì tên hiãûu âaî âæåüc âiãöu chãú biãn âäü AM (Amplitude Modulation), vç váûy Modem coï nhiãûm vuû chuyãøn âäøi tên hiãûu säú tæì maïy tênh thaình tên hiãûu AM vaì gåíi âi. Taûi âáöu nháûn, Modem laûi giaíi âiãöu chãú (Demodulation) tên hiãûu AM láúy laûi tên hiãûu säú
  31. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 29 cung cáúp cho maïy tênh. Nhåì coï Modem maì hai maïy tênh åí khoaíng caïch xa coï thãø “noïi chuyãûn” âæåüc våïi nhau. Modem coï hai loaûi: Loaûi làõp thàóng vaìo trong maïy tênh bàòng mäüt card riãng âæåüc goüi laì Modem trong (Internal Modem), hoàûc Modem ngoaìi (External Modem), Modem ngoaìi âæåüc näúi thäng qua cäøng näúi tiãúp cuía maïy tênh nhæ cäøng COM1, COM2. Khi noïi âãún Modem, ngæåìi ta thæåìng quan tám âãún täúc âäü truyãön. Âån vë laì Baud = bit/ giáy (thæåìng âæåüc kyï hiãûu laì bps, KBps). Täúc âäü thæåìng tæì 9600 bps âãún 33600 bps. Hiãûn nay, âa säú Modem coï täúc âäü laì 56K bps. 3. Scanner: laì thiãút bë chuyãn duìng âãø queït caïc hçnh aính vaì læu vaìo maïy tênh dæåïi daûng táûp tin aính. VI. Truyãön song song (Parallel), näúi tiãúp (Serial): Trãn âáy, ta âaî xeït xong caïc thiãút bë ngoaûi vi cuía maïy tênh cuîng nhæ quaï trçnh giao tiãúp cuía chuïng våïi CPU. Nhæng ta chæa xeït vãö caïch truyãön dæî liãûu cuía chuïng nhæ thãú naìo. Táút caí caïc thiãút bë giao tiãúp våïi CPU âãöu sæí duûng caïc daûng truyãön song song hoàûc näúi tiãúp hoàûc væìa näúi tiãúp væìa song song. 〈 Truyãön näúi tiãúp: Laì hçnh thæïc dæî liãûu âæåüc truyãön vaì nháûn theo doìng tæìng bit mäüt. Loaûi naìy coï nhæåüc âiãøm laì täúc âäü truyãön dæî liãûu nhoí, song viãûc kiãøm soaït dæî liãûu âæåüc truyãön thç âån giaín. Hçnh thæïc naìy thæåìng âæåüc duìng trong caïc giao tiãúp cuía baìn phêm, chuäüt v.v 〈 Truyãön song song: Laì hçnh thæïc dæî liãûu âæåüc truyãön theo nhiãöu âæåìng cuìng mäüt luïc. Taûi mäüt thåìi âiãøm, coï thãø truyãön âæåüc nhiãöu bit dæî liãûu, do âoï maì täúc âäü tàng lãn ráút nhiãöu. Cuîng chênh âiãöu naìy laìm cho viãûc kiãøm soaït dæî liãûu nåi nháûn phæïc taûp hån nhiãöu. Kiãøu truyãön naìy thæåìng âæåüc sæí duûng räüng raîi trong giao tiãúp maïy in. 〈 Hiãûn nay, háöu hãút caïc thiãút bë maïy tênh kãút håüp caí hai kiãøu truyãön song song vaì näúi tiãúp âãø væìa âaím baío täúc âäü nhanh væìa âaím baío kiãøm soaït dãù daìng. Khi dæî liãûu song song vaìo âoaûn näúi tiãúp seî bë ngeîn laûi. Âãø giaíi quyãút tçnnh traûng naìy, ngæåìi ta duìng bäü thu phaït âa nàng khäng âäöng bäü UART (Univesal Asynchronous Receiver / Transmitter) laìm viãûc våïi táút caí caïc pháön mãöm truyãön thäng âãø giaíi quyãút váún âãö trãn. - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - -
  32. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 30 PHÁÖN II CAÌI ÂÀÛT HÃÛ THÄÚNG MAÏY TÊNH §.8. RAÏP MAÏY I. Caïc thaình pháön cáön thiãút Sau âáy laì táút caí caïc thaình pháön cáön thiãút âãø chuáøn bë cho viãûc raïp maïy: - Häüp maïy vaì bäü nguäön. - Mainboard (Mainboard). - CPU vaì quaût CPU. - ÄØ âéa cæïng. - ÄØ âéa mãöm. - ÄØ âéa CDROM. - Maìn hçnh. - Bäü âiãöu håüp maìn hçnh. - Card ám thanh. - Card MODEM. - Baìn phêm. - Chuäüt. - Caïp IDE. - Caïp äø âéa mãöm. - Caïp audio äø âéa CDROM. - Pháön mãöm: ÅÍ âáy ta seî sæí duûng caïc hãû âiãöu haình thäng duûng cuía Microsoft tæïc laì caïc phiãn baín cuía Windows (Windows 95, Windows 98, Windows 2000 hoàûc Windows XP) vaì nhæîng pháön pháön mãöm cáön thiãút khaïc. - Mäüt âéa mãöm khåíi âäüng. II. Duûng cuû Træåïc khi bàõt âáöu, baûn nãn táûp håüp táút caí caïc chi tiãút maïy vaì chuáøn bë mäüt tuäút - nå - vêt vaì mäüt caïi kãöìm moí daìi. Kãöm moí daìi duìng âãø âàût cáúu hçnh cho caïc cáöu näúi nhoí. Nãúu baûn khäng coï kãöm moí daìi baûn coï thãø sæí duûng nhêp.
  33. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 31 III. Cáøn tháûn våïi doìng âiãûn ténh Træåïc khi chaûm vaìo báút cæï linh kiãûn naìo, baûn phaíi phoïng táút caí caïc doìng âiãûn ténh trong cå thãø baûn. Cå thãø ngæåìi coï thãø chæïa tæì 300V doìng âiãûn ténh tråí lãn. Nãúu baûn chaûm vaìo báút kyì mäüt bäü pháûn nhaûy âiãûn naìo, doìng âiãûn ténh seî âæåüc xaí qua noï. Doìng âiãûn ténh naìy seî phaï huyí hoàûc gáy hæ hoíng nàûng nhæîng thiãút bë nhoí. Khi baûn chaûm vaìo tay nàõm cæía bàòng kim loaûi, baûn âaî coï thãø tæû phoïng doìng âiãûn ténh âang têch luyî trong cå thãø baûn. Täút hån hãút, baûn nãn chaûm vaìo nhæîng váût gç noï træûc tiãúp tiãúp xuïc våïi âáút nhæ äúng næåïc hay bàòng kim loaûi thuáön cuía maïy tênh baûn. Háöu hãút caïc board vaì caïc thiãút bë âãöu coï daïn låìi caính baïo vãö doìng âiãûn ténh trãn caïc bao hçnh. IV. Caïc bæåïc thæûc hiãûn Træåïc khi raïp maïy baûn nãn táûp håüp chuïng laûi vaì âãø trãn mäüt caïi baìn hay mäüt khu væûc naìo daình riãng cho noï. Cäng viãûc tiãúp theo laì báût cäng tàõc nguäön vaì thæí noï træåïc khi raïp noï vaìo häüp maïy âãø phoìng khi coï váún âãö gç xaíy ra cuîng dãù phaït hiãûn hån khi noï váùn coìn trong traûng thaïi måí. Phêa sau mainboard vaì caïc board khaïc coï pháön nhä ra ráút nhoün, vç váûy baûn nãn âàût caïc board maûch lãn trãn nhiãöu låïp baïo âãø traïnh gáy tráöy xæåïc cho màût baìn. Caïc bæåïc làõp âàût chi tiãút âæåüc liãût kã åí pháön sau, toïm tàõt quaï trçnh nhæ sau: Gàõn caïp nguäön âiãûn vaìo mainboard. Nãúu baûn sæí duûng nguäön âiãûn kiãøu cuî (nguäön AT) thç 4 dáy caïp maìu âen phaíi màòm åí giæîa, nãúu baûn sæí duûng mainboard vaì bäü nguäön loaûi ATX thç caïc äø càõm trãn noï âæåüc thiãút kãú chè cho pheïp baûn gàõn bäü näúi caïp theo mäüt caïch duy nháút. Kãú âãún, baûn näúi dáy äø âéa mãöm, äø âéa cæïng, baìn phêm, Card maìn hçnh vaì maìn hçnh. Xong baûn báût nguäön âiãûn, cho maïy khåíi âäüng thæí xem noï coï hoaût âäüng âæåüc khäng. 1. Xaïc âënh så bäü mäüt säú cáúu hçnh Caïc CPU: AMD K6, Cyrix 6x86MX, IDT Centaur C6 vaì Intel Pentium MMX âæåüc thiãút âãø sæí duûng trãn mainboard Socket 7. Táút caí äø càõm CPU cho caïc loaûi CPU Socket 7 laì mäüt äø càõm ZIF (Zero Insertion Force). Bãn dæåïi äø càõm laì mäüt âoìn báùy khi baûn náng noï lãn, noï seî måí
  34. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 32 táút caí caïc chäù tiãúp xuïc âãø baûn dãù daìng gàõn CPU vaìo. Khi baûn haû noï xuäúng, caïc chán cuía CPU âæåüc keûp chàût bãn trong äø càõm naìy. CPU Intel Pentium II vaì III âæåüc làõp trãn mäüt board nhoí, Intel goüi board naìy laì bäü näúi caûnh âån SEC (Single Edge Contact). board SEC âæåüc càõm vaìo mainboard nhåì vaìo bäü näúi Slot 1. 2. Cáúu hçnh cho mainboard Nãúu mua chung mainboard vaì CPU, caïc cáöu näúi trãn mainboard âaî âæåüc caìi vaì cáúu hçnh sàôn CPU räöi nhæng baûn cuîng nãn âoüc taìi liãûu hæåïng dáùn âãø kiãøm tra laûi cho chàõc chàõn. Nãúu baûn mua mainboard vaì CPU råìi baûn phaíi sæí duûng âãún taìi liãûu hæåïng dáùn âi keìm âãø caìi caïc cáöu näúi (jump) CPU cho âuïng båíi vç trãn mäüt mainboard cho pheïp baûn sæí duûng ráút nhiãöu loaûi CPU khaïc nhau. Cáöu näúi trãn mainboard ráút nhoí, vç váûy baûn cáön phaíi sæí duûng âãún kãöm moí daìi hoàûc nhêp âãø caìi âàût chuïng. Cáöu näúi nhoí thæåìng âæåüc duìng âãø cáúu hçnh cho âiãûn aïp sæí duûng trãn CPU, táön säú, täúc âäü Bus, loaûi bäü nhåï, vaì nhiãöu chæïc nàng khaïc næîa. Baûn cáön cáøn tháûn khi caìi âàût caïc cáöu näúi naìy. Vê duû, caïc mainboard âãöu cho pheïp sæí duûng nhiãöu loaûi CPU khaïc nhau nãn nãúu baûn caìi âàût mæïc âiãûn aïp cho CPU khäng âuïng coï thãø dáùn tåïi chaïy CPU. 3. Làõp CPU vaìo mainboard Socket 7 Âãø gàõn CPU vaìo mainboard Socket 7 ta chè viãûc nháúc âoìn báùy ZIF lãn vaì âàût CPU xuäúng. Baûn nãn chuï yï laì åí mäüt goïc cuía CPU coï dáúu cháúm vaì goïc naìy bë càõt âãø cho biãút âoï laì chán säú 1. Baûn tçm chán säú 1 vaì âàût CPU khåïp vaìo socket, ta phaíi ráút cáøn tháûn båíi caïc chán cuía CPU ráút yãúu. Khi âaî âàût CPU vaìo, keïo âoìn báùy xuäúng vaì gàõn quaût lãn trãn CPU vaì näúi nguäön âiãûn cho quaût. Nguäön âiãûn cho quaût CPU tuyì theo âáöu näúi âiãûn laì loaûi càõm thàóng lãn mainboard hoàûc näúi træûc tiãúp vaìo nguäön âiãûn maì ta càõm tæång æïng. Nãúu CPU laì loaûi Pentium III, træåïc tiãn baûn phaíi làõp thãm mäüt caïi voìng keûp lãn mainboard âãø noï giæî CPU. CPU âæåüc gàõn vaìo bäü näúi Slot 1, xung quanh laì 4 vit âãø giæî cho chàût. 4. Làõp bäü nhåï
  35. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 33 Buåïc kãú tiãúp laì làõp caïc chip bäü nhåï . Mäüt khi âaî gàõn mainboard vaìo baûn seî ráút khoï âuûng tåïi caïc khe càõm bäü nhåï, vç váûy täút hån hãút baûn nãn gàõn caïc chip bäü nhåï vaìo mainboard træåïc khi làõp mainboard vaìo häüp maïy. Caïc khe âãø càõm chip bäü nhåï khäng âæåüc daïn nhaîn mäüt caïch roî raìng. Vç váûy, baûn nãn sæí duûng taìi liãûu hæåïng daîn âi keìm våïi mainboard âãø xaïc âënh xem cáön gàõn vaìo khe naìo træåïc. Thäng thæåìng baûn phaíi gàõn vaìo daíi âæåüc âaïnh säú nhoí nháút, säú 0 (hoàûc 1) træåïc. Bäü nhåï ráút dãù gàõn vç noï âæåüc thiãút kãú sao cho baûn chè coï mäüt caïch duy nháút âãø gàõn. Âäúi våïi caïc module nhåï mäüt haìng chán (SIMM) baûn chè viãûc dàût chuïng håi nghiãng mäüt chuït vaìo caïc khe vaì keïo chuïng vãö phêa baûn cho tåïi khi voìng keûp bãn ngoaìi keûp chàût chuïng . Âäúi våïi Module nhåï coï 2 haìng chán (DIMM), viãûc làõp âàût noï håi khoï hån SIMM mäüt chuït. Thay vç âàût nghiãng vaì keïo tæì tæì nhæ SIMM, våïi DIMM baûn áún thàóng tæì trãn xuäúng cho tåïi khi chuïng âæåüc khoaï chàût laûi 5. Làõp âàût äø âéa Âäúi våïi mäüt vaìi äø âéa cæïng, tháût khoï xaïc âënh màût naìo laì màût trãn. Thäng thæåìng màût trãn thæåìng âæåüc bët kên, màût dæåïi thæåìng coï caïc thiãút bë linh kiãûn âiãûn tæí âæåüc boïc tráön. Træåïc khi làõp äø âiîa, baûn phaíi cáúu hçnh cho chuïng. Nãúu baûn chè làõp mäüt äø âéa IDE, caïc haîng saín xuáút âaî caìi sàôn cho baûn noï laì äø âéa 1 hoàûc äø âéa chênh (Master). Baûn duìng âoaûn caïp ruy bàng 40 dáy âi keìm, thæåìng coï 3 âáöu näúi, mäüt åí âáöu cuäúi cuìng duìng âãø gàõn vaìo cäøng trãn mainboard âæåüc âaïnh dáúu laì Primary. Baûn näúi äø âéa cæïng våïi mäüt trong hai bäü näúi coìn laûi. Nãúu baûn làõp hai äø âéa cæïng IDE, thç äø âéa C seî laì äø khåíi âäüng (laì äø âéa chênh), äø âéa coìn laûi seî laì äø âéa phuû. Thäng thæåìng, khi saín xuáút, caïc haîng saín xuáút âãöu caìi sàôn äø âéa cæïng naìo cuîng laì äø âéa chênh. Nãúu ta khäng cáúu hçnh laûi cho âuïng laì äø âéa phuû, ta seî khäng truy xuáút vaìo caïc äø âéa âæåüc. Trãn mainboard thæåìng coï 2 haìng chán âãø gàõn caïc äø âéa IDE, âæåüc âaïnh dáúu laì “Primary” (hoàûc IDE 0, IDE1) vaì “Secondary” (hoàûc IDE 1, IDE2). Nãúu ta làõp mäüt äø âéa cæïng thç gàõn chuïng trãn haìng chán coï âaïnh dáúu laì Primary. Baûn phaíi xaïc âënh màût coï maìu cuía caïp âãø gàõn cho âuïng chán säú 1. Nãúu baûn làõp nhiãöu hån 2 äø âéa IDE, baûn phaíi làõp chuïng trãn haìng chán phuû thæï hai (coï dáúu laì Secondary) . Thäng thæåìng, trãn haìng chán âæåüc goüi laì Primary seî cho pheïp ta gàõn 2 äø âéa: 1 äø chênh, vaì mäüt äø phuû; trãn haìng chán âæåüc goüi laì Secondary cuîng cho pheïp baûn gàõn 2 äø âéa nhæ trãn haìng chán Primary.
  36. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 34 Âäúi våïi caïc äø âéa baûn nãn sæí duûng mäùi bãn hai con vêt giæî chuïng nhæng baûn âæìng nãn siãút chàût quaï båíi vç caïc khung cuía äø âéa âæåüc laìm bàòng cháút liãûu nhäm, mãöm, ráút dãù bë troïc. Baûn cuîng khäng nãn sæí duûng caïc con vêt quaï daìi, nãúu quaï daìi chuïng seî chaûm vaìo maûch âiãûn trãn äø âéa. 6. Làõp caïc board Plus-in Sau khi gàõn táút caí caïc caïp, bæåïc kãú tiãúp laì gàõn caïc board plus-in. Giaî baûn coï mäüt board âiãöu håüp maìn hçnh, mäüt board ám thanh, mäüt board FAX/ MODEM. Táút caí caïc board naìy âãöu gàõn lãn trãn mainboard. Tiãúp theo laì baûn gàõn caïc âeìn LED åí màût træåïc häüp maïy âãø baïo hiãûu traûng thaïi vaì hoaût âäüng cuía maïy vaì äø cæïng. Trãn âoï cuîng coï caïc haìng chán âãø gàõn loa, gàõn cäng tàõc khåíi âäüng laûi. Cuäúi cuìng baûn gàõn baìn phêm vaì chuäüt. 7. Báût nguäön vaì khåíi âäüng maïy Træåïc khi gàõn nàõp häüp maïy laûi, ta nãn kiãøm tra laûi xem táút caí caïp âaî âæåüc gàõn âuïng hay chæa âãø khi gàõn vaìo räöi baûn khäng phaíi máút thåìi gian kiãøm tra laûi. Sau khi kiãøm tra laûi âaî âuïng toaìn bäü, báût nguäön vaì khåíi âäüng maïy. Ta phaíi 1 chuáøn bë mäüt âéa mãöm khåíi âäüng 3 /2 inch, gäöm coï caí caïc chæång trçnh FDISK vaì FORMAT âãø thæûc hiãûn viãûc âënh daûng cho äø âéa cæïng. Læu yï: Âäúi våïi caïc maïy tênh chæa âæåüc caìi âàût thäng tin cáúu hçnh hãû thäúng (BIOS Setup) láön naìo thç phaíi âæåüc thæûc hiãûn træåïc tiãn sau khi báût maïy láön âáöu. Bæåïc naìy ta seî nghiãn cæïu kyî åí baìi sau. 8. Âënh daûng äø âéa cæïng Sau khi raïp xong, cáön phaíi âënh daûng vaì naûp caïc pháön mãöm vaìo äø âéa cæïng. Baûn khäng thãø sæí duûng äø âéa cæïng cho tåïi khi chuïng âæåüc âënh daûng hoaìn chènh. Caïc pháön mãöm Windows 95/ 98 thæåìng âæåüc ghi trãn mäüt äø âéa CDROM 650MB, trãn âoï bao gäöm haìng tràm chuí âãö vaì táûp tin giuïp âåî baûn. Baûn seî khäng thãø tçm tháúy báút cæï mäüt giuïp âåî naìo vãö viãûc âënh daûng âéa cæïng maì chè coï táûp tin giuïp âåî baûn âëng daûng âéa mãöm. Tháût váûy, cuîng coï ráút êt saïch noïi chi tiãút vãö caïch thæïc âënh daûng mäüt äø âéa cæïng.
  37. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 35 a. Muûc âêch cuía viãûc âënh daûng Cäng viãûc âënh daûng seî giuïp baûn täí chæïc âéa âãø dæî liãûu coï thãø âæåüc læu træî vaì truy xuáút mäüt caïch dãù daìng vaì nhanh choïng. Nãúu dæî liãûu khäng âæåüc täø chæïc, seî ráút khoï tçm noï trãn mäüt âéa cæïng coï kêch thæåïc låïn. Thäng thæåìng, caïc táûp tin âæåüc ghi trãn mäüt âéa cæïng âãöu âæåüc læu trãn caïc raînh ghi vaì cung tæì âaî âæåüc âaïnh säú. Baíng âënh vë táûp tin FAT seî thiãút láûp táûp tin vãö vë trê cuía tæìng raînh ghi, tæìng cung tæì åí trãn âéa. Caïch thæïc täø chæïc âéa cæïng giäúng nhæ caïch thæïc täø chæïc mäüt maính âáút. Mäüt maính âáút âæåüc chia thaình nhiãöu lä, trãn mäùi lä seî xáy mäüt càn nhaì mäùi nhaì seî coï mäüt âëa chè duy nháút tæïc laì coï tãn âæåìng vaì coï säú nhaì. Raînh ghi trãn âéa tæång âæång våïi tãn âæåìng vaì säú cung tæì tæång âæång våïi säú nhaì. Baíng FAT tæång tæû nhæ mäüt baíng chè dáùn âæåìng hay mäüt trang muûc luûc åí báút kyì mäüt quyãøn saïch naìo. Khi coï mäüt yãu cáöu âæåüc gåíi âãún âáöu ghi âãø âoüc hoàûc ghi táûp tin, noï seî âi tåïi baíng FAT, tçm vë trê âënh vë cuía táûp tin âoï vaì di chuyãøn âãún noï. Âáöu ghi coï thãø tçm báút cæï táûp tin naìo hoàûc báút cæï pháön naìo cuía táûp tin mäüt caïch nhanh choïng vaì dãù daìng. Cäng viãûc âënh daûng khäng phaíi laì cäng viãûc âæåüc thæûc hiãûn mäùi ngaìy, noï chè âæåüc thæûc hiãûn luïc måïi “boïc häüp”, phaït hiãûn hoíng âéa, chia laûi âéa v.v Såí dé caïc haîng saín xuáút khäng thæûc hiãûn viãûc âënh daûng træåïc cho äø âéa cæïng vç noï coï quaï nhiãöu caïch âãø choün læûa. Vê duû: nãúu ta coï mäüt äø âéa cæïng 20 GB, ta coï thãø chia noï thaình 2 hoàûc 3 äø âéa logic tuyì yï baûn. Vç váûy, hoü khäng thæûc hiãûn âënh daûng træåïc maì phaíi do baûn tæû âënh daûng. b. Caïc bæåïc thæûc hiãûn Baûn phaíi coï mäüt âéa mãöm khåíi âäüng chæïa caïc táûp tin Command.com, IO.sys, MSDOS.sys, Fdisk.com, Format.com, Sys.com, Config.sys, Autoexec.bat vaì Mscdex.exe. Cho âéa khåíi âäüng naìy vaìo äø âéa mãöm vaì báût nguäön. Taûi âæåìng dáùn A: baûn goî fdisk . Chæång trçnh Fdisk cho pheïp baûn phán äø âéa thaình mäüt hoàûc nhiãöu äø âéa logic. ÄØ âéa âáöu tiãn cuía baûn nãn laì äø âéa hãû thäúng DOS chênh, tæïc laì äø âéa C. Trong hãû thäúng cuía chè coï thãø coï mäüt äø âéa chênh hoaût âäüng, coìn laûi táút caí caïc äø âéa logic khaïc âãöu laì caïc äø âéa DOS måí räüng. c. Caïc tuyì choün khi thæûc hiãûn chæång trçnh FDISK FDisk coï nghéa laì “Fixed Disk” hay “Format Disk”. Noï laì mäüt táûp tin lãûnh ngoaûi truï cuía DOS trãn âéa khåíi âäüng. Baûn seî khäng thãø sæí duûng âæåüc âéa cæïng
  38. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 36 cho tåïi khi noï âæåüc phán chia bàòng lãûnh FDisk, sau âoï noï âæåüc âënh daûng åí mæïc cao (lãûnh Format). DOS sæí duûng táút caí caïc kyï tæû trong baíng chæî caïi âãø âàût tãn cho äø âéa. Noï daình kyï tæû A cho äø âéa mãöm, C cho äø âéa khåíi âäüng. Nãúu coï mäüt âéa dung læåüng låïn, ta coï thãø chia thaình 23 pháön logic nhoí hån âæåüc âàût tãn laì tæì äø âéa D âãún äø âéa Z. Khi baûn goî lãûnh FDisk, nãúu baûn sæí âuûng MSDOS 6.22 hoàûc caïc phiãn baín vãö sau. Baûn seî nháûn âæåüc thäng baïo âáöu tiãn khi chaûy táûp tin Fdisk nhæ sau: Fdisk Options: Current Fixed Disk Drive: 1 Choose one of the following: 1. Create DOS Partition or Logical DOS Drive 2. Set active Partition 3. Delete Partition or Logical DOS Drive 4. Display Partition Information YÏ nghéa caïc muûc choün trãn nhæ sau: 1: Taûo måïi mäüt vuìng hoàûc taûo äø âéa logic 2: Choün læûa vuìng hoaût âäüng ban âáöu 3: Xoaï vuìng âaî phán chia hoàûc xoaï äø âéa logic 4: Hiãøn thë thäng tin caïc vuìng âaî phán chia Nãúu choün säú 1 (Nãúu laì láön âáöu Fdisk âéa), caïc tuyì choün tiãúp nhæ sau: Enter choice: [1] Press ESC to exit FDISK Create DOS Partition or Logical DOS Drive Current Fixed Drive: 1 Choose one of the following: 1. Create Primary DOS Partition 2. Create Extended DOS Partition
  39. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 37 3. Create logical DOS drive(s) in the Extended DOS Partition Enter choice: [1] Press ESC to return to FDISK Options Nãúu baûn muäún khåíi âäüng tæì âéa cæïng, phaíi choün säú1 âãø taûo mäüt pháön DOS chênh vaì laìm cho noï hoaût âäüng. Nãúu choün 1, ta seî nháûn âæåüc mäüt cáu nhàõc nhåí nhæ sau: Do you wish to use the maximum size for a primary DOS Partition and make the Partition active (Y/N) ? [Y] Coï nghéa laì: Baûn coï muäún sæí duûng hãút dung læåüng âéa cho pháön DOS chênh vaì cho pheïp pháön naìy hoaût âäüng khäng ? Nãúu baûn goî Y âãø traí låìi âäöng yï, toaìn bäü äø âéa cuía seî âæåüc taûo thaình mäüt äø âéa C: duy nháút. Nãúu baûn goî N, noï seî xuáút hiãûn xuáút hiãûn dung læåüng âéa täúi âa cuía baûn vaì hoíi baûn muäún daình bao nhiãu pháön tràm cho äø âéa chênh. Baûn coï thãø choün 50% hoàûc tuyì theo caïch chia cuía baûn. Baûn coï thãø sæí duûng mäüt äø âéa laì mäüt pháön duy nháút, nhæng täút hån hãút baûn nãn phán noï thaình 2 pháön nhoí tråí lãn. Sau khi baûn taûo pháön chênh xong, áún phêm ESC, ta seî nháûn âæåüc maìn hçnh våïi caïc tuyì choün sau: Create DOS Partition or Logical DOS Drive Current Fixed Drive: 1 Choose one of the following: 1. Create Primary DOS Partition 2. Create Extended DOS Partition 3. Create logical DOS drive(s) in the Extended DOS Partition Enter choice: [1] Press ESC to return to FDISK Options Pháön chênh âaî âæåüc taûo nãn pháön naìy ta choün 2 âãø taûo pháön DOS måí räüng. Noï seî cho biãút äø âéa cuía coìn laûi bao nhiãu sau khi baûn âaî chè âënh cho pháön chênh. Nãúu ta coï äø âéa 20 GB vaì âaî chè âënh 5 GB cho äø âéa chênh, FDisk seî baïo cho biãút coìn 15 GB cho caïc pháön coìn laûi.
  40. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 38 Taûi âáy, baûn khäng thãø thæûc hiãûn phán äø âéa cuía baûn âæåüc. Baûn chè coï thãø cháúp nháûn con säú âæåüc âæa ra. Nãúu baûn cäú gàõng phán äø âéa taûi âáy thç con säú baûn chè âënh laì bao nhiãu noï seî laì táút caí nhæîng gç baûn coï thãø sæí duûng âæåüc. Theo vê duû trãn: våïi tuyì choün 2, nãúu äø âéa coìn laûi 15 GB vaì baûn goî con säú 7.5, chæång trçnh hiãøu laì toaìn bäü pháön äø âéa måí räüng chè laì 7.5 GB. Nhæ váûy, baûn seî khäng thãø sæí duûng 7.5 GB coìn laûi. Taûi âáy baûn phaíi baïo laì sæí duûng 15 GB hiãûn coï. Kãú tiãúp, áún Esc vaì tråí vãö baíng tuyì choün, sau âoï choün säú 3. Tuyì choün naìy cho pheïp chia pháön naìy thaình bao nhiãu äø âéa tuyì yï. Taûi âáy, chæång trçnh seî cho biãút laì coìn bao nhiãu khäng gian âéa cho pháön måí räüng. Màûc âënh noï seî hiãøn thë täøng säú dung læåüng âéa coìn laûi. Nãúu baûn âäöng yï chè sæí duûng mäüt äø âéa chênh vaì mäüt äø âéa måí räüng, chè viãûc áún phêm Enter. Ngæåüc laûi, goî vaìo säú Megabyte phuì håüp, cæï nhæ thãú, taûo caïc äø âéa logic cho âãún hãút toaìn bäü âéa. Sau âoï, áún phêm Esc vaì áún säú 4 âãø âoüc thäng tin caïc pháön væìa taûo. Sau cuìng, khåíi âäüng laûi maïy vaì tiãún haình âënh daûng mæïc cao. d. Âënh daûng mæïc cao Sau khi hoaìn táút cäng âoaûn FDisk, khåíi âäüng laûi maïy, tråí vãö äø âéa A vaì âënh daûng mæïc cao cho äø âéa C. Do viãûc seî sæí duûng äø âéa C thaình âéa khåíi âäüng nãn ta phaíi chuyãøn caïc táûp tin hãû thäúng (Command.com, MSDOS.sys, IO.sys) tæì âéa A sang âéa C, thao taïc âënh daûng coï chuyãøn caïc táûp tin hãû thäúng naìy sang âéa C bàòng lãûnh: Format C:/S DOS seî hiãø thë thäng baïo: Warning! All data on non-removable disk drive C: will be lost ! Proceed with format (Y/N) Baíng naìy caính baïo: Táút caí dæî liãûu trãn äø âéa C: seî bë máút. Tiãúp tuûc âënh daûng (Y/N) Nãúu baûn goî Y, äø âéa seî bàõt âáöu âæåüc âënh daûng. Tuyì theo dung læåüng äø âéa låïn hay nhoí maì thåìi gian âënh daûng seî nhanh hay cháûm, xong DOS hiãøn thë: Format complete System transferred Volume label (11 characters, ENTER for none) ?
  41. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 39 Coï nghéa: quaï trçnh âënh daûng âaî hoaìn táút - Caïc táûp tin hãû thäúng âaî âæåüc truyãön taíi - Baûn coï thãø gaïn tãn nhaîn cho äø âéa nãúu baûn muäún. Quaï trçnh trãn chè måïi âënh daûng cho âéa C, nãúu baûn coï caïc pháön khaïc hay mäüt äø cæïng thæï hai baûn cuîng tiãún haình âënh daûng tæång tæû nhæ váûy nhæng khäng chuyãøn caïc táûp tin khåíi âäüng (/S trong cáu lãûnh Format) sang caïc pháön khaïc hay caïc äø âéa khaïc. - - - - - - - - - š•› - - - - - - - - -
  42. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 40 §.9. GIÅÏI THIÃÛU VÃÖ BIOS VAÌ CMOS Mäüt säú ngæåìi thæåìng láöm láùn giæîa BIOS vaì CMOS trong hãû thäúng. Thæûc ra chuïng laì hai pháön hoaìn toaìn taïch biãût nhau. BIOS trãn mainboard âæåüc læu træî trãn mäüt chip ROM cäú âënh, båíi váûy caïc thäng tin cuía noï khäng thãø thay âäøi. Âãø coï thãø hoaût âäüng, BIOS cáön phaíi âæåüc cung cáúp caïc tham säú phuì håüp khaïc nhau. Caïc thäng säú naìy âæåüc læu træî thæåìng træûc trong mäüt loaûi chip nhåï coï tãn RTC/NVRAM. Chip naìy âoïng vai troì laì âäöng häö thåìi gian thæûc (Real - Time Clock), giæî xung nhëp säú. Noï coï vaìi bytes bäü nhåï phuû. Chip âáöu tiãn âæåüc sæí duûng laì chip Motorola MC 1468, coï 64 bytes bäü nhåï læu træî, trong âoï, 10 bytes daình cho chæïc nàng clock. Khi khäng coï nguäön âiãûn cung cáúp, dæî liãûu vaì caïc caìi âàût time/ date trong pháön bäü nhåï phuû seî bë xoaï hãút. Chip naìy âæåüc thiãút kãú theo cäng nghãû CMOS (Complementary Metal Oxide Semiconductor), noï hoaût âäüng âæåüc nhåì mäüt viãn pin nhoí vaì cáön ráút êt nàng læåüng, chè våïi doìng âiãûn 1 microampe. Khoaíng 5 nàm, pin naìy seî hãút vaì caïc dæî liãûu trãn RTC/NVRAM bë xoaï. Khoaín tæì nàm 1996 vãö sau, caïc PC thæåìng sæí duûng Flash ROM âãø læu træî BIOS. Flash ROM laì chip EEPROM (Electrically Erasable Programmable Read Only Memory). Âäúi våïi Flash ROM, coï thãø xoaï vaì ghi laûi bàòng viãûc láûp trçnh maì khäng cáön phaíi thaïo ra. Viãûc xaïc láûp caïc thäng tin cho chip naìy naìy goüi laì BIOS Setup. Trãn thë træåìng hiãûn nay, thäng thæåìng, cäng viãûc BIOS Setup do nåi cung cáúp maïy tênh thæûc hiãûn ngay sau khi raïp bäü maïy tênh. Tuy nhiãn, baûn cuîng phaíi biãút caïch BIOS Setup âãø âãö phoìng maïy tæû máút caïc thäng tin læu trong BIOS vç caïc lyï do nhæ: hãút pin, nhiãùu âiãûn, virus phaï hoaûi, v.v Tuìy mäùi loaûi mainboad theo tæìng haîng chãú taûo (Award, Ami, Pheonix ) maì caïc muûc trong BIOS Setup coï thãø khaïc nhau, tuy nhiãn, vãö càn baín chuïng tæång tæû nhau. Trong pháön naìy, chuïng ta baìn vãö caïc tênh nàng phäø biãún, coìn caïc tênh nàng riãng, måïi cuía mäùi BIOS trãn caïc mainboard khaïc nhau baûn phaíi tæû tçm hiãøu thãm nhåì vaìo caïc kiãún thæïc càn baín naìy. Maìn hçnh BIOS Setup âa säú laì maìn hçnh chaûy åí chãú âäü Text. Gáön âáy, âang phaït triãøn loaûi BIOS Win (Ami) coï maìn hçnh Setup thãø hiãûn nhæ khi chaûy trong Windows vaì sæí duûng âæåüc Mouse trong khi Setup, âæång nhiãn caïc muûc váùn khäng thay âäøi. Læu yï:
  43. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 41 - Thao taïc âãø vaìo BIOS Setup tuyì mäùi loaûi BIOS cuía caïc haîng saín xuáút trãn mainboard nãn seî khaïc nhau, ta seî áún caïc phêm quy âënh trong quaï trçnh POST âãø vaìo: + áún Delete âäúi våïi AMI BIOS. + áún F2 âäúi våïi Phoenix BIOS. + áún Ctrl - Alt - Esc hoàûc Delete âäúi våïi Award BIOS. + áún Esc âäúi våïi Microid Research BIOS. - Træåìng håüp, maïy thuäüc daûng chênh haîng: + áún F1 âäúi våïi IBM Aptiva/Valuepoint. + áún Ctrl - Alt - Esc hoàûc Ctrl - Alt - S âäúi våïi Older Phoenix BIOS. + áún F10 âäúi våïi maïy Compaq. - Nhæ váûy, caïi maì ngæåìi ta thæåìng goüi laì CMOS thæûc ra laì mäüt loaûi chip nhåï, coìn CMOS chè laì tãn mäüt cäng nghãû chãú taûo ra chip nhåï âoï. Tãn âuïng cuía chip naìy laì RTC/NVRAM coìn goüi laì CMOS RAM. - Chæång trçnh BIOS Setup thæåìng sæí duûng caïc phêm muîi tãn âãø choün læûa caïc muûc. Thay âäøi giaï trë cuía caïc muûc âang Set bàòìng hai phêm Page Up vaì Page Down, hoàûc “+” vaì “-“, áún Esc âãø thoaït khoíi muûc. Áún F10 âãø thoaït khoíi BIOS Setup, nãúu muäún læu caïc thay âäøi, khi häüp thoaûi hiãûn ra, báúm Y âãø læu, N âãø tråí laûi maìn hçnh BIOS Setup. 1. Setup caïc thaình pháön càn baín (Standard CMOS Setup) Âáy laì caïc thaình pháön càn baín cuía BIOS trãn táút caí caïc PC gäöm caïc thäng säú vãö ngaìy, giåì, äø âéa cæïng, äø âéa mãöm v.v Ngoaìi ra, muûc naìy coìn cho biãút thãm caïc thäng tin vãö bäü nhåï hiãûn coï trãn maïy. Ngaìy, giåì (Date/Day/Time): Baûn khai baïo ngaìy, thaïng, nàm vaìo muûc naìy. Khai baïn naìy seî âæåüc maïy tênh xem laì thäng tin gäúc vaì seî bàõt âáöu tênh tæì âáy tråí âi. Caïc thäng tin vãö ngaìy giåì âæåüc sæí duûng khi thao taïc caïc táûp tin, thæ muûc, v.v Coï nhiãöu loaûi chæång trçnh khi chaûy cuîng cáön thäng tin naìy. Thê duû âãø baïo cho baûn cáûp nháût khi quaï haûn, cháúm dæït hoaût âäüng khi âãún ngaìy quy âënh v.v Bçnh thæåìng, pháön naìy bë Set sai hay khäng Set cuîng chàóng aính hæåíng gç âãún hoaût âäüng cuía maïy. Caïc hoaût âäüng naìy coï thãø sæía chæîa træûc tiãúp ngoaìi DOS bàòng hai lãûnh Date vaì Time, hay bàòng Control Panel cuía Windows maì khäng cáön vaìo BIOS Setup.
  44. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 42 Læu yï: Âäöng häö maïy tênh coï khi chaûy cháûm khoaíng vaìi giáy/ngaìy, thènh thoaíng baûn nãn chènh laûi giåì cho âuïng. Nhæng nãúu quaï cháûm laì coï váún âãö cáön phaíi xem laûi mainboard. ÄØ âéa mãöm (Drive A/B): Khai baïo loaûi äø âéa cho äø A vaì B, baûn càn cæï vaìo viãûc näúi dáy cho äø âéa âãø xaïc âënh äø âéa näúi våïi âáöu näúi ngoaìi cuìng cuía dáy näúi laì äø A, äø kia laì äø B, äø coï kêch thæåïc låïn laì 1.2MB - 5.25 inch, äø nhoí laì 1.44MB - 3.5 inch. Nãúu khäng coï thç choün Not Install. Træåìng håüp, coï äø âéa nhæng ta khai baïo Not Install seî laìm cho äø âéa mãöm khäng hoaût âäüng nhæng khäng aính hæåíng gç, khi cáön sæí duûng ta khai baïo laûi. Trong caïc Mainboard sæí duûng BIOS âåìi måïi, khai baïo sai loaûi äø âéa 1.2MB thaình 1.44MB vaì ngæåüc laûi, äø âéa váùn hoaût âäüng bçnh thæåìng nhæng kãu ráút låïn luïc måïi âáöu âoüc âéa, vãö láu daìi coï thãø mau choïng laìm hoíng âéa. Caïc BIOS vaì caïc Card I/O âåìi måïi coï thãø cho pheïp baûn traïo âäøi hai äø âéa mãöm maì khäng cáön traïo âäøi dáy (swap floppy drive), tæïc laì äø A thaình äø B vaì ngæåüc laûi khi sæí duûng. Khi traïo âäøi bàòng caïch Set Jumper trãn Card I/O, baûn nhåï khai baïo laûi trong BIOS Setup (khi traïo âäøi bàòng lãûnh Swap trong BIOS thç khäng cáön khai baïo laûi), nhæng coï æïng duûng khäng chëu caìi âàût khi Swap âéa mãöm, nháút laì caïc æïng duûng coï baío vãû chäúng sao cheïp. ÄØ âéa cæïng (Drive C/D) loaûi IDE: Pháön khai baïo äø âéa cæïng ràõc räúi hån, bàõt buäüc baûn phaíi khai baïo chi tiãút caïc thäng säú, baûn khai baïo sai khäng nhæîng äø cæïng khäng hoaût âäüng maì âäi khi coìn laìm hæ äø cæïng nãúu baûn khai baïo quaï dung læåüng tháût sæû cuía äø cæïng vaì cho tiãún haình FDISK. FORMAT theo dung læåüng sai naìy. May màõn laì caïc BIOS sau naìy âãöu coï pháön doì tçm thäng säú äø cæïng IDE tæû âäüng (IDE HDD auto detection) nãn caïc baûn khoíi máút cäng nhåï khi sæí duûng äø cæïng loaûi IDE. Chuïng täi seî noïi vãö pháön Auto Detect naìy sau. Ngoaìi ra, caïc äø cæïng sau naìy âãö coï ghi thäng säú lãn nhaî daïn trãn màût. Baûn cho chaûy auto detect, BIOS seî tæû âäüng âiãön caïc tham säú naìy duìm baûn. Viãûc khai baïo äø cæïng C vaì D âoìi hoíi phaíi âuïng våïi viãûc Set caïc Jumper trãn hai äø cæïng. Baûn xaïc láûp äø cæïng khäng phaíi qua âáöu näúi dáy maì bàòng caïc Jumper trãn maûch âiãöu khiãøn äø cæïng. Caïc äø cæïng âåìi måïi chè coï mäüt Jumper 3 vë trê: ÄØ duy nháút, äø Master (äø C), äø Slave (äø D) vaì coï ghi roî caïch Set trãn nhaîn. Caïc äø âéa cæïng âåìi cuî nhiãöu Jumper hån nãn nãúu khäng coï taìi liãûu hæåïng dáùn laì ràõc räúi, phaíi moì máùn ráút láu. - ÄØ âéa cæïng (Drive E/F) loaûi IDE:
  45. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 43 Caïc BIOS vaì caïc Card I/O âåìi måïi cho pheïp gàõn våïi 4 äø âéa cæïng, vç hiãûn nay caïc äø âéa CDROM cuîng sæí duûng âáöu näúi äø cæïng âãø hoaût âäüng, goüi laì CDROM Interfaces IDE (giao diãûn âéa IDE) âãø âån giaín viãûc làõp âàût. Chuï yï: Khai baïo laì NONE trong BIOS Setup cho äø âéa CD-ROM. - Maìn hçnh (Video) - Primary Display: + EGA/VGA: Daình cho maìn hçnh sæí duûng Card maìu EGA hay VGA, Supper VGA. + CGA 40/CGA 80:Daình cho laoüi maìn hçnh sæí duûng Card maìu CGA 40 cäüt hay CGA 80 cäüt. Treo maïy nãúu phaït hiãûn läùi khi khåíi âäüng (Error Halt): + Táút caí caïc läùi (All error):Treo maïy khi phaït hiãûn báút cæï läùi naìo trong quaï trçnh kiãøm tra maïy, baûn khäng nãn choün muûc naìy vç BIOS seî treo maïy khi gàûp läùi âáöu tiãn nãn baûn khäng biãút caïc läùi khaïc, nãúu coï. + Boí qua läùi cuía Keyboard (All, but Keyboard): Táút caí caïc läùi ngoaûi træì läùi cuía baìn phêm. + Boí qua läùi âéa (All, but Diskette): Táút caí caïc läùi ngoaûi træì läùi cuía âéa + Boí qua läùi âia vaì baìn phêm (All, but Disk/Key): Táút caí caïc läùi ngoaûi træì läùi cuía âéa vaì baìn phêm. + Khäng treo maïy khi coï läùi (No error): Tiãún haình quaï trçnh kiãøm tra maïy cho âãún khi hoaìn táút duì pgaït hiãûn báút cæï läùi gç. Baûn nãn choün muûc naìy âãø biãút maïy bë truûc tràûc åí bäü pháûn naìo maì coï phæång hæåïng giaíi quyãút. -Keyboard: +Install: Cho kiãøm tra baìn phêm trong quaï trçnh khåíi âäüng, thäng baïo trãn maìn hçnh nãúu baìn phêm coï läùi. +Not Install: Khäng kiãøm tra baìn phêm khi khåíi âäüng Chuï yï: Choün muûc naìy khäng coï nghéa laì vä hiãûu baìn phêm vç nãúu váûy laìm sao âiãöu khiãøn maïy. Noï chè coï taïc duûng cho BIOS khoíi máút cäng kiãøm tra baìn phêm nhàòm ruït ngàõn thåìi gian khåíi âäüng. 2. Setup caïc thaình pháön náng cao (Advanced Setup): Cho pheïp thiãút láûp caïc thäng säú vãö chäúng Virus, choün Cache, thæï tæû khåíi âäüng maïy, caïc tuìy choün baío máût v.v Song chuïng ta cáön chuï yï caïc thäng säú chênh sau âáy:
  46. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 44 - Virut Warning: Nãúu Enabled, BIOS seî baïo âäüng vaì treo maïy khi coï haình âäüng viãút vaìo Boot Sector hay Partition cuía äø cæïng. Nãúu baûn cáön chaûy chæång trçnh coï thao taïc vaìo 2 nåi âoï nhæ Fdisk, Format baûn cáön phaíi Disable. - Internal Cache: Cho hiãûu læûc (Enable) hay vä hiãûu hoïa (Disable) cache (L1) näüi trong CPU 586 tråí vãö lãn. - External cache: Cho hiãûu læûc (Enable) hay vä hiãûu hoïa (Disable) cache trãn mainboard, coìn goüi laì Cache mæïc 2 (L2). - Quyck Power On Seft Test: Nãúu Enable BIOS seî ruït ngàõn vaì boí qua vaìi muûc khäng quan troüng trong quaï trçnh khåíi âäüng, âãø giaím thåìi gian khåíi âäüng täúi âa. - About 1 MB Memory Test: Nãúu Enable BIOS seî kiãøm tra táút caí bäü nhåï. Nãúu Disable chè kiãøm tra 1 MB bäü nhåï âáöu tiãn. - Memory Test Tick Sound: Cho phaït ám (Enable) hay khäng (Disable) trong thåìi gian Test bäü nhåï. - Eîtended BIOS Ram Area: Khai baïo muûc naìy nãúu muäún duìng 1 Kb trãn âènh cuía bäü nhåï quy æåïc, tæïc 1Kb bàõt âáöu tæì âëa chè 639 K hay 0:300 cuía vuìng BIOS hãû thäúng trong bäü nhåï quy æåïc âãø læu caïc thäng tin vãö âéa cæïng. Xaïc láûp coï thãø 1K hay 0:300. - Swap Floppy Drive: Traïo âäøi tãn hai äø âéa mãöm, khi choün muûc naìy baûn khäng cáön khai baïo laûi äø âéa nhæ khi traïo bàòng caïch Set Jumper trãn Card I/O. - Boot Sequence: Choün äø âéa khi BIOS tçm hãû âiãöu haình khi khåíi âäüng. Coï thãø C räöi âãún A hay A räöi âãún C hay chè coï C. Baûn nãn choün C, A hay chè coï C, âãø âãö phoìng træåìng håüp vä tçnh khåíi âäüng bàòng âéa mãöm coï virus. Hiãûn nay trãn caïc Mainboard Pentium. BIOS cho pheïp baûn chè âënh khåíi âäüng tæì mäüt trong hai äø mãöm hay trong 4 äø cæïng IDE hay bàòng äø cæïng SCSI tháûm chê bàòng äø CD-Rom cuîng âæåüc. - Boot Up Floopy Seek: Nãúu Enable BIOS seî doì tçm kiãøu cuía âéa mãöm laì 80 track hay 40 track. Nãúu disEnable BIOS seî boí qua. Choün Enable laìm cháûm thåìi gian khåíi âäüng vç BIOS luän luän phaíi âoüc âéa mãöm træåïc khi âoüc âéa cæïng, màût duì baûn âaî choün chè khåíi âäüng bàòng äø âéa C. - Boot Up Numlock Status: Nãúu ON laì cho phêm Numlock måí (âeìn Numlock saïng) sau khi khåíi âäüng, nhoïm phêm bãn tay phaíi baìn phêm duìng âãø âaïnh säú. Nãúu OFF laì phêm Numlock tàõt (âeìn Numlock täúi) , nhoïm phêm bãn tay phaíi duìng âãø di chuyãøn con troí. - Boot Up System Speed: Quy âënh täúc âäü CPU trong thåìi gian khåíi âäüng laì High (cao) hay Low (tháúp). - Memory Parity Check: Kiãøm tra chàôn leí bäü nhåï. Choün theo mainboard vç coï loaûi cho pheïp muûc naìy Enable coï loaûi bàõt baûn choün Disable måïi chëu chaûy. Âáöu
  47. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 45 tiãn baûn choün Enable, nãúu maïy treo baûn choün laûi laì Disable. Muûc naìy khäng aính hæåíng âãún hãû thäúng, chè coï taïc duûng kiãøm tra RAM. - IDE HDD Block Mode: Nãúu äø cæïng cuía baûn häø tråü kiãøu váûn chuyãøn dæî liãûu theo tæìng khäúi (caïc äø âéa âåìi måïi coï dung læåüng cao). Baûn cho Enable âãø tàng täúc cho äø âéa. Nãúu äø âéa âåìi cuî baûn cho Disable muûc naìy. - Pri.Master/Slave LBA (Logic Block Addressing) Mode: Nãúu hai äø âéa cæïng âæåüc näúi vaìo âáöu näúi Primary cuía card I/O coï dung læåüng låïn hån 528 MB, baûn cho Enable muûc naìy. - Sec.IDE Ctrl Drive Install: Muûc naìy âãø khai baïo maïy baûn coï äø âéa cæïng näúi vaìo âáöu näúi Secondary cuía card I/O. caïc chè âënh coï thãø laì Master, Mst/Slv vaì Disable. - Sec Master/Slave LBA Mode: Xaïc láûp LBA cho âáöu näúi thæï 2. Chuï yï: Caïc muûc häø tråü cho äø âéa cæïng coï dung læåüng låïn vaì caïc card I/O âåìi måïi giuïp baûn sæí duûng äø âéa coï dung læåüng trãn 528 MB. Trong træåìng håüp baûn cho Enable caïc muûc naìy räöi måïi tiãún haình Fdisk vaì Format âéa, nãúu sau âoï baûn laûi Disable caïc muûc naìy hay âem gàõn qua maïy khaïc cuîng choün Disable, baûn seî khäng thãø sæí duûng âæåüc äø âéa cæïng. Khi duìng äø CD-ROM coï âáöu näúi IDE, baûn nãn gàõn vaìo âáöu näúi Secondary âãø khoíi aính hæåíng âãún äø âéa cæïng (gàõn vaìo âáöu näúi Pri) khi cáön chaûy 32 Bit DiskAccess trong Windows. - Typenatic Rate Setting: Nãúu Enable laì baûn cho 2 muûc dæåïi âáy coï hiãûu læûc. Hai muûc naìy thay thãú lãûnh Mode cuía DOS, quy âënh täúc âäü vaì thåìi gian trãø cuía baìn phêm. - Typematic Rate (Chars/Sec): Baûn læûa choün säú kyï tæû /giáy tuìy theo täúc âäü âaïnh phêm nhanh hay cháûm cuía baûn. Nãúu baûn Set tháúp hån täúc âäü âaïnh thç maïy seî phaït tiãúng Bip khi noï chaûy theo khäng këp. - Typematic Delay (Msec): Chè âënh thåìi gian láûp laûi kyï tæû khi baûn áún vaì giæî luän phêm, tênh bàòng mili giáy. - Security Option: Muûc naìy duìng âãø giåïi haûn viãûc sæí duûng hãû thäúng vaì BIOS Setup. Setup: Giåïi haûn viãûc thay âäøi BIOS Setup, mäùi khi muäún vaìo BIOS Setup baûn phaíi âaïnh âuïng máût kháøu âaî quy âënh træåïc. System hay Always: giåïi haûn viãûc sæí duûng maïy. Mäùi khi måí maïy, BIOS luän luän hoíi máût kháøu, nãúu khäng biãút máût kháøu Bioc seî khäng cho pheïp sæí duûng maïy. Chuï yï:Trong træåìng håüp baûn chæa chè âënh máût kháøu, âãø Disable (vä hiãûu hoïa) muûc naìy, baûn choün Password Setting, baûn âæìng âaïnh gç vaìo ä nháûp máût kháøu maì chè cáön báúm ENTER.Trong træåìng håüp baûn âaî coï chè âënh máût kháøu nay
  48. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 46 laûi muäún boí âi. Baûn choün Password setting baûn âaïnh máût kháøu cuî vaìo ä nháûp máût kháøu cuî (Old Password) coìn trong ä nháûp kháøu måïi (New Password)baûn âæìng âaïnh gç caí maì chè cáön báúm ENTER. Coìn mainboard thiãút kãú thãm mäüt jumper âãø xoïa riãng máût kháøu ngoaìi jumper âãø xoïa toaìn bäü thäng tin trong CMOS. Täút hån hãút laì baûn âæìng sæí duûng muûc naìy vç baín thán chuïng täi chæïng kiãún nhiãöu træåìng håüp dåí khoïc dåí cæåìi do muûc naìy gáy ra. Låüi êt maì haûi nhiãöu. Chè nhæîng maïy tênh cäng cäüng måïi chè sæí duûng muûc naìy thäi. - System BIOS Shadow, Video BIOS Shadow: Nãúu Enable laì cho copy caïc dæî liãûu vãö System vaì video trong BIOS (coï täúc âäü cháûm) vaìo RAM (täúc âäü nhanh) âãø ruït ngàõn thåìi gian khi cáön truy cáûp vaìo caïc dæî liãûu naìy - Wait for if Any Error: Cho hiãûn thäng baïo chåì áún phêm F1 khi coï läùi. - Numerric Processor: Thäng baïo gàõn CPU âäöng xæí lyï (Present) trãn maïy hay khäng (absent). Muûc naìy thæåìng coï trong caïc maïy duìng CPU 286, 386, 486 SX. Tæì 486 DX tråí vãö sau âaî coï con âäöng xæí lyï bãn trong CPU nãn trãn caïc maïy måïi coï thãø khäng coï muûc naìy. - Turbo Switch Function: Cho nut Turbo coï hiãûu læûc (Enable) hay khäng (Disable). Muûc naìy thæåìng tháúy åí caïc BIOS âåìi cuî, trãn caïc maïy âåìi måïi læûa choün naìy thæåìng bàòng caïch Set Jumper cuía Mainboard. Tæì Mainboard Pentium tråí âi khäng coï muûc naìy. 3. Setup caïc thaình pháön coï liãn quan âãún váûn haình hãû thäúng (Chipset Setup): Thiãút láûp caïc thäng säú cho caïc chip phuû tråü nhæ RAM, Cache âënh thåìi khåíi âäüng tæì xa, Cache cho VIDEO BIOS v.v - Auto Configuration: Nãúu Enable, BIOS seî tæû âäüng xaïc láûp caïc thaình pháön vãö DRAM, Cache mäùi khi khåíi âäüng tuìy theo CPU type (kiãøu CPU) vaì System clock (täúc âäü hãû thäúng). Nãúu Disable laì âãø cho baûn tæû chè âënh. - AT Clock Option: Nãúu Asyne (khäng âäöng bäü) laì láúy dao âäüng chuáøn cuía bäü dao âäüng thaûch anh chia âäi aìm täúc âäü hoaût âäüng cho AT Bus (bus-8-16 Bit). Thæåìng laì 14.318Mhz/2 tæïc 7159 MHz. Coï BIOS coìn cho choün täúc âäü cuía muûc naìy laì 14,318 Mhz. Nãúu Syns (âäöng bäü) laì duìng System Clock (do baûn chè âënh bàòng caïch Set Jumper trãn Mainboard) laìm täúc âäü chuáøn. - Synchronoun AT Clock/AT Bus Clock Selector: Chè âënh täúc âäü hoaût âäüng cho AT Bus bàòng caïch láúy täúc âäü chuáøn (System Clock) chia nhoí âãø coìn laûi khoaíng 8M cho phuì håüp våïi Card 16 bit. Caïc læûa choün nhæ sau: -CLKI/3 khi System clock laì 20-25 MHz.
  49. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 47 -CLKI/4 khi System clock laì 33 MHz. -CLKI/5 khi System clock laì 40 MHz. -CLKI/6 khi System clock laì 50 MHz. Täúc däü naìy caìng låïn (säú chia caìng nhoí), maïy chaûy caìng nhanh do tàng täúc âäü váûn chuyãøn dæî liãûu. Tuy nhiãn låïn âãún âáu coìn phuû thuäüc vaìo Mainboard vaì card càõm trãn caïc Slot (quan troüng nháút laì caïc I/O). Caïc baûn phaíi thê nghiãûm giaím säú chia tæìng náúc vaì chuï yï maïy coï khåíi âäüng hay âoüc âéa bçnh thæåìng khäng, nãúu phaït sinh truûc tràûc thç giaím xuäúng mäüt náúc. Thæåìng thç baûn coï thãø tàng âæåüc hai náúc. Thê duû: System clock laì 40 MHz, baûn choün CLKI/3. Card ISA 8 vaì 16 bit coï thãø chaûy täút trong khoaíng tæì 8 MHz-14 MHz. Nãúu nhanh quaï, thæåìng Card I/O gàûp truûc tràûc træåïc (khäng âoüc âæåüc âéa cæïng). - AT Cycle Wait States/Extra AT Cycle WS: Âãø Enable hay Disable viãûc cheìn thãm mäüt thåìi gian chåì vaìo thåìi gian chuáøn cuía AT Bus. Nãúu System clock dæåïi 33 MHz choün Disable. Nãúu trãn 33 MHz choün Enable. - Fast AT Cycle: Khi Enable seî ruït ngàõn thåìi gian chuáøn cuía AT Bus. - DRAM ReadWait States/DRAM Brust Cycle: Dæåïi 33 MHz laì: 3-2-2-2 hay 2-1-1-1. Tæì 33 âãún 45 MHz laì: 4-3-3-3 hay 2-2-2-2. 50 MHz laì: 5-4-4-4 hay 3-2-2-2. Choün muûc naìy aính hæåíng låïn âãún täúc âäü CPU. - DRAM?Memory Write Wait States: Choün IWS kkhi hãû thäúng nhanh hay DRAM cháûm (täúc âäü 40 MHz tråí lãn). Choün OWS khi hãû thäúng vaì DRAM coï thãø tæång thêch (33 MHz tråí xuäúng). - Hidden Refresh Option: Khi Enable, CPU seî laìm viãûc nhanh hån do khäng phaíi chåì mäùi khi DRAM âæåüc laìm tæåi. - Slow Refresh Enable: Muûc naìy nhàòm baío âaím an toaìn dæî liãûu trãn DRAM, thåìi gian laìm tæåi seî keïo daìi hån bçnh thæåìng. Baûn chè âæåüc Enable muûc naìy khi bäü nhåï cuía maïy häø tråí viãûc cho pheïp laìm tæåi cháûm. - L1 Cache Mode: Læûa choün giæîa Write-Through vaì Write-Back cho Cache näüi trong CPU 486 tråí lãn. Xaïc láûp Write-Through maïy seî chaûy cháûm hån Write- Back. Nhæng viãûc læûa choün coìn tuìy thuäüc vaìo loaûi CPU. - L2 Cache Mode: Xaïc láûp cho Cache trãn Mainboard. - IDE HDD Auto Detection/IDE SETUP: Khi choün muûc naìy seî xuáút hiãûn mäüt cuía säø cho baûn chè âënh äø âéa cáön doì tçm thäng säú (2 hay 4 äø âéa tuìy theo BIOS) sau âoï báúm OK hay Yes âãø BIOS âiãön vaìo pháön Standard duìng cho baûn. Trong BIOS âåìi måïi, auto Detect coï thãø
  50. Giaïo trçnh Baío trç maïy tênh vaì caìi âàût pháön mãöm & 48 âæa ra vaìi loaûi äø âéa. Tuìy thei caïch sæí duûng äø âéa (Normal, LBA, ) maì baûn choün loaûi thêch håüp. 4. Power Management Setup: Âäúi våïi CPU 486: Pháön naìy laì caïc chè âënh cho chæång trçnh tiãút kiãûm nàng læåüng sàón chæïa trong caïc BIOS âåìi måïi. Chæång trçnh naìy duìng âæåüc cho caí hai loaûi CPU: Loaûi thæåìng vaì loaûi CPU kiãøu S. CPU kiãøu S hay CPU coï hai kyï tæû cuäúi SL laì mäüt loaûi CPU âæåüc chãú taûo âàûc biãût, coï thãm bäü pháûn quáøn lyï nàng læåüng trong CPU. Do âoï trong pháön coï hai loaûi chè âënh daình cho hai loaûi CPU. Âäúi våïi Pentium: Duìng chung cho moüi loaûi Pentium hay caïc chip cuía caïc haîng khaïc cuìng âåìi våïi Pentium. - Power Management/Power Saving Mode: Disable: Khäng sæí duûng chæång trçnh naìy. Enable/User Define: Cho chæång trçnh naìy coï hiãûu læûc. Min Saving: Duìng caïc giaï trë thåìi gian daìi nháút cho caïc læûa choün (tiãút kiãûm nàng læåüng êt nháút). - Pmi/Smi: Nãúu choün Smi laì maïy âang gàõn CPU kiãøu S cuía haîng Intel. Nãúu choün auto laì maïy gàõn CPU thæåìng. - Doze Timer: Muûc naìy chè duìng cho CPU kiãøu S. Khi âuïng thåìi gian maïy âaî raính (khäng nháûn âæåüc tên hiãûu tæì caïc ngàõt) theo quy âënh CPU tæû âäüng haû täúc âäü xuäúng coìn 8 MHz. Baûn choün thåìi gian theo yï baûn (coï thãø tæì 10 giáy âãún 4 giåì) hay Disable nãúu khäng muäún sæí duûng muûc naìy. - Sleep timer/Standby Timer: Muûc naìy chè duìng cho CPU kiãøu S. Chè âënh thåìi gian maïy raính træåïc khi vaìo chãú âäü Sleep (ngæng hoaût âäüng). Thåìi gian coï thãø tæì 10 giáy âãún 4 giåì. - Sleep Clock: Muûc naìy chè duìng cho CPU kiãøu S: Stop CPU haû täúc âäü xuäúng coìn 0 MHz (ngæng hàón). Slow CPU haû täúc âäü xuäúng coìn 8 MHz. - HDD Standby Timer/HDD Power Down: Chè âënh thåìi gian ngæìng motor cuía äø âéa cæïng. - CRT Sleep: Nãúu choün Enable laì maìn hçnh seî tàõt khi maïy vaìo chãú âäü Sleep. Chè âënh: Caïc chè âënh cho chæång trçnh quaín lyï nguäön biãút cáön kiãøm tra bäü pháûn naìo khi chaûy. Chuï yï: Do BIOS âæåüc saín xuáút âãø sæí duûng cho nhiãöu loaûi maïy khaïc nãn caïc baûn luän gàûp pháön naìy trong caïc BIOS. Thæûc ra chuïng chè coï giaï trë trong caïc maïy xaïch tay (laptop) vç xaìi Pin nãn váún âãö tiãút kiãûm nàng læåüng âæåüc âàût lãn