Luận văn Tích hợp̣ giáo dục bảo vệ môi trường thông qua bộ môn Hóa học cho học sinh trường THCS, huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh (Phần 1)

Nội dung text: Luận văn Tích hợp̣ giáo dục bảo vệ môi trường thông qua bộ môn Hóa học cho học sinh trường THCS, huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh (Phần 1)

1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ HƯƠNG TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA BỘ MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS, HUYỆN DƯƠNG MINH CHÂU, TỈNH TÂY NINH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 S K C0 0 5 0 6 2 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 7/2016
2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUÂṆ VĂN THAC̣ SI ̃ NGUYỄN THI ̣HƢỜ NG TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG THÔNG QUA BỘ MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH TRƢỜNG THCS, HUYỆN DƢƠNG MINH CHÂU, TỈNH TÂY NINH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 60140101 Tp. Hồ Chí Minh, Tháng 07/ 2016
3. LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƢỢC - Họ và tên: Nguyêñ Thi ̣Hƣờng Giới tính: Nƣ̃ - Ngày, tháng, năm sinh: 20/02/1991 Nơi sinh: Tây Ninh - Quê quán: Trảng Bàng – Tây Ninh Dân tôc̣ : Kinh - Chỗ ở riêng hoăc̣ điạ chỉ liên lac̣ : Ô 4, tổ 3, Thuâṇ An, Truông Mít, Dƣơng Minh Châu, Tây Ninh. - Điêṇ thoại: 01649 828 667 - E-mail: huongnguyen04042002@gmail.com II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO 1. Đaị hoc̣ : - Hê ̣đào taọ : Chính quy Thời gian đào taọ : Tƣ̀ 9/2009 đến 6/2013 - Nơi hoc̣ (trƣờng, thành phố): Trƣờng Đaị hoc̣ Sƣ phaṃ – Đaị hoc̣ Huế. - Ngành học: Sƣ Phaṃ Hóa Hoc̣ . 2. Thạc sỹ: - Hê ̣đào taọ : Chính quy Thời gian đào taọ : 2014 đến 2016 - Nơi hoc̣ (trƣờng, thành phố): Trƣờng Đaị hoc̣ Sƣ phaṃ Kỹ Thuật Tp. HCM. - Ngành học: Giáo dục học. - Tên luâṇ văn: Tích hợp giáo dục bảo vệ Môi trƣờng thông qua bộ môn Hóa học cho học sinh trƣờng THCS, huyêṇ Dƣơng Minh Châu, tỉnh Tây Ninh. - Ngày và nơi bảo vệ: 7/2016, Viêṇ Sƣ Phaṃ Kỹ Thuâṭ Tp. HCM. - Ngƣời hƣớng dâñ : TS. Phan Long. III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC: Thời gian Nơi công tá c Công viêc̣ đảm nhâṇ 9/2015 - nay Trƣờng Trung cấp nghề Đông Sài Gòn Giáo viên bộ môn i
4. LỜ I CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cƣ́ u của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luâṇ văn là trung thƣc̣ và chƣa tƣ̀ ng đƣơc̣ ai công bố bất kỳ công trình nào khác. Tây Ninh, ngày tháng năm 2016 (Ký tên và ghi rõ họ tên) Nguyêñ Thi Ḥ ƣờng ii
5. LỜ I CẢ M ƠN Với lòng kính troṇ g và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn: TS. Phan Long – ngƣời thầy đa ̃ dành thời gian quý báu của mình tâṇ tình hƣớng dâñ , góp ý, chỉ bảo cũng nhƣ cung cấp tài liệu quý giá giúp đỡ tôi để tôi hoàn thành đề tài nghiên cƣ́ u của mình môṭ cách tốt nhất. Quý thầy cô giảng dạy lớp Cao học khoá 2014 – 2016A ngành Giáo dục học, là những ngƣời đã tận tình giảng dạy , truyền thu ̣kiến thƣ́ c , nhờ đó chúng tôi tích luỹ đƣơc̣ nhƣ̃ng kinh nghiêṃ nghiên cƣ́ u vô cùng quý báu. Quý thầy cô, cán bộ phòng Sau Đại học đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt quá trình học. Ban giám hiệu , quý thầy cô và các em học sinh thân yêu trƣờng THCS Truông Mít, huyêṇ Dƣơng Minh Châu , tỉnh Tây Ninh , đa ̃ hơp̣ tác , nhiêṭ tình giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình. Đặc biệt là gia đình, ngƣời thân và tất cả baṇ bè tôi – nhƣ̃ng ngƣời đa ̃ giú p đỡ, đôṇ g viên tôi rất nhiều , để tôi có sức mạnh vƣợt qua khó khăn trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu. Tác giả iii
6. TÓM TẮT LUẬN VĂN Bảo vệ môi trƣờng, phát triển bền vững là mục tiêu chung cho toàn nhân loại. Vì hiện nay môi trƣờng đang bị tàn phá nghiêm trọng tƣ̀ ng ngày , tƣ̀ ng giờ với tốc đô ̣không thể kiểm soát . Hậu quả là tình trạng ô nhiễm môi trƣờng ngày càng tăng, hệ sinh thái bị suy thoái, bầu khí quyển ô nhiễm, và đặc biệt con ngƣời sẽ phải gánh chịu tất cả những hậu quả trên. Vậy, chúng ta phải cùng nhau chung tay bảo vệ môi trƣờng, một trong nhƣ̃ng cách t ốt nhất và lâu dài là đƣa giáo dục bảo vệ môi trƣờng vào hệ thống giáo dục. Quyết điṇ h số 1363/QĐ – TTg ngày 17/10/2001, Thủ tƣớng Chí nh phủ nƣớc Viêṭ Nam đa ̃ chính thƣ́ c phê duyêṭ đề án : “Đƣa nôị dung bảo vê ̣môi trƣờng vào hệ thống giáo dục quốc dân”. Để góp phần nâng cao chất lƣơṇ g GDMT, ngƣời nghiên cƣ́ u tiến hành thƣc̣ hiêṇ : “Tích hơp̣ giá o duc̣ bảo vê ̣ môi trƣờng thông qua bô ̣môn Hóa hoc̣ cho hoc̣ sinh trƣờng THCS, huyêṇ Dƣơng Minh Châu, tỉnh Tây Ninh”. Cấu trúc luận văn gồm các phần nhƣ sau: Chương 1: Cơ sở lý luận về tích hợp giáo dục bảo vệ môi trƣờng. - Hê ̣thống công trình nghiên cƣ́ u về GDMT trên thế giới và Viêṭ Nam. - Hê ̣thống hóa cơ sở khoa hoc̣ của tích hơp̣ giáo duc̣ bảo vê ̣môi trƣờng. Chương 2: Thực trạng về dạy học tích hợp của bộ môn Hóa học với GDBVMT ở các trƣờng THCS huyện Dƣơng Minh Châu, tỉnh Tây Ninh. Tìm hiểu thƣc̣ traṇ g hoaṭ đôṇ g daỵ – học tích hợp GDBVMT. Chương 3: Thiết kế daỵ hoc̣ theo quan điểm tích hơp̣ giá o duc̣ môi trƣờng thông qua bô ̣môn Hoá hoc̣ ở trƣờng THCS. - Thiết kế kế hoac̣ h daỵ hoc̣ theo quan điểm tích hơp̣ giáo duc̣ bảo vê ̣môi trƣờng vào môn Hóa hoc̣ THCS. - Thƣc̣ nghiêṃ sƣ phaṃ taị trƣờng THCS Truông Mít. Kết luận và kiến nghị. Trình bày những kết quả đạt đƣợc và hƣớng phát triển của đề tài. iv
7. ABSTRACT1 Environmental protection, sustainable development is a common goal for all humanity. Because of the current environment is being severely damaged everyday, every hour with uncontrollable speed. Consequently, environmental pollution is increasing, degraded ecosystems, atmospheric pollution, and particularly humans will suffer all the consequences above. So, we must join hands together to protect the environment, one of the best ways is to bring long- term environmental education into the education system. Decision No.1363/QD - TTg dated 17/10/2001, the Prime Minister of Vietnam has officially approved the project: "Bringing environmental protection contents into the national education system". To improve the quality of environmental education, the researcher carry out the theme: “Integrating environmental education through the Chemistry for secondary school students, Duong Minh Chau district, Tay Ninh province”. Thesis structure includes the following sections: Chapter 1: Rationale for integrating environmental education. - The system environmental education research in the world and Vietnam. - Systemize the scientific basis of integrated environmental education. Chapter 2: The reality of the integrated teaching of chemistry in secondary schools with environmental protection education Duong Minh Chau District, Tay Ninh Province. Learn reality teaching activities of the environmental protection education. Chapter 3: Designing teaching standpoint integrate environmental education through the Chemistry at secondary school. - Designing teaching standpoint integrate environmental education - Experimental at the Truong Mit secondary school. Conclusions and recommendations. Presenting the results of the research and development direction of the subject. v
8. DANH MUC̣ CÁ C BẢ NG Bảng 2.1: Bảng thống kê trang thiết bị phục vụ giảng dạy hiện nay của trƣờng THCS Truông Mít 36 Bảng 2.2: Bảng thống kê cơ sở vâṭ chất hiêṇ nay của trƣờng THCS Truông Mít37 Bảng 2.3: Cấu trúc nôị dung chƣơng trình Hóa hoc̣ 8 39 Bảng 2.4: Cấu trúc nôị dung chƣơng trình Hóa hoc̣ 9 41 Bảng 2.5: Danh sách giáo viên đƣợc khảo sát ý kiến 45 Bảng 2.6: Danh sách các lớp đƣợc khảo sát 46 Bảng 2.7: Sƣ ̣ hiểu biết của HS về khái niêṃ môi trƣờng 50 Bảng 2.8: Các hoạt động HS thực hiện để BVMT 51 Bảng 2.9: Thái độ của HS đối với môi trƣờng 52 Bảng 2.10: Đánh giá sƣ ̣ hiểu biết về môi trƣờng của HS THCS hiêṇ nay 56 Bảng 2.11: Mƣ́ c đô ̣xây dƣṇ g bài của HS khi hoc̣ tích hơp̣ GDBVMT 56 Bảng 2.12: Mƣ́ c đô ̣liên hê ̣môi trƣờng trong tƣ̀ ng phần vào bài daỵ 57 Bảng 2.13: Các phƣơng pháp và mức độ sử dụng trong dạy học tích hợp GDBVMT 58 Bảng 2.14: Nhƣ̃ng thuâṇ lơị của giáo viên khi tích hơp̣ nôị dung GDBVMT 59 Bảng 2.15: Nhƣ̃ng khó khăn của giáo viên khi tích hơp̣ nôị dung GDBVMT 60 Bảng 3.1: Các bài có thể tích hợp nội dung GDMT (lớp 8) 66 Bảng 3.2: Các bài có thể tích hợp nội dung GDMT (lớp 9) 68 Bảng 3.3: Lớ p thƣc̣ nghiêṃ và lớp đối chƣ́ ng khối 8 92 Bảng 3.4: Bảng điểm thống kê của HS lớp TN và lớp ĐC trƣớc khi TN 95 Bảng 3.5: Bảng phân phối tần suất điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC trƣớc TN Bảng 3.6: Bảng phân loaị kết quả hoc̣ tâp̣ của HS trƣớc khi TN 96 Bảng 3.7: Các tham số thống kê đăc̣ trƣng của lớp TN và lớp ĐC trƣớc khi TN Bảng 3.8: Bảng thống kê điểm của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi TN 99 Bảng 3.9: Bảng phân phối tần suất điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi TN Bảng 3.10: Bảng phân loaị kết quả hoc̣ tâp̣ của HS sau khi TN 100 vi
9. Bảng 3.11: Các tham số thông kê đặc trƣng của lớp TN và lớp ĐC sau khi TN101 Bảng 4: Kiến nghi ̣của giáo viên 105 vii
10. DANH MUC̣ HÌNH, BIỂ U ĐỒ , SƠ ĐỒ HÌNH Hình 2.1: Phòng thí nghiệm Hóa học trƣờng THCS Truông Mít 38 BIỂ U ĐỒ Biểu đồ 2.1: Nhâṇ thƣ́ c của HS về sƣ ̣ cần thiết của viêc̣ BVMT 48 Biểu đồ 2.2: Nhâṇ thƣ́ c về mối liên quan giƣ̃a môn Hóa hoc̣ và MT của HS 49 Biểu đồ 2.3: Mƣ́ c đô ̣hƣ́ ng thú của HS khi hoc̣ HH có liên hê ̣thƣc̣ tế về MT 49 Biểu đồ 2.4: Sự hiểu biết của HS về ngày Môi trƣờng thế giới 50 Biểu đồ 2.5: Sƣ ̣ cần thiết viêc̣ tích hơp̣ GDBVMT trong bài daỵ Hóa học ở THCS Biểu đồ 2.6: Mƣ́ c đô ̣thƣc̣ hiêṇ tích hơp̣ GDBVMT trong nhà trƣờng THCS 55 Biểu đồ 3.1: Đƣờng fi lớp TN và lớp ĐC trƣớc khi tiến hành TN 96 Biểu đồ 3.2: Phân loaị kết quả hoc̣ tâp̣ của HS trƣớc khi TN 97 Biểu đồ 3.3: Đƣờng fi lớp TN và lớp ĐC sau khi tiến hành TN 100 Biểu đồ 3.4: Phân loaị kết quả hoc̣ tâp̣ của HS sau khi TN 100 SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Nôị dung, hình thức GDBVMT bộ môn Hóa học ở THCS 26 Sơ đồ 3.1: Các bƣớc tiến hành thực nghiệm sƣ phạm 105 viii
11. MỤC LỤC Trang tƣạ Trang LÝ LỊCH KHOA HỌC i LỜ I CAM ĐOAN ii LỜ I CẢ M ƠN iii TÓM TẮT LUẬN VĂN iv ABSTRACT v DANH MUC̣ CÁ C HÌNH Ả NH, BẢNG, BIỂ U ĐỒ , SƠ ĐỒ vi DANH MUC̣ CÁ C CHƢ̃ VIẾ T TẮ T ix PHẦ N MỞ ĐẦ U 1 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 2. GIỚ I HẠN ĐỀ TÀI 3 3. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 4 5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4 6. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 5 7. CẤU TRÚC LUẬN VĂN 5 8. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU DỰ KIẾN SAU KHI ĐƢỢC GIAO ĐỀ TÀI 6 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG 7 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ GIÁO DỤC MÔI TRƢỜNG TRÊN THẾ GIÓI VÀ VIỆT NAM 7 1.1.1. Trên thế giới 7 1.1.2. Tại Việt Nam 11 1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN 15 1.2.1. Tích hợp 15 1.2.2. Môi trƣờng 15 ix
12. 1.2.3. Giáo dục bảo vệ môi trƣờng 16 1.2.4. Giáo dục bảo vệ môi trƣờng ở trƣờng phổ thông 17 1.2.5. Tích hợp giáo dục môi trƣờng 18 1.3. Giáo dục môi trƣờng trong hệ thống giáo dục quốc dân ở Việt Nam 18 1.3.1. Mục tiêu 18 1.3.2. Một số nguyên tắc thực hiện 19 1.3.3. Các hình thức triển khai 20 1.4. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS – Cơ sở để xác định mục tiêu, nội dung, hình thức GDBVMT cho học sinh THCS 24 1.4.1. Một số đặc điểm hoạt động học tập 25 1.4.2. Một số đặc điểm của sự phát triển trí tuệ 25 1.4.3. Một số đặc điểm về hoạt động lao động, chọn nghề 26 1.4.4. Một số đặc điểm về nhân cách chủ yếu 27 1.4.5. Một số đặc điểm của tính tích cực xã hội 27 1.4.6. Lựa chọn phƣơng thức tích hợp GDBVMT thông qua bộ môn Hóa học ở trƣờng THCS 28 1.5. Cơ sở lý luận về bộ môn Hóa học trung học cơ sở 28 1.5.1. Hóa học 8 30 1.5.2. Hóa học 9 31 TÓM TẮT CHƢƠNG 1 32 Chƣơng 2 THỰC TRẠNG VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP BỘ MÔN HÓA HỌC VỚI GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở CÁC TRƢỜNG THCS HUYỆN DƢƠNG MINH CHÂU, TỈNH TÂY NINH 33 2.1. TỔNG QUAN VỀ HUYỆN DƢƠNG MINH CHÂU, TÂY NINH 33 2.1.1. Vị trí địa lý 33 2.1.2. Đặc điểm kinh tế 33 2.1.3. Hoạt động giáo dục bảo vệ môi trƣờng trong nhà trƣờng 34 2.2. KHÁI QUÁT VỀ TRƢỜNG THCS TRUÔNG MÍT 35 2.2.1. Đội ngũ cán bộ và số lƣợng học sinh trong nhà trƣờng 35 x
13. 2.2.2. Điều kiêṇ trang thiết bi,̣ cơ sở vâṭ chất trƣờng THCS Tru ông Mít năm hoc̣ 2015 – 2016 36 2.3. GIỚI THIỆU MÔN HÓA HỌC THCS 39 2.3.1. Cấu trúc nội dung chƣơng trình Hóa học 8 39 2.3.2. Cấu trúc nội dung chƣơng trình Hóa học 9 41 2.4. KẾ HOẠCH TRƢỚC KHI KHẢO SÁT 44 2.4.1. Mục đích khảo sát 44 2.4.2. Đối tƣợng khảo sát 45 2.4.3. Nội dung khảo sát 46 2.4.4. Thời gian khảo sát 47 2.4.5. Thiết kế bộ công cụ khảo sát 47 2.4.6. Tiến hành khảo sát 47 2.5. THỰC TRẠNG VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP NÔỊ DUNG GDBVMT VÀ O BỘ MÔN HÓA HỌC Ở CÁC TRƢỜNG THCS TAỊ HUYỆN DMC, TỈNH TÂY NINH 47 2.5.1. Thƣc̣ traṇ g nhâṇ thƣ́ c của HS THCS về môi trƣờng taị huyêṇ Dƣ ơng Minh Châu, tỉnh Tây Ninh 47 2.5.2. Thƣc̣ traṇ g về daỵ hoc̣ tích hơp̣ GDBVMT vào môn Hóa hoc̣ của GV ở các trƣờng THCS huyêṇ Dƣơng Minh Châu, tỉnh Tây Ninh 53 2.6. Kết luâṇ chung về thƣ̣ c traṇ g daỵ hoc̣ tích hơp̣ nôị dung GDBVMT vào bô ̣ môn Hóa hoc̣ ở các trƣờng THCS taị huyêṇ DMC, tỉnh Tây Ninh 62 TÓM TẮT CHƢƠNG 2 64 Chƣơng 3: THIẾ T KẾ DAỴ HOC̣ THEO QUAN ĐIỂ M TÍCH HƠP̣ GIÁO DỤC MÔI TRƢỜ NG THÔNG QUA BÔ ̣ MÔN HÓA HỌC Ở TRƢỜNG THCS 65 3.1. Cơ sở lý thuyết của bô ̣môn Hóa học với môi trƣờng 65 3.2. Cơ sở thƣc̣ tiêñ của viêc̣ thiết kế daỵ hoc̣ theo quan điểm tích hơp̣ giáo dục bảo vệ môi trƣờng 65 3.3. Thiết kế daỵ hoc̣ theo quan điểm tích hơp̣ GDBV MT vào bô ̣môn Hóa hoc̣ ở trƣờng THCS 66 xi
14. 3.4. Kế hoạch dạy học môn Hóa học 8 có tích hợp nội dung GDBVMT (đa ̃ đƣơc̣ thƣc̣ nghiêṃ ) 71 3.4.1. Kế hoac̣ h daỵ hoc̣ bài Không khí – Sƣ ̣ cháy (Hóa học 8) 71 3.4.2. Kế hoac̣ h dạy học bài Nƣớc (Hóa học 8) 85 3.5. Thƣc̣ nghiêṃ sƣ phaṃ 92 3.5.1. Mục đích, đối tƣơṇ g, nôị dung thƣc̣ nghiêṃ 92 3.5.2. Tiến hành thƣc̣ nghiêṃ 93 3.5.3. Kết quả thƣc̣ nghiêṃ sƣ phaṃ 95 KẾ T LUÂṆ CHƢƠNG 3 103 KẾT LUẬN VÀ KIẾ N NGHI ̣ 104 1. KẾ T LUÂṆ 104 2. KIẾ N NGHI ̣ 105 TÀI LIỆU THAM KHẢO 107 xii
15. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCHTW : Ban chấp hành trung ƣơng BĐKH : Biến đổi khí hâụ BGD & ĐT : Bộ Giáo dục và Đàoạ t o Bộ GD-ĐT : Bộ Giáo dục – Đào tạo BVMT : Bảo vệ môi trƣờng ĐH : Đại học ĐHSP : Đại học Sƣ phạm ĐC : Đối chứng DMC : Dƣơng Minh Châu dd : Dung dic̣ h GDBVMT : Giáo dục bảo vệ môi trƣờng GDCD : Giáo dục công dân GDMT : Giáo dục môi trƣờng GV : Giáo viên HĐNGLL : Hoạt động ngoài giờ lên lớp HH : Hóa học HS : Học sinh SGK : Sách giáo khoa TB : Trung bình THCS : Trung học cơ sở THGDBVMT : Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trƣờng THPT : Trung học phổ thông TN : Thƣc̣ nghiêṃ Tp.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh TS : Tiến sỹ PTHH : Phƣơng trình hóa hoc̣ ptpƣ́ : Phƣơng trình phản ứng xiii
16. PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1.1. Lý do khách quan Ngày nay do s ự tiến bộ của Khoa học – Công nghệ song song với sự bùng nổ dân số và sƣ ̣ phát triển của nền Kinh tế – Xã hội của các nƣớc trên thế giới nên nhu cầu của con ngƣời đa ̃ vƣơṭ quá khả năng cung cấp và phục hồi vật chất tái tạo trong tự nhiên , con ngƣời đã lạm dụng quá mức nguồn tài nguyên thiên nhiên, làm cho nguồn tài nguyên dần cạn kiệt và ngày càng bi ̣xuống cấp không chỉ riêng ở một vùng , môṭ lãnh thổ nào mà cả trên toàn thế giới . Nhiều nơi bi ̣ô nhiêm̃ nghiêm troṇ g. Chúng ta đã và đang phải đối mặt rất lớn với những vấn đề về môi trƣờng nhƣ xử lý rác thải, biến đổi khí hậu toàn cầu, ô nhiễm môi trƣờng, hiêụ ƣ́ ng nhà kính và sƣ ̣ phá hủy tầng ozon, nhƣ̃ng mối hiểm hoa ̣này đang trƣc̣ tiếp đe doạ đến tính mạng của toàn bộ sinh vâṭ trên trái đất. Chính con ngƣời đang làm cho môi trƣờng thay đổi theo chiều hƣớng tiêu cực. Môi trƣờng bi ̣ô nhiêm̃ dâñ đến nhiều hê ̣luỵ chƣa thể lƣờng trƣớc đƣơc̣ . Một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiêm̃ và suy thoái môi trƣờng là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thƣ́ c của con ngƣời và công tác giáo dục bảo vệ môi trƣờng chƣa đƣơc̣ tốt. Vì vậy, giáo dục bảo vệ môi trƣờ ng trở thành môṭ vấn đề cấp bách , vấn đề có chiến lƣơc̣ toàn cầu . Nhƣ vâỵ , cần đƣa giáo dụcôi m trƣờng vào chƣơng trình giảng dạy trong nhà trƣờng đặc biệt là ở các trƣờng THCS để nâng cao kiến thƣ́ c và nâng cao nhận thức của các, em qua đó thay đổi cách nghĩ trƣớc môi trƣờng của các em – nhƣ̃ng ngƣời sẽ là chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc , đƣợc thay thế cho thế hệ trƣớc đó và là thành phần có sức lan tỏ đến cộng đồng. Ngày 7/8, Vụ Giáo dục Trung học, Bộ GD-ĐT đã có công văn hƣớng dẫn các Sở GD-ĐT triển khai tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trƣờng vào các môn học cấp THCS và THPT. Theo đó, việc tích hợp này đƣợc thực hiện từ năm 1
17. học 2008 – 2009. Sở GD-ĐT lựa chọn một số trƣờng THCS và THPT áp dụng thí điểm. Những môn học thực hiện tích hợp giáo dục bảo vệ môi trƣờng ởcấp THCS – THPT là các môn học: Hóa học, Sinh hoc̣ , Điạ lý , Công nghê,̣ Vật lý, Ngữ văn, Giáo dục công dân. Nhầm nâng cao nhâṇ thƣ́ c và trang bi ̣cho HS nhƣ̃ng kiến thƣ́ c và ki ̃ năng cơ bản về viêc̣ bả o vê ̣môi trƣờng cũng nhƣ điṇ h hƣớng môṭ số hoaṭ đôṇ g daỵ hoc̣ cho giáo viên . Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17/10/2001 về việc phê duyệt đề án Đƣa nội dung giáo dục bảo vệ môi trƣờng vào hệ thống giáo dục quốc dân, hƣớng dẫn chỉ rõ nguyên tắc tích hợp là chuyển tải các nội dung bảo vệ môi trƣờng vào bài học một cách tự nhiên, phù hợp với nội dung bài học. Việc tích hợp làm cho bài học sinh động, gắn với thực tế hơn nhƣng không làm quá tải bài học. Phƣơng pháp giáo dục bảovệmôi trƣờng phải góp phần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo củaHS trong học tập. Việc kiểm tra đánh giá giáo dục bảo vệ môi trƣờng đƣợc lồng ghép trong kiểm tra đánh giá của môn học, đặc biệt kiểm tra sự vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề về bảo vệmôi trƣờng trong cuộc sống thực tiễn [7]. 1.2. Lý do chủ quan Hiện tại môi trƣờng đang có những thay đổi bất lợi cho con ngƣời, đặc biệt là những yếu tố mang tính chất tự nhiên nhƣ là đất, nƣớc, không khí, hệ động vâṭ – thƣc̣ vật. Tình trạng môi trƣờng thay đổi và bị ô nhiễm đang diễn ra trên phạm vi mỗi quốc gia cũng nhƣ trên toàn cầu. Môi trƣờng ngày càng bị ô nhiễm nặng nề. Trong nhƣ̃ng năm gần đây , thuâṭ ngƣ̃ “Môi trƣờng” , “Ô nhiêm̃ môi trƣờng” , “Bảo vê ̣môi trƣờng” , là những cụm từ đƣợc nhắ c đến rất nhiều không chỉ riêng ở Viêṭ Nam chúng ta , mà đã vang lên ở hầu hết các nơi trên thế giới . Để thoát khỏi đại nạn này, trách nhiệm không ai khác chính là con ngƣời. Mỗi ngƣời trên trái Đất này phải hiểu , môi trƣờ ng sống là tài sản chung của toàn nhân loaị , vì vậy mỗi ngƣời đều phải có trách nhiệm gìn giữ , bảo vệ và nâng cao chất lƣợng môi trƣờng. Ô nhiễm môi trƣờng đang là chủ đề nóng trên toàn cầu. Chính vì vậy việc giáo dục bảo vệ môi trƣờng nói chung, bảo vệ thiên nhiên, tài nguyên đa dạng sinh học nói riêng, là vấn đề cần thiết, cấp bách và bắtbuộc khi giảng dạy 2
18. trong trƣờng phổ thông, đặc biệt với bộ môn Hóa học thìđây là vấn đề hết sức cần thiết. Theo quy điṇ h của Bô ̣GD & ĐT, học sinh hoc̣ bô ̣môn Hoá học bắt đầu từ lớp 8 ở cấp học THCS . Nhƣ vậy, viêc̣ giáo duc̣ bảo vê ̣ môi trƣờng cho hoc̣ sinh thông qua tích hơp̣ vào bô ̣môn Hoá học nên áp dụng kể từ khi HS mới bắt đầu làm quen với môn Hoá học này. Vì Hoá học gắn liền với môi trƣờng. Hoá học cung cấp cho các em học sinh những kiến thức cơ bản về môi trƣờng, sự ô nhiễm môi trƣờng, các hóa chất có thể làm ô nhiễm môi trƣờng, bảo vệ môi trƣờng bằng biêṇ pháp hóa hoc̣ , tăng cƣờng sự hiểu biết về các mối quan hệ tác động qua lại giữa con ngƣời với tự nhiên trong sinh hoạt và lao động sản xuất. Khi HS tiếp câṇ với môn hoc̣ mới, sẽ dê ̃ dàng hình thành ý thức và đạo đức mới, có thái độvà hành động đúng đắn thông qua môn hoc̣ mới này để tác động tích cực đối với môi trƣờng. Nhƣ vâỵ , để mọi ngƣời trong xã hội nói chung và học sinh nói riêng tham gia môṭ cách tƣ̣ giác vào công tác bảo vệ môi trƣờng cần nâng cao nhâṇ thức cho họ. Có nhƣ vậy, các em mới đóng góp vào sƣ ̣ nghiêp̣ bảo vê ̣môi trƣờng theo năng lƣc̣ và vốn tri thƣ́ c của mình cho xa ̃ hôị. Xuất phát tƣ̀ nhƣ̃ng lý do nêu trên , ngƣời nghiên cứu chọn vấn đề “TÍCH HƠP̣ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG THÔNG QUA BỘ MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH TRƢỜNG THCS, HUYỆN DƢƠNG MINH CHÂU, TỈNH TÂY NINH” làm đề tài nghiên cƣ́ u luận văn tốt nghiệp. 2. GIỚI HẠN ĐỀ TÀI - Nghiên cứu nội dung, phƣơng pháp, hình thức tích hợp giáo dục bảo vệ môi trƣờng vào một số bài dạy cụ thể trong bộ môn Hóa học và hoạt động ng oài giờ lên lớp ở trƣờng Trung học cơ sở Truông Mít. 3. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3.1. Mục tiêu nghiên cứu - Nghiên cứu giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho học sinh thông qua bộ môn Hóa học tại trƣờng THCS Truông Mít. 3
19. 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận về việc dạy học tích hợp GDBVMT. - Nghiên cứu thƣc̣ traṇ g về daỵ hoc̣ tích hơp̣ của bô ̣môn Hoá hoc̣ với giáo dục bảo vệ môi trƣờng ở các trƣờng THCS trong huyêṇ Dƣơng Minh Châu , tỉnh Tây Ninh. - Thiết kế dạy học theo quan điểm tích hợp giáo dục môi trƣờng thông qua bộ môn Hóa học cho học sinh trƣờng THCS. 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 4.1. Đối tƣợng nghiên cứu - Giáo dục bảo vệ môi trƣờng thông qua bộ môn Hóa học ở trƣờng THCS. 4.2. Khách thể nghiên cứu - Quá trình dạy học bộ môn Hóa học ở trƣờng THCS. 5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận - Đoc̣ tài liêụ , nghiên cứu, phân tích, khái quát, tổng hợp các tài liệu, các văn bản, trang web, các bộ luật, Nghị quyết, liên quan mật thiết đến môi trƣờng, giáo dục môi trƣờng, liên quan đến việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trƣờng, chọn lọc kiến thức để làm cơ sở lý luận cho đề tài. 5.2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn 5.2.1. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi - Khảo sát bằng bảng hỏi đối với HS và GV dạy bộ môn Hóa học để tì m hiểu thƣc̣ traṇ g giáo duc̣ môi trƣờng cho hoc̣ sinh trƣờng THCS taị huyêṇ Dƣơng Minh Châu, tỉnh Tây Ninh. 5.2.2. Phương phá p quan sá t - Quan sát hoaṭ đôṇ g của HS trong giờ hoc̣ Hóa , hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động của HS trong khuô n viên trƣờng (đăc̣ biêṭ trong lúc nghỉ giải lao giữa giờ ). Quan sát hoaṭ đôṇ g của GV trong hoaṭ đôṇ g giáo duc̣ môi trƣờng. 4
20. S K L 0 0 2 1 5 4