Luận văn Thực trạng dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường Trung học Cơ sở Tân An Thạnh (Phần 1)

Nội dung text: Luận văn Thực trạng dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường Trung học Cơ sở Tân An Thạnh (Phần 1)

1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TRUỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TÂN AN THẠNH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 S K C0 0 4 9 2 7 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10/2016
2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KĨ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TÂN AN THẠNH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10/2016
3. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KĨ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TÂN AN THẠNH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 Hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ DIỆU THẢO Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10/2016
4. LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƯỢC: Họ và tên: Nguyễn Thị Phương thảo Giới tính: Nữ Ngày, tháng năm sinh: 20/10/1984 Nơi sinh: Vĩnh Long Quê quán: Bình Tân, Vĩnh Long Dân tộc: Kinh Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: Tân Lược, Bình Tân, Vĩnh Long Điện thoại cơ quan: 0703756822 Điện thoại nhà riêng: Fax: E-mail: phuongthaotat@gmail.com II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO: 1. Trung học chuyên nghiệp: 2. Đại học: Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: từ 09/2007 đến 05/2011 Nơi học (trường, thành phố): Đại học Cần Thơ, Tp. Cần Thơ Ngành học: Sư phạm Lịch sử Tên luận án tốt nghiệp: Cuộc chiến tranh vệ quốc của nhân dân Liên Xô giai đoạn (1941-1945). Ngày & nơi bảo vệ luận án tốt nghiệp: tháng 05/2011, tại Khoa Sư phạm Bộ môn Lịch sử trường Đại học Cần Thơ. Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Hữu Thành. III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC: Thời gian Nơi công tác Công việc đảm nhiệm Từ tháng 09/2011 Trường trung học cơ sở Tân Giảng dạy bộ môn Lịch sử đến nay An Thạnh, huyện Bình Tân, Vĩnh Long i
5. LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tp. Hồ Chí Minh, ngày tháng 10 năm 2016 (Ký tên và ghi rõ họ tên) Nguyễn Thị Phương Thảo ii
6. LỜI CẢM TẠ Luận văn này được hoàn thành với sự giúp đỡ tận tình của nhiều cá nhân và tập thể. Tác giả luận văn xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới: Cô Nguyễn Thị Diệu Thảo đã tận tâm hướng dẫn để luận văn được hoàn thành. Viện Sư phạm Kĩ thuật trường ĐH Sư phạm Kĩ thuật Tp. Hồ Chí Minh. Ban giám hiệu, quý Thầy Cô và các em học sinh trường trung học cơ sở Tân An Thạnh, trường trung học cơ sở Tân Lược, trường trung học cơ sở Tân Hưng, trường trung học cơ sở Tân Bình huyện Bình Tân, Vĩnh Long đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả được học tập và nghiên cứu. Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Phương Thảo iii
7. TÓM TẮT Xuất phát từ nhu cầu đổi mới nội dung, mục tiêu, phương pháp giảng dạy trong dạy học nói chung và dạy học môn Lịch sử nói riêng. Nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu xã hội, đáp ứng cho sự phát triển của đất nước và hội nhập quốc tế. Thực tế cho thấy, trong dạy học nói chung và dạy học môn Lịch sử nói riêng hiện nay ở các trường trung học cơ sở còn nhiều bất cập. Như các năng lực tư duy và tư duy sáng tạo của các em chưa được phát triển đúng mức dẫn đến kết quả học tập của học sinh chưa cao. Các em còn khá lúng túng khi vận dụng kiến thức vào thực tiễn xã hội. Chính từ điều này và qua thực tiễn công tác, học tập người nghiên cứu chọn đề tài “Phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở Tân An Thạnh” để làm luận văn tốt nghiệp của mình. Cấu trúc luận văn gồm những phần chính: A. PHẦN MỞ ĐẦU Trong phần này nêu rõ lý do chọn đề tài, mục đích, đối tượng, khách thể, nhiệm vụ, giả thuyết, câu hỏi, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. B. PHẦN NỘI DUNG Chương 1 và 2 cơ sở lí luận và thực trạng của vấn đề nghiên cứu. Tìm hiểu về cơ sở lí luận và thực trạng của việc giải quyết vấn đề nghiên cứu. Việc lựa chọn phương pháp dạy học, đề xuất và vận dụng các biện pháp dạy học phù hợp để phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho người học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Chương 3. Thực nghiệm sư phạm. Tiến hành vận dụng các biện pháp, định hướng đã đề xuất vào thực nghiệm giảng dạy phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 9 trường trung học cơ sở Tân An Thạnh. C. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Kết luận: Đề tài sau khi hoàn chỉnh sẽ mở ra cách nhìn nhận mới về việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở trong quá trình dạy học. iv
8. Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể trở thành tài liệu tham khảo cho giáo viên giảng dạy lịch sử ở các trường trung học cơ sở; sinh viên ngành sư phạm Lịch sử ở các trường Đại học. Kiến nghị: Giáo viên quan niệm đúng đắn về chủ trương giáo dục hiện nay. Nhà trường cần đầu tư trang thiết bị phục vụ dạy học, khuyến khích động viên, hỗ trợ kịp thời để giúp giáo viên và học sinh có điều kiện học tập tốt, có điều kiện phát huy năng lực tư duy sáng tạo của mình đạt hiệu quả. v
9. SUMMARY Stemming from the need for innovation of content, objectives and teaching methods in teaching in general and teaching History in particular.The research aims to meet the social needs, the country 's development and international integration. In fact, nowadays teaching in general and teaching History in particular in the junior high school is inadequate. As can be seen, the power of thought and creative thinking of the children have not developed adequately,so students’academic results are not high. They are quite awkward when they apply their knowledge to social life. It is from the presented reasons about and through out the practical work, the researcher chose the Project "Development of creative thinking capacity for students in teaching History at Thanh An Tan secondary school " for thesis graduation. The thesis structure consists of the following main parts: A. INTRODUCTION In this part, the researcher expressed the reason of the study, the research aims, the research objects, the research tasks, the research hypothesis, the research questions, the scope and methodology of study. B. CONTENT Chapters 1 and 2 showed the theoretical framework and the status of the research issues. Studying about the theoretical framework and the situation of solving the research problems. In particular, the choice of teaching methods, suggestions and applying the appropriate teaching methods need to be done to develop the capacity of creative thinking for students, to improve the quality of teaching. Chapter 3. Experimental pedagogy. Applying measures and orientations proposed to develop the experimental teaching to increase creative thinking ability for students History at Thanh An Tan of lower secondary schools. C. CONCLUSION AND RECOMMENDATION Conclusion: The study findings are able to help students have new perspectives for the development of creative thinking capacity for junior high school students in teaching vi
10. process of History subject. The research results can become a reference for teachers who are teaching History at secondary school. Recommendations: Teachers correct notions about the current education policy. Schools need to invest in service facilities of teaching, encouragement, timely support to help teachers and students better learning conditions, conditional developing the capabilities of their creative thinking to reach effective. vii
11. MỤC LỤC Trang tựa Trang Quyết định giao đề tài Biên bảng nhận xét của hội đồng phản biện Lý lịch cá nhân i Lời cam đoan ii Lời cảm tạ iii Tóm tắt iv Mục lục v Danh sách các hình ix Danh sách các bảng x Danh sách các biểu đồ xi A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Mục tiêu nghiên cứu 3 3. Đối tượng nghiên cứu 3 4. Khách thể nghiên cứu 3 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 3 6. Giả thuyết nghiên cứu 3 7. Câu hỏi nghiên cứu 4 8. Phạm vi nghiên cứu 4 9. Phương pháp nghiên cứu 4 B. PHẦN NỘI DUNG Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.1.1. Trên thế giới 6 1.1.2. Ở Việt Nam 8 1.2. Các khái niệm công cụ 10 viii
12. 1.2.1. Khái niệm năng lực 10 1.2.2. Khái niệm tư duy 12 1.2.3. Khái niệm năng lực tư duy 19 1.3. Tư duy sáng tạo 20 1.3.1. Khái niệm tư duy sáng tạo 20 1.3.2. Các tính chất của tư duy sáng tạo 21 1.3.3. Biểu hiện của tư duy sáng tạo 22 1.4. Năng lực tư duy sáng tạo học sinh trung học cơ sở 23 1.4.1. Đặc điểm tâm lý của học sinh trung học cơ sở 23 1.4.2. Tư duy sáng tạo của học sinh trung học cơ sở 24 1.5. Phát triển năng lực tư duy sáng tạo học sinh trung học cơ sở 26 1.6. Các biện pháp phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh 27 1.6.1. Biện pháp 1: Kích thích trí tưởng tượng và tư duy sáng tạo 27 1.6.2. Biện pháp 2: Rèn luyện cho học sinh tư duy so sánh, tương tự 29 1.6.3. Biện pháp 3: Rèn luyện cho học sinh tư duy phân tích, tổng hợp 31 1.6.4. Biện pháp 4: Rèn luyện cho học sinh tư duy trừu tượng hóa 33 1.6.5. Biện pháp 5: Rèn luyện cho học sinh biết phân tích các tình huống đặt ra dưới nhiều góc độ khác nhau 34 1.7. Phương pháp dạy học giúp phát triển năng lực tư duy sáng tạo học sinh-35 1.7.1. Các khái niệm chung 35 1.7.2. Phát triển năng lực tư duy sáng tạo học sinh thông qua phương pháp dạy học nêu vấn đề 37 1.7.3. Phát triển năng lực tư duy sáng tạo học sinh thông qua phương pháp trực quan 46 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 51 Chương 2. THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 52 2.1. Nôi dung, mục tiêu và ý nghĩa của chương trình môn Lịch sử lớp 9 trường trung học cơ sở 52 ix
13. 2.1.1. Nội dung 52 2.1.2. Mục tiêu 53 2.1.3. Ý nghĩa 55 2.2. Thực trạng dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở 56 2.2.1. Điều tra thực trạng 57 2.2.2. Kết quả thu được từ điều tra thực trạng 63 2.2.3. Sự cần thiết phải phát triển năng lực tư duy sáng tạo 64 2.2.4. Phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh 66 2.3. Vận dụng các biện pháp phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 9 trường trung học cơ sở 67 2.3.1. Cơ sở đề xuất các biện pháp 67 2.3.2. Bài tập vận dụng các biện pháp phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 9 trường trung học cơ sở 69 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 80 Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 81 3.1. Cơ sở định hướng đề xuất các biện pháp phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở 81 3.1.1. Định hướng 1: 81 3.1.2. Định hướng 2: 82 3.1.3. Định hướng 3: 83 3.1.4. Định hướng 4: 83 3.2. Thực nghiệm sư phạm 84 3.2.1. Mục đích 84 3.2.2. Nhiệm vụ 84 3.2.3. Đối tượng tham gia thực nghiệm 85 3.3. Tổ chức thực nghiệm sư phạm 87 3.3.1. Thời gian thực nghiệm 88 3.3.2. Nội dung thực nghiệm 88 3.3.3. Thiết kế giáo án 88 x
14. 3.3.4. Đánh giá giáo án thực nghiệm 104 3.4. Kiểm tra kết quả học tập của học sinh sau thực nghiệm 105 3.4.1. Mục đích, yêu cầu và thời gian kiểm tra 105 3.4.2. Nội dung đề kiểm tra 106 3.4.3. Dụng ý sư phạm của bài kiểm tra 106 3.4.4. Thống kê kết quả các bài kiểm tra 108 3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm 110 3.5.1. Đánh giá định tính 110 3.5.2. Đánh giá định lượng 114 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 116 C. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ KẾT LUẬN 117 KIẾN NGHỊ 118 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 119 PHỤ LỤC 122 xi
15. DANH SÁCH CÁC HÌNH Hình Trang Hình 1.1: Thang nhận thức Bloom 16 Hình 1.2: Mô hình chuyển đổi tư duy các cấp độ kiến thức của Jim Rough 18 Hình 1.3: Sơ đồ cấu trúc của phương pháp dạy học 36 Hình 1.4: Sơ đồ cấu trúc của phương pháp dạy học nêu vấn đề 40 Hình 2.1: Kết quả khảo sát năng lực tư duy sáng tạo học sinh từ bảng hỏi 59 Hình 2.2. Kết quả khảo sát năng lực tư duy sáng tạo HS của giáo viên từ bảng hỏi 61 Hình 2.3: Sơ đồ biểu thị tình hình nước ta sau Cách mạng tháng Tám 1945 77 xii
16. DANH SÁCH CÁC BẢNG Bảng Trang Bảng 1.1: Bảng so sánh cuộc cách mạng Hà Lan 1566 và cách mạng tháng Mười Nga 1917 30 Bảng 1.2: Mức độ ảnh hưởng của các giác quan đối với quá trình tiếp nhận kiến thức 46 Bảng 1.3: Tỉ lệ kiến thức nhớ được sau khi học 47 Bảng 2.1: Tiêu chí đánh giá năng lực tư duy sáng tạo học sinh trong quá trình dạy học 59 Bảng 2.2: Bảng so sánh Luận cương chính trị tháng 10.1930 và Chính cương sách lược vắn tắt 72 Bảng 2.3: Bảng so sánh phong trào đấu tranh thời kì 1930-1931 và 1936-1939 73 Bảng 3.1: Bảng thống kê điểm kiểm tra của học sinh trước khi thực nghiệm 85 Bảng 3.2: Bảng phân loại điểm kiểm tra của học sinh trước khi thực nghiệm 85 Bảng 3.3: Nội dung bài dạy thực nghiệm 88 Bảng 3.4: Bảng thống kê điểm số của các bài kiểm tra sau thực nghiệm 108 Bảng 3.5: Bảng phân loại điểm kiểm tra của học sinh sau khi thực nghiệm 108 Bảng 3.6: Bảng khảo sự hứng thú của học sinh đối với tiết dạy thực nghiệm 111 Bảng 3.7: Bảng thống kê các điểm số xi của bài kiểm tra post-test sau TN 112 Bảng 3.8: Bảng phân phối tần suất post-test 112 Bảng 3.9: Bảng tổng hợp các tham số 114 xiii
17. DANH SÁCH BIỂU ĐỒ Biểu đồ Trang Biểu đồ 3.1: Biểu đồ theo học lực của học sinh trước thực nghiệm 86 Biểu đồ 3.2: Biểu đồ theo học lực của học sinh sau thực nghiệm 109 Biểu đồ 3.3: Biểu đồ thống kê các điểm số xi của bài kiểm tra post-test 113 Biểu đồ 3.4: Biểu đồ phối tần suất post-test 113 xiv
18. A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng phát triển giáo dục, Người xem giáo dục – đào tạo là quốc sách hàng đầu có ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp phát triển và công cuộc đổi mới đất nước. Thấm nhuần tư tưởng chỉ đạo của Người, sau hơn 30 năm đổi mới nền giáo dục nước ta đã có những chuyển biến mạnh mẽ và chất lượng giáo dục ngày một nâng cao. Trong đó, đổi mới phương pháp dạy học, hình thành và phát triển năng lực dư duy, khả năng vận dụng kiến thức cho người học là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giáo dục; đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng giáo dục luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm thể hiện rõ qua các văn bản, nghị quyết như: Nghị quyết Hội nghị lần II Ban Chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam (khóa VIII, 1997) khẳng định: “Phải đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thì gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh” [12,tr.151]. Vấn đề này đã được đề cập đến qua Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Luật giáo dục năm 2005, dự thảo chiến lược giáo dục 2009 - 2020 qua đó Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng dạy - học như đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập, đổi mới nội dung và phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp, phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho người học hiện nay được nhiều nước trên thế giới quan tâm như: ở Singapore quyết định cắt giảm 30% chương trình giảng dạy ở bậc tiểu học, chuyển trọng tâm vào việc phát triển năng lực tư duy cho học sinh hơn là nhồi nhét kiến thức. Ở các nước Nga, Mỹ, Nhật trong giáo dục cũng đặt trọng tâm vào dạy học, nghiên cứu và trong cương lĩnh giáo dục mới cũng chủ trương giảm bớt kiến thức cụ thể, tập trung vào hình thành cách nghĩ cho học sinh [28, tr.1]. Ở nước ta hiện nay đang tiến nhanh trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa cùng với đó là sự kiện gia nhập và trở thành thành viên thứ 150 của WTO 1
19. (World Trade Organization) tổ chức thương mại thế giới vào tháng 01/2007. Việt Nam hội nhập và cam kết quốc tế trong nhiều lĩnh vực trong đó có giáo dục. Vậy yêu cầu đổi mới để có thể phát triển đất nước và hòa nhập vào cộng đồng thế giới là vấn đề hết sức cấp bách. Phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong quá trình dạy học được Đảng, nhà nước và các ngành, các cấp đặc biệt quan tâm. Thế nhưng trong dạy học hiện nay vấn đề này vẫn chưa được thật sự quan tâm đúng mức. GS Nguyễn Cảnh Toàn đã viết: “Kiến thức, tư duy, tính cách con người chính là mục tiêu giáo dục, thế nhưng hiện nay trong nhà trường tư duy và tính cách bị chìm đi trong kiến thức” [42]. Nhiều giáo viên còn thờ ơ với việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua việc truyền thụ kiến thức của mình. Trong giờ dạy, điều giáo viên quan tâm là cung cấp khối lượng kiến thức cho học sinh chứ chưa thật sự đổi mới phương pháp dạy học phù hơp để người học thông qua quá trình tiếp nhận có thể tư duy giải quyết vấn đề lĩnh hội tri thức. Điều này đã được Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ hai, khóa VIII chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục đào tạo cần được đổi mới, chưa phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học” Vấn đề này tiếp tục được nhấn mạnh trong Đại hội lần thứ X của Đảng (2006): “Chất lượng giáo dục còn nhiều yếu kém; khả năng chủ động, sáng tạo của học sinh, sinh viên ít được bồi dưỡng, năng lực, thực hành của học sinh, sinh viên còn yếu, phương pháp dạy và học còn lạc hậu, nặng nề, chưa thật phù hợp”[12,tr.151]. Phải gắn học với hành, học để vận dụng, học để sáng tạo trong hành nghề và cũng như trong cuộc sống. Do đó, việc rèn luyện và phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh là rất cần thiết. Có thể thấy rằng năng tư duy sáng tạo riêng là điều kiện rất cần thiết của con người trong mọi hoạt động, nhất là trong lĩnh vực khám phá, lĩnh hội, vận dụng tri thức. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về năng lực tư duy sáng tạo học sinh như: Tôn Thân (1995), Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập nhằm bồi dưỡng một số yếu tố của tư duy sáng tạo cho học sinh khá và giỏi toán ở trường trung học cơ sở Việt Nam, Luận án Phó Tiến sĩ khoa học Sư phạm-Tâm lý [38] cũng đề cập rất rõ nét về tính tư duy sáng tạo của người học. Tác giả Nguyễn Văn Quang (2010), trong quyển 2
20. “Phát triển tư duy học sinh qua dạy học môn toán”[36]. Luận văn Thạc sĩ của Trần Thị Lan Phượng (2012) với đề tài “Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua hệ thống bài tập hình học 10 THPT”[35]. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên chưa có công trình nào đề cập đến vấn đề dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở. Với các lí do trên tác giả đã chọn đề tài “Phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở Tân An Thạnh” làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình với mong muốn đóng góp những vấn đề về lí luận và thực tiễn trong việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh. 2. Mục tiêu nghiên cứu Dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở. 3. Đối tượng nghiên cứu Biện pháp phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học lịch sử 4. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1. Cơ sở lý luận về việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở. 5.2. Tìm hiểu thực trạng dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong môn Lịch sử ở trường trung học cơ sở. 5.3. Thực nghiệm sư phạm. 6. Giả thuyết nghiên cứu Trong dạy học môn Lịch sử, nếu vận dụng những biện pháp do đề tài đề xuất thì học sinh sẽ phát huy được năng lực tư duy sáng tạo, góp phần nâng cao chất lượng dạy học. 7. Câu hỏi nghiên cứu 7.1. Nhân tố nào đã tác động đến sự phát triển năng lực tư duy sáng tạo học sinh? 3
21. 7.2. Nếu nâng cao năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh có giúp nâng cao chất lượng dạy học hay không? 7.3. Muốn phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong một lớp học, giáo viên cần phải vận dụng những biện pháp nào? 7.4. Nếu sử dụng những biện pháp đề ra trong luận văn có giúp nâng cao năng lực tư duy sáng tạo học sinh hay không? 8. Phạm vi nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử trường trung học cơ sở. Làm rõ khái niệm năng lực tư duy, tư duy sáng tạo, tập trung nghiên cứu phương pháp dạy học nêu vấn đề, phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học. Khảo sát thực trạng tại các trường trung học cơ sở Tân An Thạnh, Tân Lược, Tân Hưng, Tân Bình, huyện Bình Tân, Vĩnh Long. Thực nghiệm sư phạm tại lớp 9 trường trung học cơ sở Tân An Thạnh. 9. Phương pháp nghiên cứu 9.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận Bao gồm các phương pháp như: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa trên cơ sở nghiên cứu các tư liệu, tham khảo tài liệu, tìm và thu thập thông tin trên internet để làm cơ sở lí luận trong việc phân tích, tổng hợp các quan điểm lí thuyết khác nhau về phát triển năng lực tư duy sáng tạo học sinh. 9.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn Phương pháp điều tra: Để khảo sát thực trạng về dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo học sinh trong việc dạy học môn Lịch sử qua phiếu hỏi giáo viên và học sinh. Phương pháp chuyên gia: Thu thập ý kiến của các chuyên gia giáo dục đối với những đề xuất được đưa ra trong quá trình nghiên cứu. Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát các hoạt động của học sinh trong quá trình dạy học, các sản phẩm của học sinh. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Được vận dụng vào tiến trình dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Lịch sử lớp 9 trường trung học cơ sở Tân An Thạnh. 4
22. S K L 0 0 2 1 5 4