Luận văn Sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10 – trường THPT Thủ Đức, TP.HCM (Phần 1)

Nội dung text: Luận văn Sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10 – trường THPT Thủ Đức, TP.HCM (Phần 1)

1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ VŨ HIỀN LINH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRÒ CHƠI TRONG MÔN ÐỊA LÍ 10 - TRUỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ÐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 60140101 S K C0 0 4 9 0 6 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 4/2016
2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ VŨ HIỀN LINH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRÒ CHƠI TRONG MÔN ĐỊA LÍ 10 - TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 60140101 Hướng dẫn khoa học: PSG. TS Võ Thị Xuân Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2016
3. LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƯỢC Họ và tên: VŨ HIỀN LINH Giới tính: Nữ Ngày, tháng, năm sinh: 27/10/1990 Nơi sinh: TP. HCM Quê quán: TP.HCM Dân tộc: Kinh Học vị cao nhất: Cử nhân Năm nhận học vị: 2012 Đơn vị công tác: trường THPT Thủ Đức – TP.HCM Địa chỉ liên lạc: 88/9, phường Long Bình, Quận 9, TP.HCM Điện thoại: 01218350675 Email: vulinh2710@gmail.com II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO 1. Đại học: Hệ đào tạo: Chính quy Nơi đào tạo: Đại học Sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh Ngành học: Sư phạm Địa lí Nước đào tạo: Việt Nam - Năm tốt nghiệp: 2012 2. Sau đại học Thạc sĩ chuyên ngành: Giáo dục học Nơi đào tạo: Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM Năm tốt nghiệp: Đang học - Khóa 2014B 3. Ngoại ngữ: Anh văn III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN Thời gian Nơi công tác Công việc phụ trách 2012 đến nay Trường THPT Thủ Đức Giáo viên i
4. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: 1. Đây là công trình nghiên cứu của tôi 2. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là từ thực tế nghiên cứu,chưa từng công bố trong bất kì công trình nào khác. 3. Tôi xin đảm bảo tính trung thực của đề tài. TP.HCM, ngày 20 tháng 3 năm 2016 Người cam đoan Vũ Hiền Linh ii
5. LỜI CẢM ƠN Trước hết người nghiên cứu xin gởi lời cảm ơn chân thành đến PGS.TS. Võ Thị Xuân là người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu thực hiện luận văn này. Xin gởi lời cảm ơn chân thành đến quý thầy cô dạy lớp cao học khóa 2014B và quý thầy cô Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp.HCM, là những người đã tận tình giảng dạy và truyền thụ những kinh nghiệm quý báu cho người nghiên cứu trong suốt khóa đào tạo sau đại học. Đồng thời cũng xin cám ơn Ban giám hiệu và quý thầy cô trường THPT Thủ Đức – TP.HCM đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người nghiên cứu thực hiện việc nghiên cứu của mình. Thành thật cảm ơn các anh chị em học viên cùng khóa 2014B ngành GDH đã luôn động viên, chia sẻ với người nghiên cứu trong suốt 1,5 năm học tập. Sau cùng, xin cám ơn gia đình đã ủng hộ và là nguồn động viên cho người nghiên cứu trong suốt quá trình học tập. TP.HCM, ngày 20 tháng 3 năm 2016 Vũ Hiền Linh iii
6. TÓM TẮT Phương pháp là cách thức hoạt động của thầy và trò để thực hiện quá trình dạy và học. Phương pháp dạy học là công cụ để chuyển tải nội dung kiến thức, thái độ nhận thức, trách nhiệm và cảm xúc của người dạy đến người học. Phương pháp là một công cụ vô hình nhưng không thể thiếu trong việc dạy học. Chính vì thế, hội nghị TW8 khóa XI đã đề ra phương hướng đổi mới giáo dục phải gắn liền với phát triển tư duy sáng tạo, giáo dục hướng đến sự phát triển con người toàn diện bằng việc đưa ra các phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học nhằm đổi mới giáo dục hiện nay. Để phát triển các năng lực trên, đòi hỏi giáo dục phải có một phương hướng dạy học mang tính chất phát triển con người. Và phương hướng sử dụng trò chơi trong dạy học là một trong những phương pháp tạo động cơ học tập cho học sinh, thay đổi cách học bị động sang cách học chủ động và phát triển một số khả năng cá nhân như làm việc nhóm, giải quyết được các vấn đề nội dung bài học, từ đó giải quyết được một số khó khăn trong tình huống thực tiễn. Do vậy người nghiên cứu mạnh dạn chọn đề tài “ Sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10 – trường THPT Thủ Đức, TP.HCM” Để góp phần nâng cao điểm số học tập môn Địa lí 10, người nghiên cứu đã: 1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10. 2. Nghiên cứu thực trạng phương pháp dạy học môn Địa lí 10 tại trường THPT Thủ Đức – TP.HCM. 3. Xây dựng bài dạy môn Địa lí 10 theo hướng sử dụng trò chơi trong dạy học. 4. Thực nghiệm ở trường THPT Thủ Đức – TP.HCM để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của phương pháp này. Kết quả thực nghiệm cho thấy, việc sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10 được các đồng nghiệp đánh giá và cho rằng phương pháp này có khả năng áp dụng phù hợp với môn học Địa lí lớp 10. iv
7. ABSTRACT The method is the way that teachers and students carry out the teaching and learning process. Teaching method is a tool to deliver knowledge, attitudes, awareness, responsibility and feelings of the teacher to the learner. Method is an invisible but indispensable tool in teaching. Therefore, TW8 Period XI Conference has set the orientation for education reform is to be associated with the development of creative thinking and education towards integral human development by introducing teaching methods, teaching techniques to reform the current education. To develop the above abilities, the education must have a method of teaching with human development characteristic. And the Gaming Teaching Method is one of methods that motivate students to study, change from passive to active learning and develop some individual abilities, such as teamwork, problem solving in lessons, which help students to solve the practical situations in reality. Therefore, the researcher has boldly chosen the topic "Using Gaming Teaching Method in Geography in Grade 10 - Thu Duc High School, HCMC" To contribute improving the learning outcomes of Geography 10 subjects, the researcher has: 1. Researched the theoretical background on gaming teaching method for Geography 10. 2. Researched the status quoe of teaching-learning methods in Geography 10 at Thu Duc High School - Ho Chi Minh City. 3. Built the lessons for Geography 10 by using gaming teaching method. 4. Conducted experiment at Thu Duc High School - Ho Chi Minh City to verify the feasibility and effectiveness of this method. The experimental results showed that using gaming teaching method for Geography 10 are well-evaluated and that this method is capable of being applied consistent with Geography 10 course. v
8. MỤC LỤC Trang Trang tựa Lý lịch khoa học i Lời cam đoan ii Lời cảm ơn iii Tóm tắt iv Mục lục vi Danh mục các chữ viết tắt ix Danh mục bảng x Danh mục sơ đồ, hình ảnh và biểu đồ xii A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2 3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2 4. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 2 5. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 2 6. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2 7. PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2 8. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3 9. PHÂN TÍCH CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN 4 10. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU 5 B. PHẦN NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC 7 1.1. TỔNG QUAN VỀ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI DẠY HỌC TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 7 1.2. ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÂM LÍ LỨA TUỔI HỌC SINH LỚP 10 10 vi
9. 1.3. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI 12 1.3.1. Hoạt động dạy – học 12 1.3.2. Phương pháp dạy học 15 1.3.3. Phương tiện dạy học 16 1.3.4. Vai trò của phương tiện dạy học 17 1.3.5. Sử dụng trò chơi trong dạy học 17 1.4. CÁC CƠ SỞ VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG VÀ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ 18 1.4.1. Các cơ sở về phương pháp dạy học trong trường phổ thông 18 1.4.2. Các cơ sở về trò chơi trong dạy học môn Địa lí 22 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 37 Chương 2: KHẢO SÁT THỰC TRẠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ LỚP 10 - TRƯỜNG THPT THỦ ĐỨC 38 2.1. GIỚI THIỆU VỀ TRƯỜNG THPT THỦ ĐỨC – TP. HCM 38 2.2. GIỚI THIỆU VỀ MÔN ĐỊA LÍ LỚP 10 40 2.3. THỰC TRẠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ LỚP 10 TẠI TRƯỜNG THPT THỦ ĐỨC 43 2.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VIỆC DẠY VÀ HỌC MÔN ĐỊA LÍ LỚP 10 TẠI TRƯỜNG THPT THỦ ĐỨC - TP.HCM 44 2.4.1. Đánh giá về PPDH Địa lí 10 tại trường THPT Thủ Đức từ phía các GV bộ môn Địa lí 44 2.4.2. Đánh giá về PPDH Địa lí 10 tại trường THPT Thủ Đức từ phía học sinh 49 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 54 Chương 3: TRIỂN KHAI TRÒ CHƠI VÀO DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ LỚP 10 – TRƯỜNG THPT THỦ ĐỨC 55 3.1. CÁC CƠ SỞ DÙNG LÀM CĂN CỨ ĐỂ TRIỂN KHAI TRÒ CHƠI VÀO DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ LỚP 10 – TRƯỜNG THPT THỦ ĐỨC, TP.HCM 55 vii
10. 3.1.1. Căn cứ vào yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục 55 3.1.2. Căn cứ vào yêu cầu đổi mới tại trường THPT Thủ Đức – TP.HCM 56 3.1.3. Căn cứ vào thực trạng dạy và học môn Địa lí tại trường THPT Thủ Đức – TP.HCM 56 3.2. THIẾT KẾ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ LỚP 10 – TRƯỜNG THPT THỦ ĐỨC, TP.HCM 57 3.2.1. Mục tiêu dạy học môn Địa lí 10 theo hướng sử dụng trò chơi 57 3.2.2. Cấu trúc lại nội dung môn học Địa lí 10 theo các chủ đề 58 3.2.3. Xây dựng bài dạy môn Địa lí 10 theo hướng sử dụng trò chơi 59 3.2.4. Nguyên tắc khi sử dụng trò chơi vào dạy học môn Địa lí 10 80 3.3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 80 3.3.1. Mục đích, đối tượng dạy thực nghiệm 81 3.3.2. Thời gian, địa điểm thực nghiệm sư phạm 81 3.3.3. Nội dung dạy thực nghiệm sư phạm 81 3.3.4. Thiết kế giáo án theo PPDH trò chơi 84 3.4. XỬ LÍ KẾT QUẢ SAU THỰC NGHIỆM 90 3.4.1. Xử lý định tính kết quả khảo sát sau thực nghiệm 90 3.4.2. Xử lý định lượng kết quả các bài kiểm tra sau thực nghiệm 98 3.5. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 102 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 103 C. PHẦN KẾT LUẬN 1. Kết luận 104 2. Kiến nghị 106 3. Hướng phát triển của đề tài 108 TÀI LIỆU THAM KHẢO 109 PHỤ LỤC 111 viii
11. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Nội dung từ viết tắt 1 ĐC Đối chứng 2 BPDH Biện pháp dạy học 3 CNTT Công nghệ thông tin 4 HS Học sinh 5 KTDH Kỹ thuật dạy học 6 NDDH Nội dung dạy học 7 GV Giáo viên 8 GD&ĐT Giáo dục và đào tạo 9 QTDH Quá trình dạy học 10 PPDH Phương pháp dạy học 11 PPDHTC Phương pháp dạy học trò chơi 12 PP Phương pháp 13 THCS Trung học cơ sở 14 THPT Trung học phổ thông 15 TCHT Trò chơi học tập 16 TCTC Tổ chức trò chơi 17 TN Thực nghệm 18 TP.HCM Thành phố Hồ Chi Minh 19 SGK Sách giáo khoa ix
12. DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1.1. Kết quả nghiên cứu về khả năng của các PPDH trong việc thực hiện các mục tiêu 20 Bảng 1.2. Một số PPDH dùng trong trường THPT [21] 21 Bảng 1.3. Nhóm nội dung phát triển các lĩnh vực năng lực [9, trang 71] 24 Bảng 1.4. Phân biệt ba loại trò chơi rong dạy học [8, trang 175] 27 Bảng 2.1. Nội dung chương trình Địa Lí 10 42 Bảng 2.2. Kết quả khảo sát nội dung chương trình môn học Địa lí 10 45 Bảng 2.3. Kết quả khảo sát kỹ năng sư phạm của GV cùng chuyên môn 45 Bảng 2.4. Kết quả khảo sát mức độ sử dụng PP giảng dạy của GV 45 Bảng 2.5. Kết quả khảo sát mức độ sử dụng phương tiện của GV trong giờ dạy 46 Bảng 2.6. Mức độ và hình thức kiểm tra đánh giá học sinh 47 Bảng 2.7. Cách học Địa lí 10 của học sinh 49 Bảng 2.8. Mức độ thích thú của HS khi tham gia học môn Địa lí 10 49 Bảng 2.9. Quan sát hoạt động của các bạn cùng lớp trong giờ môn Địa lí 50 Bảng 2.10. Thực trạng về các phương tiện GV sử dụng trong giờ học 50 Bảng 2.11. Quan sát PP giáo viên sử dụng giờ học Địa lí 51 Bảng 3.1. Cấu trúc chương trình SGK Địa lí 10 đã chỉnh sửa 58 Bảng 3.2. Nội dung sử dụng trò chơi dạy học trong các bài dạy Địa lí 10 63 Bảng 3.3. Phiếu đánh giá tiết dạy của GV dự giờ 90 Bảng 3.4. Thay đổi về cách học của HS sau khi sử dụng trò chơi 92 Bảng 3.5. Thái độ và cảm xúc của HS trong giờ môn Địa lý khi GV sử dụng trò chơi 94 Bảng 3.6. Mức độ tiếp thu kiến thức sau giờ học của HS 95 Bảng 3.7. Quan sát phương pháp giảng dạy của GV khi đứng lớp 95 x
13. Bảng 3.8. Thái độ và cảm xúc của HS sau khi học 97 Bảng 3.9. Phân phối điểm trung bình X và độ lệch chuẩn Sx 98 Bảng 3.10. Biểu thị sự phân bố điểm số của HS giữa hai lớp TN và ĐC 98 xi
14. DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH VÀ BIỂU ĐỒ Tên sơ đồ Trang Sơ đồ 1.1: Hoạt động dạy 12 Sơ đồ 1.2:Hoạt động học 14 Sơ đồ 1.3: Quy trình thiết kế trò chơi học tập trong dạy học 31 Sơ đồ 1.4: Nguyên tắc lựa chọn trò chơi học tập 33 Sơ đồ 1.5: Quy trình tổ chức trò chơi 34 Tên hình Trang Hình 1.1: Bản đồ Tây Âu và Nhật Bản 28 Hình 2.1: Trường THPT Thủ Đức, Tp.HCM 39 Hình 2.2: Lớp học ngoại khóa về kỹ năng giao tiếp ở trường THPT Thủ Đức 40 Hình 3.1.Một số hình ảnh thực nghiệm bài 43 89 Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 2.1. Mức độ sử dụng PPGD của GV 46 Biều đồ 2.2. Mức độ sử dụng các phương tiện dạy học của GV 47 Biểu đồ 2.3. Mức độ sử dụng các hình thức kiểm tra và đánh giá học sinh 48 Biểu đồ 2.4. Mức độ thích thú của HS khi tham gia học môn Địa lí 10 50 Biểu đồ 2.5. Thực trạng về các phương tiện GV sử dụng trong giờ học 51 Biểu đồ 2.6. Quan sát PP giáo viên sử dụng giờ học Địa l0 52 Biểu đồ 3.1. Thay đổi cách học của HS sau khi GV sử dụng trò chơi vào dạy học môn Địa lí 93 Biểu đồ 3.2. Thái độ và cảm xúc của HS trong giờ môn Địa lí khi GV sử dụng trò chơi 94 Biểu đồ 3.3. Mức độ tiếp thu kiến thức sau giờ học của HS 95 Biểu đồ 3.4. Quan sát phương pháp giảng dạy của GV khi đứng lớp 96 Biểu đồ 3.5. Thái độ và cảm xúc của HS sau khi học 97 xii
15. PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Môn Địa lí là một môn học hấp dẫn và lí thú bởi nó có liên quan đến nhiều mặt đời sống thực tế về kinh tế - xã hội, tự nhiên, từ Vũ Trụ đến Trái Đất, quốc gia và khu vực trên thế giới, từ cổ xưa đến hiện tại Thế nhưng có một sự thật là môn Địa lí trước nay đến giờ vẫn xem như một môn học thuộc dạng ghi chép, học thuộc lòng và có phần nhàm chán trong lúc học. Có rất nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân chủ yếu có thể thấy được đó là do cách dạy của môn học này vẫn còn theo cách truyền thống “giảng, đọc và chép”. Chính vì vậy mà người ta đã liên tục cải cách, thay đổi nội dung sách giáo khoa, rất nhiều hội thảo về thay đổi phương pháp dạy môn Địa lí trong trường phổ thông cũng đã diễn ra nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Mục tiêu của việc cải cách đó là nhằm làm cho chất lượng giáo dục đào tạo ngày càng được nâng cao, đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi ngày càng cao của xã hội. Phong cách giảng giải, thầy đọc trò chép trong thời gian dài trước đó đã không còn phù hợp nữa. Trong khi đó, sự bùng nổ Internet, kéo theo sự chia sẻ thông tin mạnh mẽ từ cộng đồng mạng khiến những kiến thức mà người thầy nắm giữ không còn là độc tôn. Thực tế đòi hỏi các thầy giáo, cô giáo cần phải không ngừng tìm tòi, tích lũy kinh nghiệm, sáng tạo ra những ý tưởng hay, để từ đó có thể tạo ra một giờ giảng sinh động, ấn tượng và chuyển tải kiến thức đến học sinh một cách hiệu quả nhất.“Trò chơi học tập” là sự lựa chọn của rất nhiều thầy cô trước áp lực thay đổi phương pháp dạy học để thu hút học sinh và đạt mục tiêu bài giảng. Khổng Tử đã từng dạy học trò của mình rằng: “Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng vui mà học”. Do đó “Sử dụng trò chơi trong dạy học” có tác dụng hấp dẫn, cuốn hút sự tập trung cao độ của người học mà ít phương pháp nào có được. Hơn nữa, trong trò chơi, tình cảm của người học đối với môn học, đối với bạn và đối với giáo viên được nảy nở và duy trì. Trang 1
16. Các trò chơi trong dạy học có nguồn gốc từ các trò chơi trong thực tế. Đối với loại trò chơi này, giáo viên chỉ cần ủy thác nội dung dạy học vào trong nội dung trò chơi. Chẳng hạn, trò chơi xếp hình trong dạy và học ngôn ngữ, toán, trong các lớp tập huấn chuyên đề phòng chống AIDS Mặt khác, do yêu cầu đa dạng của các trò chơi học tập, giáo viên có thể tạo ra những trò chơi mới phù hợp với nội dung bài học của tiết học và sẽ làm cho học sinh có hứng thú với tiết học đó. Trò chơi không những giúp học sinh gần gũi, cởi mở và tạo sự chú ý của học sinh đối với nội dung bài giảng, mà còn khuyến khích học sinh tiếp thu bài một cách tự nhiên, không gượng ép và khô cứng. Từ đó, nó thúc đẩy học sinh hành động, áp dụng bài học vào thực tiễn. Thông qua trò chơi, ý nghĩa nội dung của bài học được truyền tải đến người nghe một cách nhẹ nhàng nhưng đầy sâu sắc dễ hiểu. Kiến thức nội dung trong bài sẽ làm cho học sinh nhớ lâu và cảm thấy không bị nhàm chán, tiết học sẽ trở nên có hiệu quả hơn. Xuất phát từ những lí do trên người học chọn đề tài “Sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí lớp 10 – trường THPT Thủ Đức, TP.HCM” hy vọng khi nghiên cứu đề tài này sẽ góp phần làm phong phú thêm về phương pháp dạy học nhằm nâng cao điểm số học tập môn Địa lí ở trường THPT Thủ Đức – TP.HCM. 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đề tài nghiên cứu nhằm nâng cao điểm số học tập của môn Địa lí tại trường THPT Thủ Đức – TP.HCM qua sử dụng trò chơi trong dạy học. 3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về trò chơi trong dạy học ở trường THPT Thủ Đức – TP.HCM. Nhiệm vụ 2: Khảo sát thực trạng phương pháp dạy học môn Địa lí 10 ở trường THPT Thủ Đức – TP.HCM. Nhiệm vụ 3: Triển khai trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10 ở trường THPT Thủ Đức – TP.HCM. Nhiệm vụ 4: Thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả dạy thực nghiệm về sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10 trường THPT Thủ Đức – TP.HCM. Trang 2
17. 4. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Trò chơi trong dạy học môn Địa lí 10. 5. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học môn Địa lí 10. 6. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Hiện nay, việc sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lí lớp 10 còn ít do còn mới lạ với phương pháp này. Vì vậy, nếu sử dụng trò chơi trong dạy học môn Địa lý lớp 10 sẽ góp phần nâng cao điểm số học tập môn học này tại trường THPT Thủ Đức – TP.HCM. 7. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Triển khai trò chơi vào dạy học môn Địa lí 10 tại trường THPT Thủ Đức – TP.HCM 8. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Phương pháp nghiên cứu đề ra để đạt được mục tiêu dạy học nói trên và để hình thành được các nhiệm vụ đã liệt kê ở trên thì người nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp sau đây: 8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết  Phương pháp phân tích tài liệu: Nguồn tài liệu phân tích bao gồm sách, báo, tác phẩm khoa học, giáo trình, các văn kiện của Đảng và Nhà nước. (giải quyết nhiệm vụ 1) Phân tích các tài liệu lý thuyết nhằm phát hiện xu hướng, nguồn gốc phát sinh, phát triển và biến hóa của đối tượng để phát hiện bản chất, quy luật của đối tượng và đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 10. (giải quyết nhiệm vụ 2 và 3)  Phương pháp phân loại hệ thống hóa lý thuyết: Sắp xếp các tài liệu đã thu thập được thành một hệ thống logic chặt chẽ theo từng mặt, từng đơn vị kiến thức. (giải quyết nhiệm vụ 1) 8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn  Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi. (giải quyết nhiệm vụ 2 và 3) Trang 3
18. Khảo sát bằng bảng hỏi đối với HS để tìm hiểu thực trạng dạy học môn Địa lý lớp 10. Khảo sát tính khả thi của các trò chơi dùng trong dạy học môn Địa lý lớp 10. Khảo sát kết quả thực nghiệm sư phạm.  Phương pháp phỏng vấn (giải quyết nhiệm vụ 2 và 3) Phỏng vấn, trao đổi với các GV giảng dạy bộ môn Địa lí tại trường THPT Thủ Đức để tìm hiểu thực trạng dạy học môn Địa lý lớp 10.  Phương pháp quan sát sư phạm (giải quyết nhiệm vụ 2 và 3) Quan sát hoạt động dạy - học môn Địa lý lớp 10 của GV và HS thông qua dự giờ để thu thập các số liệu về thực trạng bộ môn. Quan sát hoạt động dạy – học của GV và HS khi tiến hành thực nghiệm sư phạm đối với trò chơi trong dạy học môn Địa lý lớp 10.  Phương pháp thực nghiệm sư phạm (giải quyết nhiệm vụ 3) Thực nghiệm tiết học có sử dụng các trò chơi đã được thiết kế trong dạy học môn Địa lý lớp 10 tại trường THPT Thủ Đức để chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học.  Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm (giải quyết nhiệm vụ 4) 8.3. Nhóm các phương pháp nghiên cứu khác  Phương pháp thống kê toán học (giải quyết nhiệm vụ 2 và 3) Sử dụng một số công thức thống kê toán học để xử lý kết quả khảo sát thực trạng dạy học môn Địa lý 10, kết quả khảo sát tính khả thi của các trò chơi và kết quả thực nghiệm sư phạm.  Phương pháp chuyên gia (giải quyết nhiệm vụ 4) Trao đổi với các GV có kinh nghiệm dạy môn Địa lý 10 để tìm hiểu tính khả thi của các trò chơi trong dạy học môn Địa lý lớp 10 – trường THPT Thủ Đức. 9. PHÂN TÍCH CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN Sử dụng trò chơi vào giảng dạy không còn xa lạ với các nước trên thế giới và các công trình nghiên cứu ở Việt Nam. Cụ thể: Trang 4
19. Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục “Thiết kế trò chơi trong dạy học môn tự nhiên và xã hội cho học sinh các lớp đầu cấp tiểu học tại huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai”, của Phạm Hoàng Thanh Ngọc (2012) - Trường ĐH Sư Phạm Kỹ Thuật TP.HCM. Qua đề tài này, tác giả đã vận dụng và thiết kế các trò chơi trong dạy học, sử dụng phương pháp dạy học trò chơi làm cơ sở lí luận cho đề tài. Trong phần thực trạng dạy học trò chơi, tác giả đã tiến hành khảo sát GV về phương pháp, kĩ thuật dạy học, đồng thời người nghiên cứu cũng lựa chọn, thiết kế và tìm cách sử dụng các trò chơi sao cho phù hợp với đối tượng học sinh, với điều kiện thực tế giảng dạy, với năng lực của giáo viên để dạy học môn Tự nhiên và Xã hội đầu cấp tiểu học có hiệu quả hơn. Đề tài khoa học và công nghệ cấp cơ sở “Xây dựng và sử dụng trò chơi dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên sư phạm trong dạy học môn giáo dục học ở trường đại học Đồng Tháp” của Thạc sĩ Nguyễn Kim Chuyên – trường đại học Đồng Tháp (2012). Người nghiên cứu đã điều tra, phân tích, đánh giá kết quả khảo sát thực trạng, xây dựng được hệ thống các trò chơi dạy học trong dạy học môn Giáo dục học và các biện pháp sử dụng chúng phù hợp với các hình thức tổ chức dạy học, đặc điểm môn học và đặc điểm sinh viên nhằm phát huy tính tích cực học tập cho sinh viên sư phạm, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng trong dạy học môn Giáo dục học. Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục “Using role play to enhance english speaking skills for the 10th Graders at NGHI LOC IV high school” của Trương Thị Thu Hằng – Trường đại học Vinh. Qua đề tài này, người nghiên cứu sử dụng trò chơi đóng vai vào dạy học môn tiếng anh nhằm nâng cao kĩ năng nói cho HS cấp THPT. Ở đề tài này người nghiên cứu đã nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài, đồng thời khảo sát để phân tích thực trạng kĩ năng nói của HS hiện nay ngay tại trường sở tại. Từ đó người nghiên cứu đề xuất giải pháp phương pháp dạy tiếng Anh kĩ năng nói theo hướng tổ chức trò chơi đóng vai làm tăng phản xạ của người học đồng thời thực hiện cải cách phương pháp dạy bộ môn tiếng Anh trong trường phổ thông. 10. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU Trang 5
20. STT Tháng 9 10 11 12 1 2 Nhiệm vụ 1 Hoàn chỉnh đề cương x 2 Tập hợp tài liệu x 3 Đọc tài liệu x 4 Viết phần tổng quan x 5 Viết chương 1: Cơ sở lý luận x 6 Khảo sát x 7 Viết chương 2 x 8 Thiết kế, triển khai dạy thực nghiệm x x 9 Xử lý kết quả Thực nghiệm x 10 Đánh giá x 11 Viết chương 3 x 12 Chỉnh sửa x x Trang 6
21. PHẦN NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC 1.1. TỔNG QUAN VỀ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 1.1.1. Trên thế giới Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, một số nhà khoa học Nga như: P.A.Bexonova, OP.Seina, V.I.Đalia, E.A.Pokrovxki đã đánh giá cao vai trò giáo dục, đặc biệt và tính hấp dẫn của trò chơi dân gian Nga đối với trẻ mẫu giáo. E.A.Pokrovxki trong lời đề tựa cho tuyển tập “Trò chơi của trẻ em Nga” đã chỉ ra nguồn gốc, giá trị đặc biệt và tính hấp dẫn lạ thường của trò chơi dân gian Nga. Bên cạnh kho tàng trò chơi học tập trong dân gian còn có một số hệ thống trò chơi dạy học khác do các nhà giáo dục có tên tuổi xây dựng. I.B.Bazedov cho rằng, trò chơi là phương tiện dạy học. Theo ông, nếu trên tiết học, giáo viên sử dụng các phương pháp, biện pháp chơi hoặc tiến hành tiết học dưới hình thức chơi thì sẽ đáp ứng được nhu cầu và phù hợp với đặc điểm của người học và tất nhiên hiệu quả tiết học sẽ cao hơn. Ông đã đưa ra hệ thống trò chơi học tập dùng lời như: trò chơi gọi tên, trò chơi phát triển kỹ năng khái quát tên gọi của cá thể, trò chơi đoán từ trái nghĩa, điền những từ còn thiếu Theo ông, những trò chơi này mang lại cho người học niềm vui và phát triển năng lực trí tuệ của chúng. [25] Đại diện cho khuynh hướng sử dụng trò chơi dạy học làm phương tiện phát triển toàn diện cho trẻ phải kể đến:  Thứ nhất nhà sư phạm nổi tiếng người tiệp khắc I.A.Komenxki(1592-1670). Ông coi trò chơi là hình thức hoạt động cần thiết, phù hợp với bản chất và khuynh hướng của trẻ. Trò chơi dạy học là một dạng hoạt động trí tuệ nghiêm túc, là nơi mọi khả năng của trẻ em được phát triển, mở rộng phong phú thêm vốn hiểu biết. Trang 7
22. S K L 0 0 2 1 5 4