Luận văn Dạy học theo dự án môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Nguyễn Thái Bình (Phần 1)

Nội dung text: Luận văn Dạy học theo dự án môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Nguyễn Thái Bình (Phần 1)

1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THU THỦY DẠY HỌC THEO DỰ ÁN MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƯỜNG THPT NGUYỄN THÁI BÌNH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 S K C0 0 4 9 7 0 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 1/2016
2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THU THỦY DẠY HỌC THEO DỰ ÁN MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƢỜNG THPT NGUYỄN THÁI BÌNH NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 Tp Hồ Chí Minh, tháng 01/ 2016 (dòng 25) Tp. Hồ Chí Minh, tháng / (chữ thƣờng, cỡ 13; ghi tháng năm bảo vệ)
3. LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƢỢC: Họ & tên: Nguyễn Thị Thu Thủy Giới tính: Nữ Ngày, tháng, năm sinh: 30/06/1990 Nơi sinh: Tây Ninh Quê quán: Tây Ninh Dân tộc: Kinh II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO: Hệ đào tạo: Đại học Thời gian đào tạo từ năm 2009 đến năm 2013 Nơi học : Trƣờng Đại học sƣ phạm Huế Ngành học: Sƣ phạm Sinh học Môn thi tốt nghiệp: Phát triển kỹ năng dạy học Sinh học, Đa dạng Sinh học, Di truyền tế bào III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC: Thời gian Nơi công tác Công việc đảm nhiệm Từ năm 2013 Trƣờng Đại học sƣ phạm kỹ thuật Học viên đến năm 2015 TPHCM i
4. LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tp. Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 12 năm 2015 (Ký tên và ghi rõ họ tên) Nguyễn Thị Thu Thủy ii
5. LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn tác giả luôn nhận đƣợc sự giúp đỡ nhiệt tình của Cô Dƣơng Thị Kim Oanh cùng với Quý Thầy/ Cô tại Viện sƣ phạm kỹ thuật TPHCM. Đồng thời, tác giả cũng nhận đƣợc sự giúp đỡ và động viên của giáo viên và học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Cô Dƣơng Thị Kim Oanh, Quý Thầy/ Cô tại Viện sƣ phạm kỹ thuật TPHCM và toàn bộ giáo viên, học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. Tôi xin cảm ơn tất cả các anh/chị, bạn học viên lớp Giáo dục học, Lý luận và phƣơng pháp dạy học đã có sự quan tâm, giúp đỡ và động viên. Tôi xin cảm ơn gia đình đã ủng hộ, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện để tôi có thể hoàn thành luận văn này. Một lần nữa tôi xin thành thật tỏ lòng biết ơn đến Cô Dƣơng Thị Kim Oanh, ngƣời đã giúp đỡ, chỉ dẫn tận tình trong suốt quá trình thực hiện luận văn. iii
6. TÓM TẮT Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật làm biến đổi cơ cấu nền kinh tế thị trƣờng, nhu cầu lao động và dẫn đến sự thay đổi trong hệ thống giáo dục. Chính vì vậy, giáo dục tại Việt Nam và thế giới đang hƣớng vào phát triển năng lực của ngƣời học nhƣ: kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề. Để góp phần phát triển năng lực trên cho học sinh ngƣời nghiên cứu chọn đề tài : “Dạy học theo dự án môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình”. Cấu trúc luận văn gồm: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về dạy học theo dự án - Hệ thống những công trình nghiên cứu về DHTDA trên thế giới và Việt Nam. - Hệ thống cơ sở khoa học của dạy học theo dự án - Trình bày những nội dung chính của dạy học theo dự án Chƣơng 2: Thực trạng dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình Tìm hiểu thực trạng hoạt động dạy và học môn Sinh học tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. Chƣơng 3: Áp dụng dạy học theo dự án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình - Cấu trúc nội dung chƣơng trình Sinh học lớp 11 theo dự án . - Thiết kế giáo án dạy học môn Sinh học lớp 11 theo dự án học tập. - Tổ chức dạy học theo dự án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình Kết luận và kiến nghị Trình bày những kết quả đạt đƣợc của quá trình nghiên cứu và hƣớng phát triển của đề tài. iv
7. ABSTRACT In today society, science and technology developed fast to change the structure of the market economy, labor demand and education system. Therefore, countries in the world and Vietnam are moving education towards learners' competence development to help the students develop some important skills such as presentation skills, teamwork skills, problem solving skills. To develop students‟ ability and enhance the quality of teaching - learning the eleventh grade Biology at Nguyen Thai Binh high school, researcher has chosen the theme: "Project Based Learning in eleventh grade Biology at Nguyen Thai Binh High School". Thesis structure includes: Chapter 1: Rationale for project-based learning The research project system about PBL in the world and Vietnam Chapter 2: Current status of the eleventh grade Biology teaching at Nguyen Thai Binh high school. Find out the status of teaching and learning activities in Biology Nguyen Thai Binh high school. Chapter 3: Organization of project-based learning in Biology 11 Nguyen Thai Binh High School Content structure of the project-based eleventh Biology and pedagogical experiment. Conclusions and Recommendations Presenting the results of the research and development direction of the subject v
8. DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT CHỮ VIẾT TẮT NỘI DUNG CHỮ VIẾT TẮT 1 DHTDA DẠY HỌC THEO DỰ ÁN 2 ĐC ĐỐI CHỨNG 3 GV GIÁO VIÊN 4 HS HỌC SINH 5 TN THỰC NGHIỆM vi
9. DANH SÁCH CÁC HÌNH TRANG Hình 1. 1: Sơ đồ phân loại các dạng dự án 28 Hình 1. 2: Sơ đồ tiến trình dạy học theo dự án 32 Hình 2. 1: Trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 40 Hình 3. 1 Đƣờng fi lớp TN và lớp ĐC trƣớc khi tiến hành TN 111 Hình 3. 2: Đƣờng fi của lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện dự án 3 112 Hình 3. 3: Đƣờng fi của lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện dự án 4 114 Hình 3. 4: Đƣờng fi điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng 116 Hình 3. 5: Đƣờng fi điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng 117 vii
10. DANH SÁCH CÁC BẢNG TRANG Bảng 2. 1: Cấu trúc nội dung chƣơng trình Sinh học 11 42 Bảng 2. 2: Nhận thức về vai trò và ý nghĩa của môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 47 Bảng 2. 3: Nhận thức của học sinh về nội dung môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 50 Bảng 2. 4: Thái độ đối với môn Sinh học lớp 11 của học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 52 Bảng 2. 5: Nguyên nhân dẫn đến thái độ của học sinh đối với môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 54 Bảng 2. 6: Bảng số liệu quan sát hành vi của học sinh khi tham gia học môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 56 Bảng 2. 7: Tính tích cực học tập môn Sinh học lớp 11 của học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 57 Bảng 3. 1: Cấu trúc nội dung chƣơng trình môn Sinh học lớp 11 theo các dự án học tập 79 Bảng 3. 2: Kỹ năng thuyết trình của lớp TN và lớp ĐC 100 Bảng 3. 3: Bảng thống kê về kỹ năng làm việc nhóm của lớp TN và lớp ĐC 102 Bảng 3. 4: Kỹ năng giải quyết vấn đề của lớp TN và lớp ĐC 105 Bảng 3. 5: Bảng thống kê về tính tích cực học tập của lớp TN và lớp ĐC 107 Bảng 3. 6: Bảng thống kê điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC 110 Bảng 3. 7: Bảng phân phối tần suất điểm số trƣớc khi TN của lớp TN và lớp ĐC 110 Bảng 3. 8: Kết quả so sánh giá trị trung bình của lớp TN và lớp ĐC trƣớc khi tiến hành TN 111 Bảng 3. 9: Bảng thống kê điểm số của lớp TN và ĐC sau khi thực hiện dự án 3 112 Bảng 3. 10: Bảng phân phối tần suất của lớp TN và ĐC sau khi thực hiện dự án 3 112 viii
11. Bảng 3. 11: Kết quả so sánh giá trị trung bình của lớp TN và lớp ĐC sau khi tiến hành TN dự án 3 113 Bảng 3. 12: Bảng thống kê điểm số của học sinh lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện dự án 4 113 Bảng 3. 13: Bảng phân phối tần suất điểm số của học sinh lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện dự án 4 114 Bảng 3. 14: Kết quả so sánh giá trị trung bình của lớp TN và lớp ĐC sau khi tiến hành TN dự án 4 114 Bảng 3. 15: Bảng phân thống kê điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng 115 Bảng 3. 16: Bảng phân phối tần suất điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng 115 Bảng 3. 17: Kết quả so sánh giá trị trung bình của lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng (dự án 3) 116 Bảng 3. 18: Bảng thống kê điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng 117 Bảng 3. 19: Bảng phân phối tần suất điểm số của HS lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng 117 Bảng 3. 20: Kết quả so sánh giá trị trung bình của lớp TN và lớp ĐC sau khi thực hiện kiểm tra đánh có sự kết hợp giữa kiến thức và kỹ năng (dự án 4) 118 ix
12. MỤC LỤC Trang tựa TRANG LÝ LỊCH KHOA HỌC i LỜI CAM ĐOAN ii LỜI CẢM ƠN iii TÓM TẮT iv ABSTRACT v DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi DANH SÁCH CÁC HÌNH vii DANH SÁCH CÁC BẢNG viii MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Đối tƣợng nghiên cứu 3 3. Mục tiêu nghiên cứu 3 4. Nhiệm vụ nghiên cứu 3 5. Khách thể nghiên cứu 4 6. Giả thuyết nghiên cứu 4 7. Phạm vi nghiên cứu 4 8. Phƣơng pháp nghiên cứu 4 9. Cấu trúc của luận văn: 6 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN 7 1.1. Tổng quan nghiên cứu về dạy học theo dự án trên thế giới và Việt Nam 7 1.1.1. Trên thế giới 7 1.1.2. Tại Việt Nam 13 2. Cơ sở khoa học của dạy học theo dự án 17 x
13. 1.2.1. Cơ sở Triết học 17 1.2.2. Cơ sở tâm lý 18 1.2.3 Cơ sở giáo dục 19 1.3. Dạy học theo dự án 20 1.3.1. Khái niệm dạy học theo dự án 20 1.3.2. Đặc điểm của dạy học theo dự án 22 1.3.3. Ƣu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án 25 1.3.4. Phân loại dạy học theo dự án 26 1.4. Tiến trình dạy học theo dự án 28 1.5. Đánh giá trong dạy học theo dự án 35 1.6. Sự khác biệt của phƣơng pháp dạy học theo dự án và phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề 37 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 39 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC 11 TẠI TRƢỜNG THPT NGUYỄN THÁI BÌNH 40 2.1. Khái quát về trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 40 2.2. Giới thiệu môn Sinh học 11 41 2.2.1. Mục tiêu môn học 41 2.2.2. Cấu trúc nội dung chƣơng trình Sinh học 11 42 2.3. Thực trạng dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 45 2.3.1. Thực trạng hoạt động học môn học Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 46 2.3.1.1. Nhận thức về vai trò và nội dung môn Sinh học lớp 11 của học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 46 2.3.1.2 Thái độ đối với môn học Sinh học lớp 11 của học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 52 xi
14. 2.3.1.3 Thực trạng tính tích cực học tập môn học Sinh học lớp 11 của học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 56 2.3.2. Thực trạng hoạt động dạy môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. 60 2.3.2.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên về nhiệm vụ môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 60 2.3.2.2. Nhận thức của giáo viên về những kỹ năng cần phát triển cho HS lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 63 2.3.2.3. Phƣơng pháp giáo viên sử dụng trong hoạt động dạy môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 67 Để tìm hiểu phƣơng pháp giảng dạy môn Sinh học 11 của GV tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình ngƣời nghiên cứu tiến hành khảo sát bằng phƣơng pháp quan sát đồng thời phỏng vấn GV và HS. 67 2.3.2.4. Phƣơng tiện giáo viên sử dụng trong hoạt động dạy môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 69 2.3.2.5. Hình thức kiểm tra – đánh giá trong hoạt động dạy môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 70 2.3.2.6. Những khó khăn của GV khi giảng dạy môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 73 2.4. Kết luận chung về thực trạng dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 74 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 76 Chƣơng 3: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƢỜNG THPT NGUYỄN THÁI BÌNH 78 3.1. Cấu trúc, nội dung môn Sinh học lớp 11 theo dự án học tập 78 3.1.1. Nguyên tắc cấu trúc nội dung môn Sinh học 11 theo dự án 78 3.1.2. Cấu trúc nội dung môn Sinh học lớp 11 thành các dự án học tập 78 xii
15. 3.2. Tổ chức dạy học theo dự án môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. 86 3.2.1. Thiết kế giáo án để tổ chức dạy học theo dự án môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình, tỉnh Tây Ninh 86 3.2.1.1. Kế hoạch dạy học theo dự án: “Tìm hiểu chu trình sống của thực vật” 87 3.2.1.2. Kế hoạch dạy học theo dự án: “Tìm hiểu chu trình sống của động vật” 93 3.2.2. Tiêu chí đánh giá dự án 99 3.3. Thực nghiệm sƣ phạm 99 3.3.1. Mục đích, đối tƣợng và nội dung thực nghiệm 99 3.3.2. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm 100 3.3.2.1. Đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm 100 3.3.2.2 Kiểm nghiệm kết quả định lƣợng sau khi thực nghiệm sƣ phạm 109 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 119 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 120 1. KẾT LUẬN 120 2. KIẾN NGHỊ 121 TÀI LIỆU THAM KHẢO 123 xiii
16. MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong xã hội hiện nay, khoa học kỹ thuật phát triển mạnh mẽ làm biến đổi cơ cấu nền kinh tế thị trƣờng, nhu cầu lao động và dẫn đến sự thay đổi trong hệ thống giáo dục. Chính vì vậy, các nƣớc trên thế giới và Việt Nam chuyển mục tiêu giáo dục từ tập trung phát triển kiến thức sang hƣớng phát triển năng lực cho ngƣời học. Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (Nghị quyết số 29-NQ/TW) nêu rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.” Để thực hiện quan điểm của Đảng và nhà nƣớc về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, một trong những cách tốt nhất giúp phát triển năng lực học sinh là đổi mới phƣơng pháp giảng dạy. Vì vậy, trong Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.” Thêm vào đó, khi tham gia vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN nƣớc ta xác định đây là cơ hội và thách thức đối với thị trƣờng lao động Việt Nam. Việt Nam có cơ hội lớn vì nguồn nhân lực dồi dào nhƣng ngƣợc lại thách thức của Việt Nam lại là năng lực làm việc của ngƣời lao động. Theo tài liệu bài giảng môn Giáo dục học suốt đời, nguồn 1
17. lao động nƣớc ta thiếu những kỹ năng quan trọng nhƣ: kỹ năng tích lũy kiến thức, liên hệ thông tin; ứng dụng kiến thức vào thực tiễn; kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm; khả năng thích nghi và hiểu rõ trách nhiệm của bản thân. Vì vậy, xã hội đặt ra những yêu cầu mới đối với nền giáo dục là đào tạo năng lực cho ngƣời học. Để đáp ứng những yêu cầu trên cần có sự thay đổi trong phƣơng pháp dạy học để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo và hình thành năng lực ngƣời học. Dạy học theo dự án (DHTDA) là một phƣơng pháp dạy học phát huy năng lực ngƣời học đáp ứng đƣợc những yêu cầu trên. Trong quá trình thực hiện dự án học tập, học sinh có điều kiện phát triển một số kỹ năng nhƣ: thu thập và xử lý thông tin, giải quyết vấn đề, thuyết trình, giao tiếp và kỹ năng làm việc nhóm. Vì vậy, DHTDA đang đƣợc áp dụng rộng rãi trên thế giới và Việt Nam. Môn Sinh học lớp 11 đề cập tới các hoạt động sống, những kiến thức về sinh lý động vật và thực vật. Vì vậy, học sinh phải trình bày và phân biệt đƣợc các kiến thức cơ bản về trao đổi chất và năng lƣợng, tính cảm ứng, sinh trƣởng, phát triển, sinh sản của động và thực vật. Bên cạnh đó, học sinh phải mô tả và giải thích đƣợc các cơ chế tác động, các quá trình sinh lý trong hoạt động sống ở mức cơ thể có liên quan mật thiết đến mức độ phân tử, tế bào cũng nhƣ mối quan hệ mật thiết với môi trƣờng. Việc so sánh sự giống và khác nhau về quá trình sống của thực vật và động vật cùng với khả năng ứng dụng những kiến thức đó vào thực tiễn là yêu cầu không thể thiếu đối với học sinh. Không chỉ hiểu biết về kiến thức, học sinh phải thực hiện đƣợc những thao tác cơ bản trong phòng thí nghiệm, phối hợp những hành động đó với nhau để hoàn thành nội dung thí nghiệm, thực hành và vận dụng vào thực tế. Học sinh phải ý thức đƣợc vai trò của thiên nhiên đối với con ngƣời bên cạnh đó hình thành thái độ yêu quý thiên nhiên, bảo vệ môi trƣờng. Để phát huy các năng lực trên, bên cạnh các phƣơng pháp dạy học thuyết trình, đàm thoại, nêu và giải quyết vấn đề việc sử dụng dạy học theo dự án sẽ góp phần hình thành và phát triển các năng lực ngƣời học. 2
18. Bên cạnh đó, trong xã hội hiện nay đòi hỏi con ngƣời phải cải thiện và nâng cao nhiều kỹ năng hơn. Nhƣng trên thực tế, việc giảng dạy môn Sinh học 11 hiện nay vẫn chủ yếu nghiên về lý thuyết. Tuy nhiên, khi lên lớp giáo viên tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình thƣờng áp dụng phƣơng pháp dạy học thuyết trình một chiều là chủ yếu, học sinh chƣa thực sự đƣợc trải nghiệm kiến thức, giáo viên có sử dụng phƣơng pháp dạy học khác nhƣ đàm thoại, làm việc nhóm, nêu và giải quyết vấn đề nhƣng không thƣờng xuyên. Vì vậy, môn Sinh học lớp 11 chƣa phát huy đƣợc vai trò và ý nghĩa đối với học sinh. Bên cạnh đó, những kiến thức trong chƣơng trình Sinh học lớp 11 luôn gắn liền với thực tiễn. Ngƣời giáo viên nên lựa chọn phƣơng pháp dạy học xuất phát từ thực tiễn để giúp học sinh học tập và khắc sâu tri thức. DHTDA không những xuất phát từ thực tiễn mà còn giúp học sinh rèn luyện và nâng cao những kỹ năng cần thiết. Vì vậy, vận dụng DHTDA vào chƣơng trình môn Sinh học lớp 11 sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng, tham gia vào quá trình nghiên cứu khoa học. Tóm lại, hiện nay đổi mới phƣơng pháp dạy học là một yêu cầu có tính cấp thiết nhất, phƣơng pháp dạy học này phải đảm bảo phù hợp với yêu cầu của Đảng, nhà nƣớc và đáp ứng đƣợc yêu cầu xã hội. Để góp phần nâng cao chất lƣợng DẠY – HỌC môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình ngƣời nghiên cứu chọn đề tài: “Dạy học theo dự án môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình”. 2. Đối tƣợng nghiên cứu Dạy học theo dự án 3. Mục tiêu nghiên cứu Vận dụng dạy học theo dự án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình 4. Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau: - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học theo dự án. 3
19. - Nghiên cứu thực trạng dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. - Vận dụng dạy học theo dự án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. 5. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. 6. Giả thuyết nghiên cứu Hiện nay, môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình chủ yếu đƣợc giảng dạy bằng phƣơng pháp thuyết trình một chiều nên các kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm của học sinh vẫn còn hạn chế. Vận dụng dạy học theo dự án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 sẽ phát triển tính tích cực học tập, góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học và rèn luyện các kỹ năng: thuyết trình, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề cho học sinh tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình, tỉnh Tây Ninh. 7. Phạm vi nghiên cứu Trong đề tài này, ngƣời nghiên cứu cấu trúc lại từng nội dung môn Sinh học lớp 11 thành những dự án học tập và thực nghiệm 02 dự án hỗn hợp sau: + Tìm hiểu chu trình sống của thực vật + Tìm hiểu chu trình sống của động vật 8. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong quá trình thực hiện đề tài, ngƣời nghiên cứu sử dụng những phƣơng pháp nghiên cứu sau: 8.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận Phân tích, so sánh, tổng hợp các tài liệu khác nhau liên quan đến phƣơng pháp dạy học, đổi mới phƣơng pháp dạy học, dạy học theo dự án trên thế giới và Việt Nam để hệ thống cho đề tài. 4
20. 8.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 8.2.1. Phương pháp quan sát Phƣơng pháp quan sát đƣợc sử dụng để quan sát hoạt động dạy – học của GV và HS trong giờ học môn Sinh học 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình theo phƣơng pháp truyền thống. Quan sát những hoạt động của học sinh trƣớc và sau khi tham gia thực hiện dự án, từ đó giáo viên tiến hành đánh giá sự tiến bộ của học sinh về kiến thức, kỹ năng, thái độ [phụ lục 11]. 8.2.2. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi Phƣơng pháp khảo sát bằng bảng hỏi đƣợc sử dụng để tìm hiểu thực trạng hoạt động học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. Ngƣời nghiên cứu xây dựng nội dung bảng hỏi để tìm hiểu nhận thức của học sinh về nội dung, vai trò và ý nghĩa môn Sinh học. Đồng thời, tìm hiểu những hành động thái độ của học sinh khi tham gia học môn Sinh học và nguyên nhân dẫn đến những hành động, thái độ đó của học sinh. Bảng hỏi còn đƣợc sử dụng để tìm hiểu những kỹ năng học sinh có đƣợc sau khi thực hiện dự án [phụ lục1,3]. Ngoài ra, bảng hỏi còn đƣợc sử dụng trong quá trình phỏng vấn giáo viên để tìm hiểu vai trò và ý nghĩa của môn Sinh học lớp 11 đối với học sinh, nhận định của giáo viên về những kỹ năng cần phát triển cho học sinh và những khó khăn giáo viên gặp phải khi dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình [phụ lục 2]. 8.2.3. Phương pháp phỏng vấn Sử dụng phƣơng pháp phỏng vấn giáo viên và học sinh để tìm hiểu thực trạng, nhu cầu, nguyện vọng của giáo viên và học sinh khi DẠY – HỌC môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. 8.2.4. Thực nghiệm sư phạm Trong quá trình thực nghiệm sƣ phạm, ngƣời nghiên cứu tiến hành xác định mục đích, nội dung, phƣơng pháp thực nghiệm, chọn mẫu thực nghiệm và mẫu đối chứng. 5
21. Để giai đoạn kiểm tra đánh giá khách quan ngƣời nghiên cứu xây dựng thang đo kết quả thực nghiệm và sau đó đi vào thực nghiệm. Dựa trên thang đo đã đƣợc xây dựng từ trƣớc ngƣời nghiên cứu tiến hành kiểm tra và đánh giá kết quả thực nghiệm sau đó xử lý số liệu thu đƣợc. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm đƣợc sử dụng nhằm mục đích kiểm nghiệm giả thuyết khoa học, đánh giá hiệu quả và tính khả thi của việc tổ chức DHTDA cho môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. 8.3 . Phương pháp thống kê toán học Phƣơng pháp thống kê toán học đƣợc sử dụng để xử lý các kết quả nhận đƣợc từ phƣơng pháp thực tiễn và thực nghiệm sƣ phạm. Các phép thống kê thƣờng đƣợc sử dụng trong nghiên cứu: - Thống kê mô tả: Thông qua việc tính giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, vẽ đồ thị cho phép ngƣời nghiên cứu mô tả, tóm tắt các dữ kiện một cách ngắn gọn, có hệ thống để thu đƣợc những thông tin hữu ích phục vụ đề tài nghiên cứu. - Thống kê suy diễn: Thông qua kiểm nghiệm giả thuyết thống kê ngƣời nghiên cứu có thể đánh giá hiệu quả và tính khả thi của phƣơng pháp DHTDA sau quá trình thực nghiệm sƣ phạm. 9. Cấu trúc của luận văn: Luận văn gồm các phần sau: Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về dạy học theo dự án Chƣơng 2: Thực trạng dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. Chƣơng 3: Vận dụng dạy học theo dự án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Thái Bình. Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo + Phụ lục 6