Luận văn Biên soạn bộ công cụ để hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở tại tỉnh Bình Dương (Phần 1)

Nội dung text: Luận văn Biên soạn bộ công cụ để hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở tại tỉnh Bình Dương (Phần 1)

1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐINH DUY THẠCH BIÊN SOẠN BỘ CÔNG CỤ ĐỂ HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CUỐI CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 S K C0 0 4 6 1 2 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10/2015
2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐINH DUY THẠCH BIÊN SOẠN BỘ CÔNG CỤ ĐỂ HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CUỐI CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2015
3. LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƯỢC Họ và tên: Đinh Duy Thạch Giới tính: Nam Sinh ngày 04 tháng 02 năm 1971 Nơi sinh: Quảng Ngãi Quê quán: Quảng Ngãi Dân tộc: Kinh Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Phó hiệu trưởng Trường Trung cấp Kỹ thuật Phú Giáo, tỉnh Bình Dương. Chỗ ở hiện nay: 77D KDC Hiệp Thành I, Phường Hiệp Thành, Tp. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO: 1. Đại học: Hệ đào tạo : tại chức Thời gian đào tạo: từ 1997 - 2002 Nơi học: Trường Đại học Kinh tế Tp. HCM Ngành học: Kinh tế lao động Tên đồ án, luận văn hoặc môn thi tốt nghiệp Tên Luận văn: Đào tạo công nhân kỹ thuật đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bình Dương giai đoạm 2001 - 2005 2. Thạc sĩ: Hệ đào tạo : Chính qui Thời gian đào tạo: 10/2013 đến tháng 10/ 2015 Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM Ngành học: Giáo dục học Tên luận văn: Biên soạn Bộ công cụ để hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS tại tỉnh Bình Dương 3. Trình độ ngoại ngữ: Anh văn B1 i
4. III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Thời gian Nơi công tác Công việc đảm nhiệm 6/2002- 11/2006 Phòng dạy nghề Sở Lao Chuyên viên động- TB&XH tỉnh Bình Dương 12/2006 – 3/2011 Phòng dạy nghề Sở Lao Phó phòng động- TB&XH tỉnh Bình Dương 4/2011- 3/2014 Trường Trung cấp Kỹ thuật Phó hiệu trưởng Phú Giáo 4/2014 – đến nay Trường Trung cấp Kỹ thuật Hiệu trưởng Phú Giáo IV. CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ Tp. Hồ Chí Minh, ngày 09 tháng 09 năm 2015 Người khai ký tên Đinh Duy Thạch ii
5. LỜI CAM ĐOAN  Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tp. Hồ Chí Minh, ngày 09 tháng 09 năm 2015 Tác giả luận văn Đinh Duy Thạch iii
6. LỜI CẢM ƠN  Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến: - Quý thầy cô giáo – cán bộ hướng dẫn khoa học, đã theo dõi và định hướng khoa học trong thời gian thực hiện luận văn. - Quý thầy cô giảng dạy lớp cao học ngành giáo dục học khóa 2013- 2015, đã truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quí báu giúp tôi nhận thức sâu hơn về cuộc sống và nghề nghiệp. - Xin chân thành cảm ơn quý lãnh đạo ngành giáo dục đào tỉnh Bình Dương, Hiệu trưởng ,cán bộ, giáo viên và các em học sinh các trường Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Phú Giáo đã hỗ trợ và tham gia góp ý giúp tôi hoàn thành luận văn. - Xin cảm ơn gia đình bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, hỗ trợ cho tôi về mọi mặt trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Do điều kiện khách quan và khả năng của bản thân nên luận văn sẽ không tránh khỏi những sai sót. Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, quý độc giả và các bạn học viên trong lớp. Xin chân thành cảm ơn. iv
7. TÓM TẮT LUẬN VĂN  Hướng nghiệp là định hướng nghề nghiệp trong tương lai, để một người có khả năng phát triển bản thân một cách tốt nhất, đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực của xã hội. Việc định hướng sai trong nghề nghiệp sẽ mang đến nhiều bất lợi trong cuộc sống của con người. Nghề nghiệp là điều kiện cần thiết của mỗi người, để có thể thăng tiến trong sự nghiệp của mình, đồng thời mang lại giá trị và lợi ích thiết thực cho xã hội. Sự tinh thông nghề nghiệp luôn luôn gắn liền với việc lựa chọn nghề phù hợp. Với một vị trí và công việc thích hợp, con người có thể phát huy tối đa tiềm năng, năng lực và sở trường của mình. Có thể nói chọn nghề là chọn cho bản thân mỗi người một hướng tương lai. Việc học sinh có chọn được nghề nghiệp tương lai phù hợp hay không phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó có sự tác động rất lớn của công tác hướng nghiệp trong các trường phổ thông. Trong quá trình định hướng học tập và lựa chọn nghề nghiệp tương lai của học sinh cấp Trung học cơ sở có nhiều yếu tố tác động. Vì vậy cần phải có một bộ công cụ để hướng dẫn học sinh trong quá trình tổ chức hoạt động hướng nghiệp ở các trường phổ thông cơ sở. Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, người nghiên cứu chọn vấn đề nghiên cứu: “ Biên soạn bộ công cụ để hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở tại tỉnh Bình Dương” nhằm góp phần thực hiện mục tiêu trên. Với đề tài này chúng tôi nhằm mục đích đưa ra một số công cụ để định hướng cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở những tiêu chí liên quan đến việc lựa chọn nghề nghiệp, cung cấp cho học sinh những thông tin ngành nghề, tạo điều kiện và khuyến khích để học sinh có sự định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường của mình, cũng như góp phần đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của địa phương. Từ việc tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn công tác hướng nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương, cụ thể là việc khảo sát đánh giá thực trạng về công tác hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS trên địa bàn huyện Phú Giáo, người nghiên v
8. cứu thấy rằng việc giáo dục hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS là quan trọng và cấp bách hiện nay đối với các trường THCS ở Bình Dương. Nhằm hỗ trợ các trường thực hiện tốt công tác hướng nghiệp cho học sinh và giúp học sinh cuối cấp THCS có được một sự định hướng, lựa chọn nghề nghiệp cho tương lai một cách có cơ sở khoa học và phù hợp tính cách, sở thích của bản thân, người nghiên cứu đã biên soạn lại những nội dung cần thiết của các chuyên đề cần tổ chức giảng dạy trong chương trình giáo dục kỹ thuật hướng cho học sinh lớp 9 của cấp học THCS, trong đó đã cụ thể hóa các bảng trắc nghiệm tìm hiểu tính cách của từng em theo trắc nghiệm của tác giả Myer-Briggs Type Indicator (MBTI), tìm hiểu xu hướng nghề nghiệp theo sở thích của học sinh theo tác giả John Holland và tìm hiểu tính cách theo tác giả Hans Eysenck bằng phần mềm Excel, giúp người học tìm hiểu, tra cứu sự phù hợp ngành nghề của cá nhân một cách nhanh chóng, đồng thời đã cập nhật những ngành nghề, nhu cầu lao động của Bình Dương trong tương lai để hỗ trợ người học có sự định hướng học tập, lựa chọn ngành nghề phù hợp, dễ tìm việc làm sau này và gắn với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của Bình Dương. Những nội dung người nghiên cứu đưa ra đã nhận được sự đánh giá của giáo viên và các cán bộ quản lý ở các trường THCS là phù hợp và cần thiết , cần phải được tổ chức triển khai, áp dụng cho các trường, nhằm hổ trợ cho giáo viên các trường đã thông tin, tư liệu để thực hiện tốt công tác hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS. vi
9. ABSTRACT  Career orientationis an orientation to future careers with a view to assisting people in developing themselves as well as responding to the human resource demand of the society. A wrong vocational guidance is likely to cause many difficulties in people’s lives. A career not only is an optimum condition for everyone in job promotion but also brings many valuable benefits to the society. The expertise in careersdirectly relates to the choice of careers. With a suitable job position, people are able to fully develop their strengths, abilities, and potential. It can be said that choosing a career means choosing a future path for ourselves. Whether a student can choose a suitable future career depends on many factors, in which the career orientation in secondary schools definitely has a considerable impact. Due to the fact that there are many influential factors during the whole process of career orientation for secondary students, it is a need to employ appropriate materials aiming at instructing students properly. From the discussedtheory and reality, we come up with the research topic ‘Designing materials aiming at orientating career to senior secondary students in Binh Duong Province’ in order to accomplish the desired objectives. From understanding the theoretical basis and practical vocational training in Binh Duong Province, specifically the assessment survey of the career orientation for senior secondary students in Phu Giao District, the researcherrealizes that, nowadays, the career orientation for senior secondary students is extremely important and essential for secondary schools in Binh Duong. With the aims of supporting secondary schools in organizing thecareer orientation programs effectively as well as helping students choose a career which is appropriate to their own personality, the researchers have designed necessary content of certain units that should be taught the career orientation for grade-9 students. In the designed units, the quizzes exploring people’s personality according to Myer-Briggs Type vii
10. Indicator (MBTI), exploring career trends by John Holland, and exploring personality by Hans Eysenckare transfer to Excel. This will help learners find suitable jobs and obtain career information quickly. In addition, careers andhuman resource demandsof Binh Duong in the future have successfully updated, which supports learners with learning orientation, suitable career choices, getting jobs easily and connecting with the demands of economic development in Binh Duong. The issues raised by the researchers have been considered as essential and suitable by teachers and managers at secondary schools; therefore it should be applied and implemented at schools with the purpose of providing teachers with materials for conducting effective career orientation for senior secondary students. viii
11. MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Mục tiêu nghiên cứu 2 3. Nhiệm vụ nghiên cứu 2 3.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ thông cơ sở. 2 3.2 Phân tích thực trạng vấn đề định hướng, lựa chọn nghề nghiệp hiện nay của học sinh trung học cơ sở trên địa bàn huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương.2 3.3 Tiến hành khảo sát định tính, định lượng trong việc học sinh Trung học cơ sở lựa chọn nghề nghiệp của mình. 3 3.4 Biên soạn bộ công cụ để định hướng cho học sinh trong việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai phù hợp với năng lực, sở trường và nhu cầu xã hội. 3 4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu: 3 5. Giả thuyết nghiên cứu: 3 6. Giới hạn của đề tài 3 7. Phương pháp nghiên cứu 4 7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 4 7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4 7.3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động 4 7.4 Phương pháp toán học: 5 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5 1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới 5 1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 6 1.1.3 Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Bình Dương 7 1.2 Sự cần thiết của hoạt động hướng nghiệp 8 1.3 Các khái niệm liên quan 10 1.3.1 Khái niệm Biên soạn 11 1.3.2 Khái niệm công cụ: 131 ix
12. 1.3.3 Khái niệm về hướng nghiệp 11 1.3.4 Khái niệm Bộ công cụ hướng nghiệp 13 1.3.5 Khái niệm nghề nghiệp 13 1.4 Những nhiệm vụ của hướng nghiệp Error! Bookmark not defined.16 1.5 Cơ sở pháp lý về hoạt động hướng nghiệp 19 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HƯỚNG NGHIỆP VÀ THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG HƯỚNG NGHIỆP TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG 22 2.1 Cơ sở lý luận về hướng nghiệp: 22 2.1.1 Cơ sở tâm lý học 22 2.1.2 Cơ sở điều khiển học 23 2.1.3 Cơ sở giáo dục học 24 2.1.4 Lý thuyết cây nghề nghiệp 25 2.1.5 Lý thuyết mật mã của JOHN HOLLAND 26 2.1.6 Lý thuyết của Tiedeman: 27 2.1.7 Lý thuyết của Gelalt 28 2.1.8 Cơ sở lý luận về Bộ công cụ hướng nghiệp cho học sinh 28 2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại tỉnh Bình Dương. 30 2.2.1 Giới thiệu sơ lược về tỉnh Bình Dương 30 2.2.2 Thực trạng công tác hướng nghiệp học sinh cấp THCS tại tỉnh Bình Dương 31 CHƯƠNG 3 BIÊN SOẠN BỘ CÔNG CỤ ĐỂ HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH CUỐI CẤP THCS TẠI TỈNH BÌNH DƯƠNG 38 3.1 Cấu trúc của Bộ công cụ hướng nghiệp 38 3.2 Quy trình biên soạn Bộ công cụ hướng nghiệp 39 3.3 Nội dung của Bộ công cụ hướng nghiệp 40 3.3.1 Các bài trắc nghiệm tìm hiểu tính cách và xu hướng chọn nghề của học sinh THCS (Phần mềm Excel kèm theo) 38 3.3.1.1. Bài trắc nghiệm MBTI: 40 x
13. 3.3.1.2 Bài trắc nghiệm tìm hiểu xu hướng nghề theo John Holland 40 3.3.1.3 Trắc nghiệm khí chất EYSENCK 45 3.4 Các chuyên đề hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS 50 3.4.1 Chuyên đề 1: Tìm hiểu bản thân và những yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn hướng học, chọn nghề. 50 3.4.2 Chuyên đề 2: Tìm hiểu nghề nghiệp 59 3.4.3 Chuyên đề 3: Xây dựng kế hoạch nghề nghiệp. 66 3.5 Khảo sát ý kiến cán bộ quản lý và giáo viên làm công tác hướng nghiệp. 69 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 71 1. Kết luận: 71 2. Kiến nghị: 72 - Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: 72 - Đối Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bình Dương 72 - Đối với các trường THCS: 72 3. Hướng phát triển của đề tài 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO CÁC PHỤ LỤC xi
14. DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH Tên Sơ đồ, hình. Trang Sơ đồ 1. Tam giác hướng nghiệp của K.K. Platonov 11 Sơ đồ 2. Ba yếu tố về năng lực nghề nghiệp cá nhân 16 Sơ đồ 3. Quan hệ hướng nghiệp và quá trình đào tạo 25 Hình 1. Cây nghề nghiệp 26 Hình 2. Thế giới nghề nghiệp quanh ta 62 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Tên bảng Trang Bảng 1: Kết quả tham khảo ý kiến Giáo viên 34 Bảng 2: Kết quả khảo sát học sinh 35 Bảng 3:Thống kê các yếu tố tác động, ảnh hưởng đến việc chọn nghề nghiệp của học sinh THCS 36 Bảng 4: Một số chỉ số dự báo phát triển nguồn nhân lực của Việt Nam 57 Bảng 5: Phân phối lao động theo ngành giai đoạn 2015 – 2020 57 Bảng 6: Đánh giá của CBQL và Giáo viên về tính cần thiết và khả thi của bộ công cụ được biên soạn 70 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Ý nghĩa 1 THCS Trung học cơ sở 2 THPT Trung học phổ thông 3 CBQL Cán bộ quản lý 4 GV Giáo viên 5 TCCN Trung cấp chuyên nghiệp xii
15. MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Hướng nghiệp là định hướng phát triển trong nghề nghiệp để con người đó có khả năng phát triển bản thân một cách tốt nhất, đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực của xã hội, đóng góp toàn diện nhất cho gia đình, xã hội. Việc định hướng sai trong nghề nghiệp sẽ mang đến nhiều bất lợi trong cuộc sống tương lai của con người. Người xưa có câu “nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, điều đó chứng tỏ sự tinh thông trong nghề nghiệp là điều kiện cần thiết mỗi người có thể thăng tiến trong sự nghiệp của mình, đồng thời mang lại giá trị và lợi ích thiết thực cho xã hội. Sự tinh thông nghề nghiệp luôn luôn gắn liền với việc lựa chọn nghề phù hợp. Với một vị trí và công việc thích hợp, con người có thể phát huy tối đa tiềm năng, năng lực và sở trường của mình. Có thể nói chọn nghề là chọn cho bản thân mỗi người một hướng tương lai. Việc học sinh có chọn được nghề nghiệp tương lai phù hợp hay không phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó có sự tác động rất lớn của công tác hướng nghiệp trong các trường phổ thông. Đối với học sinh phổ thông nếu các em hiểu rõ: “sở thích, khả năng, cá tính và giá trị sống của bản thân thì các em dễ dàng có cơ hội việc làm cao, tìm được môi trường làm việc tốt, công việc ổn định, được nhiều người tôn trọng và lương cao”[1]. Qua đó, các em sẽ luôn tự tin, cảm thấy hạnh phúc trong cuộc sống cho bản thân và cống hiến được nhiều cho xã hội. Việc học sinh phổ thông được hướng nghiệp ngay trong khi đang còn ngồi trên ghế nhà trường là một điều vô cùng quan trọng.Lựa chọn ngành nghề phù hợp để đạt được kết quả cao trong học tập và hoạt động nghề nghiệp là mong ước lớn nhất của mọi gia đình. Vì vậy làm tốt công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông góp phần đem lại hạnh phúc cho mỗi gia đình có con em đi học, đồng thời tránh được tình trạng lãng phí tiền của của gia đình và xã hội, tránh được tình trạng học sinh chán học, bỏ học, bỏ việc do việc chọn nhầm hướng học, ngành học. 1
16. Trong quá trình định hướng học tập và lựa chọn nghề nghiệp sau này của học sinh phổ thông, nhất là học sinh cấp Trung học cơ sở có nhiều yếu tố tác động. Vì vậy cần phải có một số tiêu chí, bộ công cụ để hướng dẫn học sinh trong quá trình tổ chức hoạt động hướng nghiệp ở các trường phổ thông. Một trong những giải pháp đảm bảo nguồn lao động để phát triển kinh tế xã hội tỉnh Bình Dương đến 2020 là tăng cường công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, chúng tôi chọn vấn đề nghiên cứu: “ Biên soạn bộ công cụ để hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở tại tỉnh Bình Dương” nhằm góp phần thực hiện mục tiêu trên. Đề tài này nhằm mục đích đưa ra một số công cụ để định hướng cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở những tiêu chí liên quan đến việc lựa chọn nghề nghiệp, cung cấp cho học sinh những thông tin ngành nghề, tạo điều kiện và khuyến khích để học sinh có sự định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường của từng em trong tương lai, cũng như góp phần đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của địa phương. 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Nghiên cứu Biên soạn bộ công cụ để hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Giúp học sinh có định hướng đúng đắn trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai phù hợp với năng lực, sở trường và nhu cầu của xã hội. 3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ thông cơ sở. 3.2 Phân tích thực trạng vấn đề định hướng, lựa chọn nghề nghiệp hiện nay của học sinh trung học cơ sở trên địa bàn huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương. 2
17. 3.3 Tiến hành khảo sát định tính, định lượng trong việc học sinh Trung học cơ sở lựa chọn nghề nghiệp của mình. 3.4 Biên soạn bộ công cụ để định hướng cho học sinh trong việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai phù hợp với năng lực, sở trường và nhu cầu xã hội. 4. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Khách thể nghiên cứu là học sinh THCS, công tác hướng nghiệp trên địa bàn huyện Phú Giáo tỉnh Bình Dương Đối tượng nghiên cứu là bộ công cụ hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS tại tỉnh Bình Dương. 5. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Với sự hỗ trợ của bộ công cụ được biên soạn, học sinh cuối cấp THCS sẽ được hướng dẫn việc lựa chọn hướng học, hướng nghề, ngành nghề phù hợp với khả năng, sở trường, cá tính và nhu cầu của xã hội. Bộ công cụ sau khi được biên soạn sẽ được đánh giá là phù hợp và có tính khả thi thực hiện triển khai trong việc giáo dục hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở ở tỉnh Bình Dương. Học sinh cuối cấp trung học cơ sở rất coi trọng định hướng nghề nghiệp, nhưng còn thiếu thông tin trong hướng nghề nghiệp nên không ít học sinh còn lung túng trong việc chọn nghề, chọn hướng học. Việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh không chỉ xuất phát từ ý kiến chủ quan của bản thân người học sinh mà có sự can thiệp mạnh mẽ từ gia đình. 6. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI Hoạt động tư vấn hướng nghiệp là một đề tài khá rộng, liên quan đến tâm lý của con người và có nhiều thiết chế xã hội tham gia. Vì vậy, do điều kiện khách quan và chủ quan, trong phạm vi của Luận văn này người nghiên cứu xin giới hạn phạm vi nghiên cứu như sau: khảo sát thực trạng và đánh giá công tác hướng nghiệp 3
18. của các trường Trung học cơ sở trên địa bàn huyện huyện Phú Giáo, để Biên soạn bộ công cụ hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở 7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết Để phân tích, nhận xét, tóm tắt và trích dẫn các tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu, người nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa những tài liệu có liên quan đến xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của học sinh phổ thông nói chung và học sinh phổ thông cơ sở nói riêng, tham khảo những công trình nghiên cứu khoa học, luận án tốt nghiệp đã công bố có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. 7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7.2.1 Phương pháp khảo sát bằng bảng câu hỏi Dùng phiếu điều tra tiến hành khảo sát xu hướng lựa chọn nghề nghiệp và định hướng học tập của học sinh cuối cấp trung học cơ sở trên địa bàn huyện Phú giáo tỉnh Bình Dương. 7.2.2 Phương pháp phỏng vấn Tiến hành trao đổi với đồng nghiệp, giáo viên và cán bộ quản lý về hoạt động hướng nghiệp và xu hướng chọn nghề, định hướng học tập của học sinh THCS. 7.3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động Nghiên cứu các văn bản, báo cáo tổng kết của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bình Dương, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Phú Giáo, các trường phổ thông và giáo viên liên quan đến hoạt động giáo dục hướng nghiệp. Tìm hiểu bộ câu hỏi trắc nghiệm khảo sát về sở thích, tính cách của học sinh trung học cơ sở, thu thập các tài liệu hướng nghiệp, Thông tin thị trường lao động, nhu cầu ngành nghề của địa phương biên soạn thành bộ công cụ để hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp THCS. Lấy ý kiến đánh giá của CBQL, Giáo viên về tính khả thi của bộ công cụ hướng nghiệp đối với học sinh trung học cơ sở trên địa bàn huyện Phú Giáo. 4
19. 7.4 Phương pháp toán học: Ứng dụng toán thống kê để tính toán và nhận xét các chỉ số trong quá trình nghiên cứu. CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới Ở lĩnh vực nghề nghiệp, việc chọn nghề và nhất là mối quan hệ giữa người lao động với nghề nghiệp, đã được nhiều nhà khoa học của nhiều quốc gia quan tâm nghiên cứu nhằm giúp cho thanh thiếu niên, học sinh có sự chọn lựa nghề nghiệp cho phù hợp với năng lực, thể lực, trí tuệ, hứng thú cá nhân và yêu cầu kinh tế của từng quốc gia. Theo người nghiên cứu tìm hiểu, Bộ công cụ hướng nghiệp đầu tiên trên thế giới là do nhà tâm lý học người Mỹ John Holland ( 1919 – 2008) đã dày công xây dựng dựa trên lý thuyết lựa chọn nghề nghiệp của ông. Lý thuyết đó đã chia con người ra 6 loại cá tính, theo ông hầu hết trong các môi trường làm việc sẽ phù hợp với một trong sáu tính cách của con người, mỗi người sẽ tương ứng và phù hợp với một ngành nghề cụ thể. Bộ công cụ hướng nghiệp của John Holland là bộ trắc nghiệm nhằm khám phá sở thích xu hướng chọn nghề của từng người. Nghiên cứu về hướng nghiệp Cộng hòa Pháp là một trong những nước đã phát triển hướng học, hướng nghiệp và tư vấn nghề sớn nhất trên thế giới. Thế kỷ 19 (1848), những người làm công tác hướng nghiệp ở Pháp đã xuất bản cuốn: “ Hướng nghiệp chọn nghề” nhằm giúp thanh niên trong việc lựa chọn nghề nghiệp để sử dụng có hiệu quả năng lực lao động của thế hệ trẻ. Ngày 25/12/1922 Bộ Công nghiệp và Thương nghiệp Cộng hòa Pháp đã ban hành Nghị định về công tác hướng học, hướng nghiệp và thành lập Sở hướng nghiệp cho thanh niên dưới 18 tuổi; ngày 24/5/1938 công tác hướng nghiệp đã mang tính pháp lý thông qua quyết định ban 5
20. hành chứng chỉ hướng nghiệp bắt buộc đối với tất cả thanh niên dưới 17 tuổi, trước khi trở thành người làm việc trong các xí nghiệp thủ công, công nghệ hoặc thương nghiệp. Từ năm 1960, Pháp đã tiến hành thành lập hệ thống các trung tâm thông tin hướng học, hướng nghiệp từ Bộ Giáo dục đến khu, tỉnh, huyện và cụm trường. Năm 1975, nước Pháp đã tiến hành cải cách giáo dục để hiện đại hóa nền giáo dục. Cải cách giáo dục ở Pháp chú ý đặc biệt chăm lo giảng dạy nghề nghiệp cho học sinh, khắc phục khuynh hướng và quan niệm coi giáo dục nghề nghiệp, hướng nghiệp là một hoạt động giáo dục đứng sau các môn khoa học. Nhà trường ở Pháp hiện nay đã giảm bớt tính hàn lâm trong việc cung cấp kiến thức khoa học, tăng tỷ trọng kiến thức có ý nghĩa thực dụng và ý nghĩa hướng nghiệp để giúp cho học sinh trung học chuẩn bị đi vào đào tạo và cuộc sống nghề nghiệp. Ở Liên Xô (cũ) công tác hướng nghiệp được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm như: E.A Klimov, V.N.Supkin,V.P. Gribanov, V.A.Kruchetxki . Nghiên cứu của các tác giả tập trung vào hứng thú nghề nghiệp, động cơ chọn nghề, các giá trị nghề mà học sinh quan tâm, đồng thời đưa ra những chỉ dẫn để giúp học sinh chọn nghề tốt hơn. Nhật Bản sớm quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa học văn hóa phổ thông với kiến thức và kỹ năng lao động- nghề nghiệp ở tất cả các bậc học. Có khoảng 27,9% số trường trung học vừa học văn hóa phổ thông vừa học các môn kỹ thuật thuộc các lĩnh vực cơ khí, ngư nghiệp, công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ Sau cấp II có đến 94% học sinh vào học cấp III, trong đó 70% học sinh theo học loại trường Phổ thông cơ bản và 30% học sinh theo học hướng học nghề [18] 1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam Nhằm tạo thêm thuận lợi cho học sinh định hướng nghề nghiệp một cách khoa học hiệu quả và chọn trường - ngành thi phù hợp với khả năng của từng học sinh; Từ năm 2002 Bộ Giáo dục đào tạo đã cho phép ứng dụng phần mềm “Hỗ trợ tư vấn hướng học” và “Hỗ trợ tư vấn hướng nghiệp” thông qua Dự án Trung học phổ thông, đây có thể được gọi bộ công cụ hướng nghiệp đầu tiên ở Việt Nam và đã được sử dụng tại nhiều trường học trong toàn quốc. Bộ công cụ này bao gồm các bài trắc nghiệm về : tính cẩn thận của học sinh; xét đoán tâm lý người đối thoại, 6
21. khuôn hình mẫu tiếp diễn (trắc nghiệm về trí tuệ ); tưởng tượng không gian; Danh mục nghề và danh mục khối thi. Nghiên cứu về công tác hướng nghiệp, từ trước đến nay ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan về vấn đề giáo dục hướng nghiệp cho học sinh như: Đề tài ‘Tìm hiểu động cơ chọn nghề của học sinh Phổ thông trung học” của tác giả Phạm Thị Nguyệt Lãng (1991) nghiên cứu khảo sát 1.803 học sinh lớp 10, 11, 12 ở 12 trường PTTH thuộc các tỉnh thành Hà Nội, TP.HCM và Tây Ninh. Kết quả nghiên cứu đã đưa ra : 83,25% nữ và 78,41% nam chọn nghề theo hứng thú cá nhân, các yếu tố động cơ thúc đẩy học sinh chọn nghề còn lại là lương cao, để được khen, có vinh quang chiếm tỷ lệ rất thấp. Phân tích kết quả nghiên cứu tác giả nhận định rằng học sinh đã xem xét khả năng của bản thân với yêu cầu của nghề và tỉ lệ nam cao hơn nữ. Tác giả Phan Tố Oanh, với đề tài “Nguyện vọng và nguyên nhân chọn nghề của học sinh trung học” (1994) được thực hiện trên 200 học sinh ở Huế và 300 học sinh ở Hà Nội cho thấy, nguyên nhân học sinh chọn nghề phù hợp với năng lực học tập, nghề nghiệp phù hợp với hứng thú; các nguyên nhân khác như: dễ có khả năng trúng tuyển hay phù hợp với “ mốt” hiện nay được học sinh đánh giá thấp. Ngoài ra tác giả còn Nghiên cứu nhận thức nghề và dự định chọn nghề của học sinh THPT (1996). 1.1.3 Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Bình Dương Trên địa bàn tỉnh Bình Dương, đã có một số tác giả nghiên cứu về hoạt động giáo dục hướng nghiệp trên địa bàn tỉnh như đề tài: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác hướng nghiệp cho học sinh cuối cấp Trung học cơ sở và học sinh Trung học phổ thông tỉnh Bình Dương giai đoạn 2010 – 2015” của tác giả Huỳnh Văn Sơn. Tiến hành nghiên cứu đánh giá của học sinh về hiệu quả hướng nghiệp cho học sinh trung học tại tỉnh Bình Dương. Kết quả nghiên cứu được thực hiện dựa trên trên cuộc sát 1.689 học sinh , gồm học sinh THCS (841) và học sinh THPT (848) trong năm học 2010 – 2011. Nhìn chung học sinh thuộc mẫu nghiên cứu hiếm khi hoặc thỉnh thoảng mới được tham gia công tác hướng nghiệp tại nhà trường. Cả học sinh THCS và THPT đều đánh giá hiệu quả 7
22. S K L 0 0 2 1 5 4