Tổ chức hoạt động dạy học môn kỹ năng giao tiếp tại trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Cần Thơ theo phương pháp dạy học tích cực

Nội dung text: Tổ chức hoạt động dạy học môn kỹ năng giao tiếp tại trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Cần Thơ theo phương pháp dạy học tích cực

1. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KỸ NĂNG GIAO TIẾP TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT CẦN THƠ THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC THE ORGANIZATION OF TEACHING ACTIVITIES IN COMMUNICATION SKILLS COURSE AT CAN THO TECHNICAL ECONOMIC COLLEGE UNDER ACTIVE TEACHING METHODS TRẦN THỊ LOAN ANH HV Trường ĐHSPKT TPHCM TÓM TẮT Việc đổi mới phương pháp dạy học đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc tổ chức hoạt động dạy học. Xuất phát từ mục tiêu của dạy học lấy người học làm trung tâm, xuất phát từ thực tiễn dạy học môn “Kỹ năng giao tiếp” tại Trường Cao Đẳng KT-KT Cần Thơ, việc “Tổ chức hoạt động dạy học môn Kỹ năng giao tiếp tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Cần Thơ theo phương pháp dạy học tích cực” là rất cần thiết và ý nghĩa đối với việc nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng nhu cầu đào tạo nhân lực cho thành phố Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. ABSTRACT The innovation of teaching methodology plays an essential role in the organization of teaching activities. Based on the objectives of learner-centered teaching in order to improve passive learning habits and enhance the quality of teaching Communication Skills course at Can Tho Technical Economic College. "The organization of teaching activities in Communication Skills course at Can Tho Technical Economic College under active teaching methods" is very neccessaryand significant for improving teaching, meets the demand of training staffs for Cantho City and Mekong Delta. 1. ĐẶT VẤN ĐỀ Trường Cao đẳng KT-KT Cần Thơ là một trong những trường trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có chức năng, nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ chuyên viên, kỹ thuật viên chuyên ngành quản lý kinh tế, kỹ thuật nông nghiệp. Sự phát triển kinh tế xã hội trong bối cảnh hiện nay cũng đặt ra định hướng quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, cộng tác làm việc cho học sinh. Trước năm 2012, khi môn KNGT chưa được đưa vào chương trình đào tạo ở các lớp TCCN, thực trạng cho thấy nhiều HS tốt nghiệp ra trường mặc dù đã được đào tạo kỹ về chuyên môn nhưng do thiếu KNGT đã không thành công trong phỏng vấn xin việc và trong công việc. Từ năm 2012, môn học KNGT được Bộ GD&ĐT đưa vào chương trình giảng dạy cho các lớp TCCN đã cho thấy tầm quan trọng của học phần 1
2. này. Tuy nhiên, do giai đoạn đầu mới bắt đầu xây dựng và vận dụng nên hiệu quả dạy học cũng chưa đáp ứng yêu cầu đề ra. Xuất phát từ các lý do trên, việc nghiên cứu khoa học đề tài: “Tổ chức hoạt động dạy học môn Kỹ năng giao tiếp tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Cần Thơ theo phương pháp dạy học tích cực” là rất cần thiết và có ý nghĩa đối với thực tiễn hoạt động dạy học của nhà trường. 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Tổ chức dạy học môn KNGT theo PPDH tích cực Hoạt động tổ chức dạy học môn KNGT với các PPDH đa dạng, đặc biệt là PPDH tích cực được xem là con đường quan trọng nhất nhằm hình thành ở HS một cách có hệ thống năng lực hoạt động trí tuệ, đặc biệt là năng lực hoạt động sáng tạo, hình thành ở HS các KNGT đáp ứng mục tiêu của môn học. Thông qua hoạt động dạy môn học KNGT theo PPDH tích cực, GV sẽ tạo điều kiện để phát triển tính tích cực, chủ động học tập của HS, giúp HS tăng cường trao đổi với nhau và trao đổi với giáo viên trong quá trình học tập; ngoài kiến thức học sinh còn được trang bị cả kỹ năng sống nói chung và KNGT nói riêng như: kỹ năng làm quen, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng nói trước đám đông, kỹ năng giải quyết xung đột, đây là những kỹ năng cần thiết cho HS hiện nay. Xuất phát từ đặc điểm của môn học KNGT, đặc điểm hình thành KNGT ở HS, việc tổ chức dạy học môn KNGT không chỉ giới hạn ở dạy học trên lớp, mà còn thông qua: Tổ chức các hoạt động phong phú và đa dạng như lao động sản xuất, hoạt động xã hội, hoạt động văn thể mỹ; Hoạt động tập thể: đây là một hoạt động giáo dục quan trọng trong nhà trường. Trong sinh hoạt tập thể, một mặt các HS tác động lẫn nhau, mặt khác sự tác động của GV thông qua tập thể HS, đến tập thể HS sẽ tạo thành tác động tổng hợp có tác dụng giáo dục, rèn lyện HS rất lớn. Tổ chức hoạt động tập thể là con đường góp phần hình thành KNGT ở mỗi HS. Phương pháp dạy học tích cực với bốn đặc trưng cơ bản là: Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS; Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học; Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác; Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò. Căn cứ vào đặc điểm của môn học KNGT, căn cứ vào mục tiêu của môn học là hình thành KNGT cho HS, liên hệ với những đặc trưng cơ bản của PPDH tích cực, có thể thấy rằng PPDH tích cực hoàn toàn phù hợp cho việc tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT đạt hiệu quả tốt. Như vậy, hoạt động dạy học môn KNGT theo PPDH tích cực là tổng hợp việc thực hiện nội dung môn học, PPDH tích cực thông qua lập kế hoạch bài học theo từng nội dung, tổ chức các hình thức dạy học trên lớp, tổ chức các hoạt động, hoạt động tập thể và tự giáo dục của HS nhằm hình thành các KNGT ở HS. 2
3. Khảo sát thực trạng việc tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT Mục tiêu khảo sát Khảo sát nhằm tìm hiểu thực trạng của việc tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT của học sinh TCCN tại trường CĐKT - KTCT, đánh giá mặt mạnh, mặt hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT theo PPDH tích cực. Nội dung khảo sát Khảo sát thực trạng nhận thức, sự quan tâm của GV và HS về việc dạy học môn KNGT cho HS; Khảo sát thực trạng về dạy học nội dung 4 KNGT (gồm kỹ năng làm quen, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thuyết trình và kỹ năng giải quyết xung đột) thông qua giờ học, các hoạt động ngoại khóa, Khảo sát thực trạng sử dụng các PPDH tích cực của GV. Kết quả khảo sát thực trạng học tập môn KNGT của HS Bảng Mức độ quan tâm của HS về KNGT Mức độ quan tâm Tần suất Tỷ lệ (%) Hoàn toàn không quan tâm 1 0,77 Quan tâm ít 4 3,08 Quan tâm nhiều 50 38,46 Rất quan tâm 75 57,69 Tổng quan sát 130 100,00 Kết quả phân tích nhận thức của HS về KNGT cho thấy, đại đa số HS thể hiện sự quan tâm đến KNGT, đây là thuận lợi rất lớn cho việc tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT. Bên cạnh đó, cần quan tâm đặc biệt trong quá trình dạy học đối với số HS ít quan tâm và không quan tâm đến KNGT. Đánh giá của HS về mức độ GV sử dụng có thường xuyên các PPDH tích cực khi dạy môn KNGT Nội dung Chưa thực hiện Không thường xuyên Thường xuyên Phương pháp thuyết 12 (9,23%) 32 (24,62%) 85 (65,38%) trình Phương pháp đàm thoại 9 (6,93%) 46 (35,38%) 75 (57,69%) Phương pháp thảo luận 14 (10,77%) 78 (60,00%) 38 (29,23%) nhóm Phương pháp nêu và 6 (4,62%) 103 (79,24%) 21 (16,15%) giải quyết vấn đề Phương pháp đóng vai 10 (7,70%) 87 (66,92%) 33 (25,38%) Phương pháp trực quan 8 (6,15%) 38 (29,23%) 84 (64,62%) Tổng quan sát 130 3
4. Nhìn chung, đa số GV còn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống trong quá trình giảng dạy môn KNGT. Để nâng cao hiệu quả chất lượng công tác giảng dạy môn KNGT, GV cần vận dụng thường xuyên hơn nữa các phương pháp như thảo luận nhóm, đóng vai, nêu và giải quyết vấn đề. Như thế mới có thể giúp cho HS nâng cao kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống ngạy bén hơn trong quá trình giao tiếp thực tiễn, góp phần nâng cao khả năng tìm được việc làm sau khi ra trường cho HS. Kết quả khảo sát thể hiện ở Bảng 2.8 cho thấy còn một số HS chưa hiểu rõ nội dung của các PPDH, các GV cần lưu ý trong vận dụng các PPDH tích cực khi dạy học môn KNGT. Đánh giá thực trạng hoạt động dạy học môn KNGT Mặt mạnh Đại đa số GV dạy môn KNGT là Thạc sĩ, có nhiều GV tốt nghiệp ở nước ngoài thuộc các chuyên ngành về Kinh tế, Quản trị kinh doanh, và Kinh doanh quốc tế GV và HS đều nhận thức khá tốt về nhu cầu của KNGT, thấy được tầm quan trọng của môn KNGT trong cuộc sống và trong phỏng vấn xin việc. GV đã nhận thức đúng định hướng về đổi mới PPDH, hầu hết GV đã vận dụng PPDH tích cực vào quá trình dạy học. Vào cuối học kỳ, phòng Khảo thí-Đảm bảo chất lượng tổng hợp phiếu đánh giá của HS về GV, về môn học KNGT. Kết quả hoạt động dạy học KNGT được GV và HS nhận xét tương đối đạt hiệu quả. Mặt hạn chế Đa số GV dạy môn KNGT chưa được tham gia tập huấn để giảng dạy môn KNGT, chỉ nghiên cứu tài liệu và bằng kinh nghiệm giảng dạy. Một số PPDH tích cực chưa được GV sử dụng thường xuyên. Một số HS chưa thích nghi với việc học thông qua các hoạt động tương tác, chưa tự rèn luyện KNGT dẫn đến khả năng giao tiếp HS chưa thực sự hiệu quả. Qua dự giờ quan sát khi GV nêu vấn đề thảo luận, HS chưa tích cực hợp tác. Điều kiện CSVC, phương tiện phục vụ dạy học môn KNGT còn hạn chế. Nguyên nhân Nhận thức, kinh nghiệm và năng lực sư phạm của GV còn hạn chế. Đa số GV dạy môn KNGT tốt nghiệp chuyên ngành QTKD, thâm niên giảng dạy còn ít nên còn gặp nhiều hạn chế khi áp dụng PPDH tích cực. HS chưa chủ động tham gia hoạt động nhóm, thuyết trình trước đám đông, chưa hợp tác trong quá trình học, chưa chuẩn bị bài, còn dựa vào thành viên trong nhóm, làm cho GV lúng túng khi áp dụng PPDH tích cực. Nội dung nhiều nhưng thời gian dành cho môn KNGT ít, phương tiện, tài liệu phục vụ dạy học còn hạn chế nên GV chưa vận dụng PPDH tích cực xuyên suốt trong quá trình dạy. Thời gian dành cho thực hành môn học còn ít, sỉ số lớp đông khó phân nhóm và mất nhiều thời gian cũng như các phương tiện phục vụ cho quá trình dạy học tích cực chưa đồng bộ, gây cản trở trong việc áp dụng PPDH tích cực trên lớp. 4
5. Như vậy, muốn nâng cao chất lượng dạy học môn KNGT thì cả người dạy và người học phải tích cực, chủ động trong mọi hoạt động dạy và học. Bên cạnh đó cơ sở vật chất, tài liệu, phương tiện giảng dạy cũng là các yếu tố ảnh hưởng đến việc dạy học môn KNGT. Ngoài ra, nhà trường, GVCN, và các đoàn thể cần tạo điều kiện giúp đỡ, tạo sân chơi cho HS tham gia nhằm góp phần mang lại hiệu quả trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT, giúp HS chuyển biến tích cực về nhận thức, thái độ và hành vi. Triển khai tổ chức hoạt động dạy học môn kỹ năng giao tiếp theo phương pháp dạy học tích cực và thực nghiệm sư phạm Dựa vào cơ sở pháp lý, cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, người nghiên cứu tiến hành triển khai tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT và thực nghiệm sư phạm trên cơ sở kết hợp các PPDH tích cực và 02 kỹ thuật dạy học để thiết kế cho 7 chủ đề với 30 tiết dạy: Cả 7 chủ đề đều được xây dựng Kế hoạch bài học và sử dụng giáo án điện tử. Các giải pháp GV đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn KNGT: Đổi mới PPDH, tăng cường lồng ghép các PPDH tích cực với nhau, tạo bầu không khí cởi mở, thân thiện, hợp tác trong học tập, thảo luận; bồi dưỡng nâng cao kiến thức, KNGT, kinh nghiệm cho GV. Bổ sung và nâng chất lượng CSVC, phương tiện phục vụ dạy KNGT. Xem xét điều chỉnh nội dung, thời lượng môn KNGT. Điều chỉnh qui mô lớp HS. Mở rộng không gian dạy học, cho HS trãi nghiệm thực tế. Thành lập CLB kỹ năng sống, kỹ năng xin việc. 3. KẾT LUẬN Những kết quả thu được từ nghiên cứu đề tài “Tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT tại trường Cao đẳng KT-KT Cần Thơ theo PPDH tích cực” bao gồm: Phân tích và làm rõ được cơ sở lý luận của việc tổ chức dạy học môn KNGT theo PPDH tích cực. Tác giả nhấn mạnh đến vai trò của người học, coi HS là trung tâm, vai trò của GV là định hướng tham vấn, hỗ trợ người học. Tổ chức nghiên cứu thực trạng tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT tại trường CĐ KT-KT Cần Thơ. Phân tích đánh giá thực trạng dạy học môn KNGT: những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân. Căn cứ vào cơ sở lý luận và căn cứ vào kết quả nghiên cứu, phân tích đánh giá thực trạng tổ chức hoạt động dạy học môn KNGT tại trường Cao đẳng KT-KT Cần Thơ. Người nghiên cứu đã tổ chức thực nghiệm sư phạm ( TNSP ) 5 chủ đề trên cơ sở xây dựng kế hoạch dạy học 30 tiết trong học phần KNGT với 7 chủ đề tương ứng. Kết quả TNSP đã chứng tỏ tính khả thi của tiến trình dạy học đã soạn thảo. Kết quả thu được sau thực nghiệm đã chứng tỏ các PPDH tích cực trên không những đem lại hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng, mà còn phát triển khả năng tư duy, sáng tạo, bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện các KNGT cho HS khi còn đi học, trong phỏng vấn xin việc và tại nơi làm việc. 5
6. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Bộ Giáo dục và đào tạo. Dự án Việt-Bỉ (2010). Dạy và học tích cực – Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học. NXB Đại học Sư phạm. 2. Bern Meier – Nguyễn Văn Cường (2014). Lý luận dạy học hiện đại. NXB Đại học Sư phạm Hà Nội. 3. Chu Văn Đức (2005). Giáo trình kỹ năng giao tiếp. NXB Hà Nội. 4. Đặng Vũ Hoạt – Hà Thị Đức (1995). Lý luận dạy học đại học. NXB Đại học sư phạm Hà Nội. 5. Nguyễn Văn Đồng (2009). Tâm lý học giao tiếp. NXB Chính trị - Hành chính. 6. Giáo dục kỹ năng sống cho sinh viên. Thông tin tác giả: XÁC NHẬN CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN Họ và tên: Trần Thị Loan Anh (Ký & ghi rõ họ tên) Số điện thoại:0918.480.796 Email:ttloananh@ctec.edu.vn PGS.TS VÕ THỊ XUÂN 6
7. BÀI BÁO KHOA HỌC THỰC HIỆN CÔNG BỐ THEO QUY CHẾ ĐÀO TẠO THẠC SỸ Bài báo khoa học của học viên có xác nhận và đề xuất cho đăng của Giảng viên hướng dẫn Bản tiếng Việt ©, TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP. HỒ CHÍ MINH và TÁC GIẢ Bản quyền tác phẩm đã được bảo hộ bởi Luật xuất bản và Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam. Nghiêm cấm mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phát tán nội dung khi chưa có sự đồng ý của tác giả và Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. ĐỂ CÓ BÀI BÁO KHOA HỌC TỐT, CẦN CHUNG TAY BẢO VỆ TÁC QUYỀN! Thực hiện theo MTCL & KHTHMTCL Năm học 2017-2018 của Thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.