Thực trạng giáo dục sinh viên thông qua phong trào “sinh viên 5 tốt” của hội sinh viên thành phố Cần Thơ

Nội dung text: Thực trạng giáo dục sinh viên thông qua phong trào “sinh viên 5 tốt” của hội sinh viên thành phố Cần Thơ

1. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHO SINH VIÊN THÔNG QUA PHONG TRÀO “SINH VIÊN 5 TỐT” CỦA HỘI SINH VIÊN THÀNH PHỐ CẦN THƠ Lâm Văn Tân Thành Đoàn - Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ TÓM TẮT Nghiên cứu này tập trung làm rõ cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “SV 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về các con đường giáo dục, phương pháp giáo dục, chức năng giáo dục, Hội Sinh viên Việt Nam, phong trào “Sinh viên 5 tốt”, đặc điểm tâm lý của sinh viên. Thông qua kết quả khảo sát, đề tài mô tả thực trạng đạo đức và thực trạng giáo dục sinh viên thông qua phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ, từ đó, xác định nguyên nhân ảnh hướng đến công tác giáo dục sinh viên thông qua phong trào này. Nghiên cứu đã miêu tả bức tranh tương đối đa dạng và phức tạp về sinh viên thành phố Cần Thơ. Bên cạnh đó, đề tài còn phát hiện một số hành vi tiêu cực tồn tại trong sinh viên và nêu lên các hạn chế trong quá trình sử dụng phong trào “SV 5 tốt” để giáo dục đạo đức cho sinh viên. Trên cơ sở nghiên cứu, người nghiên cứu dựa vào 04 nhóm nguyên tắc để đề xuất 04 nhóm biện pháp nhằm góp phần làm tốt công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ. Từ khóa: Giáo dục, giáo dục đạo đức, phong trào “Sinh viên 5 tốt”. ABSTRACT This research focuses on how to clarify arguement basis on educating students’ morality through the program “Students with five good merits” movement held by Cần Thơ city Students’ Association. It includes systematizing arguement basis on educating paths, educating methods, educating’s functions, Vietnamese Students’ Association, “Students with five good merits” movement and students’ psychological features. Through the survey results, this research describes the reality of students’morality and of educating students through the “Students with five good merits” movement held by Cần Thơ city Students’ Association. Since then, the research can determine causes affecting ways to educate students by means of this movement. The research describes the fairly various and complicated picture of Cần Thơ ‘s students. Besides, it also finds out some negative actions among students and raises the drawbacks when using the “Students with five good merits” movement in order to educate students’morality. Based on the research basis, the research doer uses the group of four rules to suggest the group of four solutions for improving educating students’ morality through the “Students with five good merits” movement held by Cần Thơ city Students’ Association. Keywords: education, ethical education, the “Student with five good merits” movement. I. ĐẶC VẤN ĐỀ Sinh viên là bộ phận thanh niên ưu tú, có lòng yêu nước nồng nàn, có năng lực sáng tạo, tiếp thu tri thức mới, hăng hái đi đầu trong các phong trào hành động cách mạng của tuổi trẻ. Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta luôn đánh giá cao vai trò của thanh niên và xác định “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”. Do đó, hơn lúc nào hết việc tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức cho sinh viên là yêu cầu cần thiết, đòi hỏi Nhà trường và các tổ chức đoàn thể trong trường học cần tiếp tục thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, góp phần “Xây dựng lớp sinh viên thời kỳ mới có lý tưởng cao đẹp, đạo đức cách mạng trong sáng, lối sống lành mạnh, luôn đi đầu trong học tập, nghiên cứu khoa học, nắm bắt công nghệ mới; có kiến thức chuyên môn, lịch sử, xã hội phong phú; hiểu biết, tôn trọng và chấp hành luật pháp” như mục tiêu Nghị quyết Đại hội IX Hội Sinh viên Việt Nam đã đề ra. Nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên, đề tài tiến hành nghiên cứu thực trạng đạo đức của sinh viên và thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố nhằm làm rõ thực trạng, tìm 1
2. hiểu nguyên nhân từ đó đề xuất các biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên trên địa bàn thành phố Cần Thơ. II. PHƯƠNG PHÁP VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Để làm rõ thực trạng đạo đức của sinh viên (SV) và thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố, đề tài đã tập trung vào các nội dung sau: 2.1. Tổng hợp, phân tích, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu liên quan đến công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên đã được nghiên cứu. 2.2. Tìm hiểu thực trạng đạo đức của SV và thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “Sinh viên 5 tốt” bằng hình thức khảo sát bằng bảng hỏi đối với 257 cán bộ Hội và 597 sinh viên tại 03 trường (Đại học Cần Thơ, Đại học Tây Đô và Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Cần Thơ), với các nội dung: thực trạng nhận thức của sinh viên về đạo đức, khái niệm, nội dung đạo đức, thực trạng về 03 nhóm phẩm chất đạo đức lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, về tính cần cù, siêng năng, tự giác học tập của sinh viên, về các giá trị sống, giá trị văn hóa tốt đẹp trong học đường; Thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “SV 5 tốt”, nhận thức của Cán bộ Hội Sinh viên và Sinh viên về phong trào “Sinh viên 5 tốt”, thực trạng giáo dục đạo đức thông qua nhóm hoạt động giáo dục tư tưởng cho sinh viên, giáo dục đạo đức thông qua nhóm hoạt động giáo dục ý thức học tập cho sinh viên và giáo dục đạo đức thông qua nhóm hoạt động tình nguyện cho sinh viên. 2.3. Bên cạnh đó, đề tài còn tiến hành quan sát hoạt động của Hội Sinh viên các trường tổ chức và phỏng vấn, trò chuyện một số cán bộ Hội, giảng viên các trường để làm rõ thực trạng và tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến thực trạng. Từ đó, đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động của phong trào “SV 5 tốt” để giáo dục đạo đức cho sinh viên. III. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 3.1.Thực trạng về đạo đức của Cán bộ Hội Sinh viên và Sinh viên 3.1.1. Thực trạng nhận thức về khái niệm đạo đức của Cán bộ Hội Sinh viên và Sinh viên Qua kết quả khảo sát, có đến 63,4% (cán bộ Hội) và 62,8% (sinh viên) cho rằng đạo đức là “là một hình thái ý xã hội bao gồm những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội”. Từ đó, có thể nói rằng, đa số cán bộ Hội và sinh viên có nhận thức đầy đủ về đạo đức. Bên cạnh đó, vẫn còn tỷ lệ không nhỏ, chiếm 23,3% Cán bộ Hội và 13,6% sinh viên cho rằng “Đạo đức là một hình thái ý xã hội bao gồm những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ xã hội”, có thể nói nhận thức này cũng chưa đầy đủ. Có thể nói, vẫn còn một tỷ lệ khá lớn Cán bộ Hội và sinh viên chưa nhận thức đầy đủ khái niệm về đạo đức. Kết hợp với phỏng vấn, trò chuyện cùng với sinh viên, cán bộ Hội để tìm hiểu về nguyên nhân dẫn đến kết quả trên cho thấy: cán bộ Hội chỉ đánh giá nhận thức của sinh viên thông qua hoạt động mà chưa quan tâm đến trình độ hiểu biết của sinh viên. 3.1.2. Thực trạng lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc Để có cái nhìm tổng thể về lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc của sinh viên đề tài tiến hành khảo sát 13 vấn đề trong xã hội hiện nay, kết quả thu được, theo bảng 2. Bảng 1. Đánh giá của sinh viên về 13 vấn đề trong xã hội Rất quan Không quan Quan trọng Bình thường trọng trọng TT Nhìn nhận các vấn đề Tỷ lệ Tỷ lệ Tỷ lệ Tỷ lệ SL SL SL SL % % % % 1 Gia đình hạnh phúc 192 32.2 318 53.3 78 13.1 9 1.5 2 Việc làm 401 67.2 119 19.9 77 12.9 0 0.0 3 Trách nhiệm 63 10.6 273 45.7 234 39.2 27 4.5 4 Biết ơn 95 15.9 238 39.9 233 39.0 31 5.2 5 Chung thủy trong tình yêu 121 20.3 198 33.2 180 30.2 98 16.4 6 Biết hy sinh 36 6.0 97 16.2 299 50.1 165 27.6 2
3. 7 Hiếu thảo 103 17.3 281 47.1 139 23.3 74 12.4 8 Tự hào dân tộc 111 18.6 205 34.3 198 33.2 83 13.9 9 Yêu nước 193 32.3 213 35.7 174 29.1 17 2.8 10 Niềm tin vào ĐCSVN 44 7.4 206 34.5 278 46.6 69 11.6 11 Trung thành với Tổ quốc 92 15.4 236 39.5 184 30.8 85 14.2 12 Được kết nạp vào ĐCSVN 39 6.5 243 40.7 202 33.8 113 18.9 13 Đạt được danh hiệu "SV 5 tốt" 56 9.4 247 41.4 198 33.2 96 16.1 Qua kết quả nghiên cứu (bảng 1), cho thấy hầu hết sinh viên hiện nay đều đánh giá rất cao về tầm quan trọng của một sinh viên cần lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, trung thành với Tổ quốc và mong muốn được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Khi được hỏi ý kiến nhận định các vấn đề “quan trọng” trong cuộc sống, có đến 40,7% sinh viên cho rằng mong muốn được kết nap vào Đảng Cộng Sản Việt Nam, có 39.5% sinh viên cho rằng “trung thành với Tổ quốc”, có 35,7% cho rằng “yêu nước” và 34,3% cho rằng “tự hào dân tộc” chiếm tỷ lệ cao nhất trong các mức thang đánh giá (Rất quan trọng, quan trọng, bình thường, không quan trọng). Điểm nổi bật nhất qua số liệu này chính là vấn đề “việc làm” của sinh viên có đến 67,2% sinh viên đánh giá ở mức độ “Rất quan trọng” (chiếm tỷ lệ cao nhất). Điều này rất đáng mừng vì họ đã xác định rất rõ ràng mục đích của việc học tập là nghề nghiệp việc làm sau khi ra trường. Điều cần nói là kết quả nghiên cứu này lại trùng với kết quả nghiên cứu của Viện Thanh niên (2009) “Sự quan tâm của sinh viên với các vấn đề xã hội sắp xếp thứ tự như sau: Nghề nghiệp việc làm (64,1%); học tập (55,1%); kỹ năng sống (40,3%), ” [8]. Bên cạnh đó, số liệu cũng đã chỉ ra có tới gần một nửa sinh viên (chiếm tỷ lệ 46,6%) đánh giá mức độ “Bình thường” chiếm tỷ lệ khá cao, khi được hỏi về “Niềm tin vào Đảng Cộng sản Việt Nam”. Điều này người nghiên cứu phải suy nghĩ bởi không phải một bộ phận nhỏ mà rất nhiều sinh viên đã lựa chọn như vậy. Từ kết quả trên cho thấy, hầu hết sinh viên ngày nay đều có lòng yêu nước, tự hào dân tộc. Đa số sinh viên mong muốn trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Tuy nhiên, tỷ lệ sinh viên còn xem nhẹ việc “có niềm tin vào Đảng Cộng sản Việt Nam”, “biết hy sinh” cũng rất đáng quan tâm, tuy rơi vào mức độ “bình thường” nhưng cũng cho thấy, một bộ phận sinh viên có biểu hiện thờ ơ, bàng quan và tư tưởng lệnh lạc đã bắt đầu xuất hiện. 2.3.3. Thực trạng tính cần cù, siêng năng, tự giác học tập của sinh viên Kế đến nghiên cứu lại đưa ra thời lượng bình quân tham gia các hoạt động chủ yếu của sinh viên trong 01 ngày, kết quả thu được bảng 2. Bảng 2. Thời lượng bình quân tham gia các hoạt động chủ yếu của sinh viên trong 01 ngày Khoảng thời gian trong một ngày Các hoạt động sinh TT Dưới 2 giờ Từ 2 đến 4 giờ Từ 4 đến 8 giờ Trên 8 giờ viên tham gia Tần số Tỷ lệ % Tần số Tỷ lệ % Tần số Tỷ lệ % Tần số Tỷ lệ % 1 Học tập 25 4.2 206 34.5 303 50.8 63 10.6 2 Làm thêm 87 14.6 136 22.8 121 20.3 58 9.7 Tham gia hoạt động 3 238 39.9 241 40.4 2 0.3 0 0.0 thể dục thể thao Tham gia các hoạt 4 động phong trào 361 60.5 56 9.4 4 0.7 0 0.0 Đoàn - Hội 5 Gặp gỡ bạn bè 211 35.3 7 1.2 0 0.0 0 0.0 Online trên các trang 6 352 59.0 203 34.0 37 6.2 5 0.8 mạng xã hội Tham gia các hoạt 7 194 32.5 111 18.6 14 2.3 0 0.0 động giải trí Học tập nâng cao các 8 135 22.6 214 35.8 16 2.7 0 0.0 kỹ năng xã hội 9 Các hoạt động các 47 7.9 3 0.5 0 0.0 0 0.0 Kết quả khảo sát bảng 2, cho thấy về cơ bản, những hoạt động của sinh viên thường làm trong 24h. Sinh viên đã dành thời gian đáng kể cho việc tự học, với sự lựa chọn thứ nhất (học tập) phần lớn (50,8%) sinh viên đã dành từ 4-8h/ ngày cho việc nghiên cứu, học tập, kế đến từ 2h-4h/ ngày là 34,5%, trên 10h/ ngày và dưới 2h/ ngày lần lượt là 10,6% và 4,2%. Qua bảng khảo sát 2, chúng ta thấy tính thực tế trong câu chuyện học hành đang ngày càng nổi rõ, gắn liền với những nhu 3
4. cầu cá nhân thiết thực. Lựa chọn thứ hai, đó là “làm thêm” có 9,7% sinh viên dành thời gian trên 8h/ngày, mặc dù tỷ lệ không cao nhưng cũng cho thấy sinh viên hiện nay đã rất chú trọng đến chuyện vừa học vừa làm, tạo nên một xu hướng mới năng động trong giới trẻ, gắn liền học tập với cuộc sống thực tế. Lựa chọn thứ ba, “online trên các trang mạng xã hội” hơn một nữa (59%) sinh viên được khảo sát, dành khoảng 2h/ ngày cho việc online trên các trang mạng xã hội, hơn 1/3 sinh viên (chiếm 34%) dành từ 2-4h/ ngày và đặc biệt là có 0,8% sinh viên dành thời gian trên 8h/ ngày cho hoạt động này. Đặc biệt, trong khoảng 3-4 năm trở lại đây, trào lưu facebook được xem như một “cơn lốc” mới với giới trẻ nói chung trong đó có sinh viên. Các hoạt động do Đoàn – Hội Sinh viên các trường tổ chức thực sự đã lan tỏa và thu hút sinh viên, có đến 60,5% sinh viên dành thời gian 2h/ ngày cho hoạt động này. Một điểm đáng lưu ý, qua bảng số liệu, cho thấy, có 22,6% sinh viên dành 2h/ ngày, có 35,8% dành từ 2-4h/ ngày, có 2,7% dành 4-8h/ ngày và không có sinh viên nào dành trên 8h/ ngày cho việc “Học tập nâng cao các kỹ năng xã hội”. Mặc dù trong thời đại ngày nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế tri thức đã và đang đòi hỏi con người phải không ngừng nâng cao trình độ tri thức và kỹ năng xã hội, thế nhưng vấn đề này hầu như các bạn sinh viên chưa thực sự quan tâm đúng mức. Từ các kết quả trên đây, lại đưa ra cái nhìn tương đối đa dạng và phức tạp về sinh viên thành phố Cần Thơ: sinh viên vừa cần cù siêng năng trong học tập và làm thêm, vừa hăng hái, năng động tham gia các hoạt động do Đoàn – Hội tổ chức nhưng lại ít tham gia vào việc “Học tập nâng cao các kỹ năng xã hội”. Đặc biệt, hầu hết sinh viên dành nhiều thời gian để tham gia vào các trang mạng xã hội. 2.3.4. Thực trạng các giá trị sống, giá trị văn hóa tốt đẹp trong học đường Đề tài đã đưa ra 14 hành vi để tiến hành khảo sát 597 sinh viên để tìm hiểu thực trạng các giá trị sống, giá trị văn hóa chưa tốt trong học đường của sinh viên hiện nay. Qua kết quả cho thấy, sinh viên thẳng thắn nhìn nhận tất cả những hành vi tiêu cực, cụ thể: Có 02 hành vi tiêu cực sinh viên nhìn nhận ở mức độ “thường xuyên” chiếm tỷ lệ cao. Hành vi thứ nhất, đó là “nhậu nhẹt”, với tỷ lệ 66,3% sinh viên thẳng thắn nhìn nhận là “thường xuyên” nhậu nhẹt. Thứ hai, đó là hành vi “thích chưng diện” có 276 sinh viên (chiếm tỷ lệ 46,2%) khi được hỏi, thì cho rằng đây là hành vi ở mức độ “thường xuyên”. Hành vi “trốn học, bỏ tiết” và “gian lận trong thi cử” là hành vi được sinh viên thực hiện ở mức “đôi khi” chiếm tỷ lệ cao (với 48,9%). Khi trò chuyện với sinh viên về vấn đề này, không ít sinh viên thú nhận rằng trong quá trình học tập của mình có một vài lần “cúp cua” trốn học vì một lý do chính đáng nào đó. Kết quả này, cũng khá phù hợp với Cuộc điều tra của Trung ương Hội Sinh viên vào năm 2013, có 37% được điều tra “dũng cảm” thừa nhận có hiện tượng tiêu cực, thiếu nghiêm túc trong thi cử, kiểm tra của sinh viên [6]. “Sống thử” trong sinh viên hiện nay là vấn đề không mới, dường như “vấn nạn” này đã trở thành trào lưu và có chiều hướng gia tăng, phổ biến hơn. Có đến 20,1% sinh viên được hỏi xác nhận hiện tượng này xảy ra mức độ “thường xuyên” và 47,2% với mức độ “đôi khi”. Kế đến là hành vi “lơ là trong học tập” chiếm tỷ lệ 45,2%, mặc dù chiếm tỷ lệ chưa được một nữa, nhưng nhiệm vụ chính của sinh viên là học tập, vậy mà có gần một nửa sinh viên “lơ là trong học tập”. Điều đáng mừng qua kết quả khảo sát, hành vi “cờ bạc, số đề” và “nghiện hút” chiếm tỷ lệ cao nhất trong thang giá trị được khảo sát ở mức độ “không xuất hiện” (lần lượt chiếm 83,4% và 80,1%). Có thể nói, hiện nay trong đời sống sinh viên, các giá trị sống, giá trị văn hóa tiêu cực lẫn tích cực đan xen lẫn nhau. Nổi trội là hành vi “nhậu nhẹt” và “thích chưng diện”. Bên cạnh đó, còn có một số hành vi tiêu cực khác vẫn tồn tại như “trốn học, bỏ tiết” và “sống thử” tuy là ở mức không cao nhưng cũng đáng để các cơ quan có chức năng quan tâm. Cần có những biện pháp cụ thể nhằm khắc phục những hiện tượng tiêu cực này, tiến tới hình thành các giá trị sống, giá trị văn hóa tốt đẹp trong học đường. 3.2.Thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ 3.2.1. Thực trạng nhận thức của Cán bộ Hội Sinh viên và Sinh viên về phong trào “Sinh viên 5 tốt” Qua kết quả khảo sát, có đến 84,4% cán bộ Hội và 69,2% sinh viên đều thống nhất rất cao với quan điểm tham gia vào phong trào “Sinh viên 5 tốt” là “để tìm việc làm dễ dàng hơn”. Bên cạnh đó, qua bảng khảo sát, có đến 82,4% ý kiến của sinh viên cho rằng tham gia phong trào “sinh viên 5 4
5. tốt” là để “Phấn đấu toàn diện trên các mặt: đạo đức, học tập, thể lực, tình nguyện, hội nhập”. Kết quả khảo sát này cũng có phần nào đó trùng khớp với kết luận của Lương Gia Ban (2013) khi nghiên cứu về Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay “Thông qua nhiều hoạt động phong trào chính trị - xã hội thực tiễn phong phú, các giá trị đạo đức được sinh viên tiếp thu, thực hiện, từng bước chuyển thành nhu cầu và tình cảm đạo đức của họ, tạo cơ sở nền tảng tốt đẹp, bền vững cho sự hình thành và hoàn thiện những phẩm chất, những giá trị nhân cách đạo đức mới trong họ. Các phong trào này vừa khẳng định, vừa là thước đo giá trị mình với mọi người, các giá trị văn hóa tinh thần truyền thống nhân cách sinh viên” [4; tr. 108]. Kết hợp với biên bản quan sát Lễ tuyên dương danh hiệu “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên trường Đại học Cần Thơ, thấy rằng sinh viên tham gia rất đông đủ, hội trường lớn – Trường Đại học Cần Thơ sức chứa 2.000 người. Không khí sinh viên rất phấn khởi, hào hứng. Công tác chuẩn bị chu đáo, trang trí đơn giản nhưng rất trang nghiêm, trong chương trình Lễ, có đại diện Hội Sinh viên trường báo cáo tóm tắt quá trình phát động, tổ chức các hoạt động cho sinh viên đăng ký rèn luyện, phấn đấu để đạt danh hiệu “sinh viên 5 tốt” của Trường. Những bạn được tuyên dương cấp Trường, cấp Thành phố và cấp Trung ương thì rất hãnh diện, có cả gia đình tham dự. Công tác trao giấy chứng nhận, giấy khen, hoa và biểu trưng được vinh danh thứ tự lần lượt trên sân khấu, làm cho buổi tuyên dương thêm phần long trọng, ấn tượng sâu sắc trong sinh viên. Như vậy, qua số liệu, trò chuyện và quan sát, có thể nói rằng thông qua các hoạt động của phong trào “sinh viên 5 tốt”, Hội Sinh viên đã sử dụng nhóm các phương pháp kích thích tính tích cực và điều chỉnh hành vi của sinh viên. 3.2.2. Thực trạng giáo dục đạo đức thông qua nhóm hoạt động giáo dục tư tưởng cho sinh viên Để tìm hiểu về thực trạng công tác giáo dục tư tưởng cho sinh viên thông qua các hoạt động của Hội Sinh viên tổ chức, đề tài đã khảo sát trên đối tượng cán bộ Hội và sinh viên, kết quả thu được theo bảng 3. Bảng 3. Mức độ tham gia các hoạt động giáo dục tư tưởng của Cán bộ Hội và sinh viên Các hoạt động Mức độ Không tham Thỉnh thoảng Thường xuyên TT Ý kiến gia Số Số Số Tỷ lệ Tỷ lệ Tỷ lệ lượng lượng lượng Hội thi Olympic lý luận chính Cán bộ Hội 25 9.7 87 33.9 145 56.4 1 trị, chủ nghĩa Mác - Lênin tư Sinh viên 163 27.3 201 33.7 233 39.0 tưởng Hồ Chí Minh Chương trình, hội diễn, liên hoan Cán bộ Hội 5 1.9 43 16.7 209 81.3 2 văn nghệ Sinh viên 87 14.6 165 27.6 345 57.8 Tuần lễ sinh hoạt chính trị đầu Cán bộ Hội 0 0.0 1 0.4 256 99.6 3 khóa cho sinh viên Sinh viên 0 0.0 5 0.8 592 99.2 Qua bảng 3, có đến 99,6% cán bộ Hội và 99,2% sinh viên “thường xuyên” tham gia hoạt động “Tuần lễ sinh hoạt chính trị đầu khóa”, đây là tín hiệu tích cực cho thấy tính chấp hành rất tốt của sinh viên và Cán bộ Hội trong hoạt động này. Kế đến mức độ “thỉnh thoảng” tham gia vào các chương trình, hội diễn, liên hoan văn nghệ cũng thu hút không kém (lần lượt là 81,3% và 57,8%) và cuối cùng là tham gia hoạt động “Hội thi Olympic lý luận chính trị, chủ nghĩa Mác - Lênin tư tưởng Hồ Chí Minh” chiếm tỷ lệ thấp nhất (lần lượt là 56,4% và 39%). Khi trao đổi vấn đề này với cán bộ của một trường Đại học, được biết “Hàng năm, theo sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục, các trường Đại học, Cao đẳng thực hiện chương trình “Tuần lễ sinh hoạt chính trị” cho sinh viên đầu khóa, ngoài ra Nhà trường còn chỉ đạo các phòng phối hợp với Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trường tổ chức các hoạt động về Hội thi Olympic lý luận chính trị, chủ nghĩa Mác - Lênin tư tưởng Hồ Chí Minh; các chương trình, hội diễn, liên hoan văn nghệ, thông qua các chương trình này, sinh viên được giáo dục về truyền thống dân tộc, truyền thống nhà trường, giáo dục pháp luật, giáo dục ý thức công dân, Điều đó đã góp phần xây dựng niềm tin của sinh viên và sự lãnh đạo của Đảng, tạo khí thế phấn khởi cho sinh viên khi bước vào học tập tại trường”. Trong khi đó, chúng ta cũng thấy rằng, có tới 9,7% Cán bộ Hội và 27,3% sinh viên không tham gia Hội thi Olympic lý luận chính trị, chủ nghĩa Mác - Lênin tư tưởng Hồ Chí Minh, đây rõ ràng là một điều đáng quan tâm. Để tìm hiểu rõ hơn 5
6. nguyên nhân vì sao, đề tài tiếp tục nghiên cứu sâu hơn với câu hỏi mức độ thu hút của các hoạt động trên. Có một nghịch lý, mặc dù được đánh giá mức độ tham gia nhiều, nhưng khi đánh giá về mức độ thu hút thì hoạt động “Tuần lễ sinh hoạt chính trị đầu khóa cho sinh viên” được cán bộ Hội và sinh viên cho rằng “không thu hút” lần lượt chiếm 78,2% và 68%. Kết quả này cho thấy, việc sinh hoạt đầu khóa không mấy “hấp dẫn” đối với sinh viên. Trong khi đó, hoạt động “Chương trình, hội diễn, liên hoan văn nghệ” lại được cán bộ Hội và sinh viên đánh giá “Rất thu hút” chiếm tỷ lệ cao nhất, lần lượt 72,8% và 69,3%. Điều này cũng dễ hiểu, vì sinh viên là lứa tuổi thanh niên, nhạy bén thích cái mới, dễ hòa mình vào các hoạt động cộng đồng, tập thể, do đó các Chương trình hội diễn, liên hoan văn nghệ nhằm tạo sân chơi lành mạnh, là nơi giao lưu, học hỏi, góp phần cho phong trào Văn hóa-Văn nghệ trong học sinh, sinh viên ngày càng phát triển nên dễ thu hút sinh viên. Tóm lại, từ kết quả khảo sát, quan sát hoạt động và trò chuyện, có thể nói rằng, Hội Sinh viên đã khai thác hiệu quả các nhóm phương pháp tổ chức các hoạt động và hình thành kinh nghiệm ứng xử trong việc giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, thông qua các hoạt động phong phú và đa dạng như: Hội thi Olympic lý luận chính trị, chủ nghĩa Mác - Lênin tư tưởng Hồ Chí Minh; các chương trình, hội diễn, liên hoan văn nghệ, tuần lễ sinh hoạt chính trị đầu khóa cho sinh viên. Trong đó, thu hút đông đảo sinh viên là các chương trình, hội diễn, liên hoan văn nghệ. Bên cạnh đó, tuy là có lượng sinh viên tham gia nhiều nhất, song hoạt động “Tuần lễ sinh hoạt chính trị đầu khóa” lại mang tính “ép buộc”, do đó khi tham gia sinh viên cảm thấy không được thoải mái. Đây cũng là vấn đề để các trường cần nghiên cứu lại hình thức phong phú và đa dạng hơn. 3.2.3. Thực trạng giáo dục đạo đức thông qua nhóm hoạt động giáo dục ý thức học tập cho sinh viên Để tìm hiểu rõ hơn vấn đề ý thức học tập của sinh viên trong việc tham gia sinh hoạt vào các CLB, đề tài đã tiến hành khảo sát cán bộ Hội và sinh viên, kết quả như bảng 4. Bảng 4. Mức độ cán bộ Hội và sinh viên tham gia các hoạt động nâng cao ý thức học tập Mức độ TT Các hoạt động Ý kiến Không tham gia Thỉnh thoảng Thường xuyên Số Số Số Tỷ lệ Tỷ lệ Tỷ lệ lượng lượng lượng Cán bộ Hội 24 9.3 41 16.0 192 74.7 1 Các CLB học thuật Sinh viên 18 3.1 261 45.1 318 54.9 Các diễn đàn trao đổi phương Cán bộ Hội 37 14.4 157 61.1 63 24.5 2 pháp học tập Sinh viên 110 18.4 318 53.3 169 28.3 Các hoạt động chia sẻ đồ dùng Cán bộ Hội 98 38.1 107 41.6 52 20.2 3 học tập Sinh viên 202 33.8 294 49.2 101 16.9 Các nhóm học phụ đạo, nhóm Cán bộ Hội 8 3.1 166 64.6 83 32.3 4 sinh viên tự học Sinh viên 24 4.0 365 61.1 208 34.8 Trong số 257 cán bộ Hội và 597 sinh viên được khảo sát, cho rằng thường xuyên tham gia vào các CLB học thuật (lần lượt 74,7% và 54,9%), bên cạnh đó, sự tham gia của đối tượng được khảo sát vào “các diễn đàn trao đổi phương pháp học tập” ở mức độ “thỉnh thoảng” chiếm tỷ lệ khá cao (61,1% cán bộ Hội và 53,3% sinh viên). Trong khi đó, tỷ lệ cán bộ Hội và sinh viên “thỉnh thoảng” tham gia vào hoạt động “chia sẻ đồ dùng học tập” và “các nhóm học phụ đạo, nhóm sinh viên tự học” lại chiếm tỷ lệ rất cao. Trao đổi với về vấn đề này Chủ tịch Hội Sinh viên của một trường Đại học chia sẻ “Với cơ chế linh hoạt, dựa trên sự lựa chọn chủ động của sinh viên là phù hợp. Hội Sinh viên trường phát triển những hình thức hoạt động đa dạng như tổ chức, hướng dẫn sinh hoạt thông qua các CLB ngành học, CLB kỹ năng học tập, CLB giúp nhau cùng tiến, CLB chia sẻ tài liệu học, trong đó Chủ nhiệm một số CLB do Ban Chủ nhiệm Khoa giao cho một giảng viên nào đó phụ trách. Bên cạnh đó, các CLB này cũng tổ chức các diễn đàn trao đổi về kiến thức chuyên môn cho sinh viên, ví dụ: diễn đàn sinh viên với thủy sản, diễn đàn trao đổi phương pháp để học tốt ngoại ngữ, diễn đàn “Bác sỹ máy tính” do CLB Tin học tổ chức, đã thu hút rất nhiều sinh viên tham gia. Từ những hoạt động như thế, phần nào đó sẽ thúc đẩy cho sinh viên say mê và có ý thức tự giác học tập ”, cùng nhận định về vấn đề này, Hội Sinh viên thành phố đánh giá, “Hiện nay, mô hình 6
7. hoạt động theo hình thức CLB đội nhóm sinh viên đã đang tồn tại ở hầu hết các trường Đại học, Cao đẳng trên thành phố. Với các hoạt động đa dạng và phong phú tùy theo mỗi trường và tính chất của từng CLB. Tham gia vào những CLB này, các bạn sinh viên sẽ được học hỏi, giao lưu, trao đổi rất nhiều về chuyên ngành của mình học”. Như vậy, có thể thấy rằng, cùng với nhóm tổ chức các hoạt động và hình thành kinh nghiệm ứng xử kết hợp với nhóm các phương pháp kích thích tính tích cực hoạt động và điều chỉnh hành vi, Hội Sinh viên các trường đã chỉ đạo các CLB trực thuộc tổ chức các hoạt động phong phú và đa dạng với các loại hình CLB học thuật, diễn đàn trao đổi phương pháp học tập tại các trường đã thu hút phần lớn sinh viên tham gia, từ đó góp phần giáo dục đức tính cần cù siêng năng, tự giác trong học tập cho sinh viên. 3.2.4. Thực trạng giáo dục đạo đức thông qua nhóm hoạt động tình nguyện cho sinh viên Theo đánh giá của Hội Sinh viên thành phố, trong những năm qua Hội Sinh viên đã tổ chức nhiều hoạt động tình nguyện vì cộng đồng để sinh viên tham gia như: Chiến dịch sinh viên tình nguyện hè, hoạt động “Ngày Chủ nhật xanh”; hiến máu tình nguyện; thăm Mẹ Việt Nam anh hùng, các di tích lịch sử; các hoạt động quyên góp, ủng hộ đồng bào lũ lụt, thiên tai; các hoạt động thăm trại trẻ mồ côi, người già neo đơn, trẻ em nhiễm chất độc Đioxin, trẻ em cơ nhỡ đường phố, qua đó, đã góp phần xây dựng, bồi dưỡng, hình thành những giá trị giá trị sống, giá trị văn hóa tốt đẹp trong học đường [1]. Bằng nhiều hình thức khác nhau các hoạt động tình nguyện gần như đã thu hút đông đảo các bạn sinh viên tham gia, cụ thể qua bảng 5, chúng ta cũng thấy rằng đa phần cán bộ Hội và sinh viên đều tham gia đầy đủ 04 nhóm tình nguyện mà người nghiên cứu đưa ra. Bảng 5. Mức độ tham gia các hoạt động tình nguyện của cán bộ Hội và sinh viên Mức độ Không tham gia Thỉnh thoảng Thường xuyên TT Các hoạt động Ý kiến Số Số Số Tỷ lệ Tỷ lệ Tỷ lệ lượng lượng lượng Chiến dịch sinh viên tình Cán bộ Hội 15 5.8 62 24.1 180 70.0 1 nguyện hè, hoạt động “Ngày Chủ nhật xanh” Sinh viên 59 10.2 136 23.5 402 69.4 Cán bộ Hội 47 18.3 133 51.8 77 30.0 2 Hiến máu tình nguyện Sinh viên 255 42.7 201 33.7 141 23.6 Thăm Mẹ Việt Nam anh hùng, Cán bộ Hội 53 20.6 87 33.9 117 45.5 3 các di tích lịch sử Sinh viên 111 18.6 185 31.0 301 50.4 Hoạt động quyên góp, ủng hộ Cán bộ Hội 9 3.5 57 22.2 191 74.3 đồng bào lũ lụt, thiên tai; các hoạt động thăm trại trẻ mồ côi, 4 người già neo đơn, trẻ em nhiễm Sinh viên 43 7.2 141 23.6 413 69.2 chất độc Đioxin, trẻ em cơ nhỡ đường phố Nhìn chung qua bảng số liệu 5 cho thấy, hoạt động quyên góp, ủng hộ đồng bào lũ lụt, thiên tai; các hoạt động thăm trại trẻ mồ côi, người già neo đơn, trẻ em nhiễm chất độc Đioxin, trẻ em cơ nhỡ đường phố được cán bộ Hội và sinh viên tham gia nhiều nhất ở mức độ “thường xuyên” với tỷ lệ lần lượt là 74,3% và 69,2%. Đây có thể nói là điểm sáng về công tác tình nguyện của sinh viên thành phố Cần Thơ, bởi thể hiện được sức hiệu triệu sinh viên khi tham gia vào hoạt động này, tham gia thường xuyên các hoạt động tình nguyện cũng là một trong bản chất của sinh viên chia sẻ với cộng đồng xã hội cũng như thể hiện nét văn hóa trong học đường. Chiến dịch sinh viên tình nguyện hè, hoạt động “Ngày chủ nhật xanh” được cán bộ Hội và sinh viên đánh giá khá cao ở mức độ “thường xuyên” tham gia, lần lượt chiếm tỷ lệ là 70% và 69,4%. Kết hợp với kết quả quan sát hoạt động “Ngày Chủ nhật xanh” tại trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Cần Thơ, sẽ nhận thấy, công tác chuẩn bị chu đáo, có phân công thành 03 nhóm, với những công việc cụ thể, nhóm trưởng điều hành các sinh viên trong nhóm theo đầu công việc được giao, có giám sát, đôn đốc nhắc nhỡ, cuối hoạt động có họp lại đánh giá, rút kinh nghiệm và nêu tên biểu dương một số bạn làm tốt. Khi quan sát, cũng bắt gặp một vài bạn chưa nhiệt tình, sợ việc nặng nhọc, có bạn chụp ảnh “tự sướng” để đăng facebook, Ngoài ra, bên cạnh các bạn sinh viên đã đăng ký danh sách tham gia, còn có những bạn 7
8. “ham vui” mà đi cùng với bạn. Khi được hỏi lý do tham gia hoạt động “Ngày chủ nhật xanh”, bạn sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Cần Thơ cho rằng “Vì em thấy hoạt động này có ý nghĩa đối với em, ngoài việc những kiến thức được học trên giảng đường, khi tham gia vào những công việc dọn dẹp vệ sinh trường, lớp góp phần xây dựng nhà trường, những hoạt động ý nghĩa vì cộng đồng, bản thân mình sẽ thấy trưởng thành hơn, hoàn thiện nhân cách hơn. Mặc dù hôm qua em không đăng ký trước với lớp trưởng, nhưng sáng nay thấy bạn cùng nhà trọ đi, nên em đi chung cho ý nghĩa”. Trong khi đó, theo bảng số liệu 8, hoạt động hiến máu tình nguyện thì ngược lại chỉ có 30% cán bộ Hội và 23,6% sinh viên tham gia ở mức độ thường xuyên. Tuy cũng là tình nguyện, nhưng đối với hoạt động này không phải ai cũng có thể hiến máu được, có thể là do tâm lý sợ bị lấy máu vì sức khỏe không đảm bảo, thêm vào đó là tiêu chuẩn để tiếp nhận máu phải đảm bảo theo tiêu chuẩn y tế quy định. Trò chuyện với bạn sinh viên là Chủ nhiệm CLB Hiến máu tình nguyện, cho biết thêm “Có nhiều quy định để các bạn sinh viên được tham gia hiến máu, ví dụ như: về cân nặng phải đủ 40kg trở lên đối với nữ và 50kg trở lên đối với nam, trước đó không được “nhậu nhẹt”, thức khuya hay uống thuốc kháng sinh, đặc biệt, khoảng cách giữa 02 lần hiến máu phải trên 03 tháng .”. Có thể nói rằng, thông qua các hoạt động tình nguyện phong phú và đa dạng trên, Hội Sinh viên đã dùng nhóm các phương pháp tổ chức hoạt động và hình thành kinh nghiệm ứng xử để giáo dục sinh viên hình thành các giá trị sống, giá trị văn hóa tốt đẹp trong học đường. IV. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Thông qua nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ, nhận thấy rằng: một số Cán bộ Hội và sinh viên chưa nhận thức đầy đủ về khái niệm đạo đức. Còn có một số sinh viên xem nhẹ việc có niềm tin vào Đảng Cộng sản Việt Nam, hầu hết sinh viên dành nhiều thời gian để tham gia vào các trang mạng xã hội, có một số hành vi tiêu cực tồn tại, tuy là ở mức không cao nhưng cũng đáng để các cơ quan có chức năng quan tâm. Cần có những biện pháp cụ thể nhằm khắc phục những hiện tượng tiêu cực này, tiến tới hình thành các giá trị sống, giá trị văn hóa tốt đẹp trong học đường. Tuần lễ sinh hoạt chính trị đầu khóa không thu hút sinh viên. Để khắc phục những hạn chế trên, đề tài này kiến nghị một số biện phát góp phần nâng cao chất lượng để giáo dục đạo đức cho sinh viên hoạt động phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ. Trong đó, việc nâng cao nhận thức cho Cán bộ Hội được xác định trọng tâm hàng đầu, nhằm giúp mỗi cán bộ Hội Sinh viên cần nhận thức đúng đắn hơn về đạo đức, tầm quan trọng và giá trị đạo đức của sinh viên. Kế đến là quan tâm tạo điều kiện rèn luyện để nâng cao kỹ năng tổ chức, quản lý các hoạt động cho Cán bộ Hội để nâng cao kỹ năng tổ chức, quản lý các hoạt động cho cán bộ Hội để xây dựng lực lượng nòng cốt, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao. Từ đó, thiết kế các hoạt động phong phú, đa dạng để thu hút đông đảo sinh viên, góp phần giáo dục đạo đức cho sinh viên. Bên cạnh đó, Hội Sinh viên các trường chủ động tham mưu với cấp ủy Đảng, Ban Giám hiệu Nhà trường và phối hợp chặt chẽ với Đoàn Thanh niên trong việc tổ chức hoạt động phong trào “SV 5 tốt” nhằm hướng tới môi trường giáo dục toàn diện, thống nhất, tạo nên sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong quá trình giáo dục đạo đức cho sinh viên, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ giảng dạy và học tập của nhà trường. Cuối cùng là Hội Sinh viên cần tổ chức nhiều hoạt động tạo hiệu ứng để thu hút sự quan tâm của các cơ quan, doanh nghiệp khi tuyển dụng "sinh viên 5 tốt" để thu hút sự quan tâm của các cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng xã hội về phong trào “SV 5 tốt”. Các giải pháp trên có mối quan hệ mật thiết, đan xen, hỗ trợ lẫn nhau và chỉ đem lại hiệu quả cao khi chúng được thực hiện đồng bộ, thống nhất và thường xuyên. Vì vậy người nghiên cứu hy vọng rằng các giải pháp sẽ sớm được triển khai, thực hiện trên địa bàn thành phố Cần Thơ. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng để hoạt động giáo dục đạo đức cho sinh viên hoạt động phong trào “Sinh viên 5 tốt” của Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ. 8
9. TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt 1. Ban Chấp hành Hội Sinh viên thành phố Cần Thơ (2016), Báo cáo sơ kết công tác Hội và phong trào sinh viên giữa nhiệm kỳ 2013-2018, giai đoạn 2013-2016 (Báo cáo số 20-BC/HSV, ngày 12/11/2016). 2. Hà Thanh Hai (2014), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người phát triển hoàn toàn với việc giáo dục học sinh, sinh viên hiện nay”, Tạp chí Dạy và Học ngày nay, (7), tr.14-15. 3. Nguyễn Văn Hộ, Hà Thị Đức, Giáo dục học đại cương tập 1, Nxb Giáo dục, Hà Nội. 4. Lương Gia Ban; Nguyễn Thế Kiệt (2013), Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia – sự thật, Hà Nội. 5. Lương Hiển Đạt (2011), Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động Hội Sinh viên trong các trường Đại học, Cao đẳng tại thành phố Cần Thơ, Luận văn Thạc sỹ khoa học giáo dục, Trường Đại học Vinh. 6. Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam (2013), Tổng quan tình hình sinh viên, công tác Hội Sinh viên Việt Nam và phong trào sinh viên giai đoạn 2008-2013, Nxb Thanh niên, Hà Nội. 7. Ủy ban Quốc gia về Thanh niên Việt Nam (2002), “Báo cáo Tổng hợp kết quả khảo sát tình hình tư tưởng thanh niên”, Hà Nội. 8. Viện nghiên cứu Thanh niên (2009), “Tình hình tư tưởng của thanh niên sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng”. Thông tin tác giả Duyệt của Cán bộ hướng dẫn Họ và tên: Lâm Văn Tân Nơi công tác: Thành Đoàn- Hội Sinh viên TP. Cần Thơ. Số điện thoại: 0913.879.659. Địa chỉ email: lamvantan@cantho.gov.vn. PGS.TS Lê Thị Hoa 9
10. BÀI BÁO KHOA HỌC THỰC HIỆN CÔNG BỐ THEO QUY CHẾ ĐÀO TẠO THẠC SỸ Bài báo khoa học của học viên có xác nhận và đề xuất cho đăng của Giảng viên hướng dẫn Bản tiếng Việt ©, TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP. HỒ CHÍ MINH và TÁC GIẢ Bản quyền tác phẩm đã được bảo hộ bởi Luật xuất bản và Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam. Nghiêm cấm mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phát tán nội dung khi chưa có sự đồng ý của tác giả và Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. ĐỂ CÓ BÀI BÁO KHOA HỌC TỐT, CẦN CHUNG TAY BẢO VỆ TÁC QUYỀN! Thực hiện theo MTCL & KHTHMTCL Năm học 2017-2018 của Thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.