Giáo trình Vi sinh vật: Nấm sợi (Filamentous Fungi)

Nội dung text: Giáo trình Vi sinh vật: Nấm sợi (Filamentous Fungi)

1. Vi sinh vat Nấm sợi (Filamentous Fungi) NẤM SỢI (FILAMENTOUS FUNGI) PHƯƠNG PHÁP LẤY MẪU : I. Mẫu đất. II. Lá và cành cây khô: III. Lá tươi và vỏ cây: IV. Phân. V. Côn trùng. VI. Nước ngọt và các vật liệu có trong nước ngọt. VII. Nước mặn và các vật liệu có trong nước mặn. PHƯƠNG PHÁP PHÂN LẬP: 1. Phương pháp dùng kim nhọn: 2. Phương pháp phân lập bào tử đơn độc: 3. Phương pháp dùng vi thao tác Skerman: 4. Phương pháp pha loãng: 5. Phương pháp pha loãng kết hợp với xử lý tia cực tím: 6. Phương pháp phân lập nấm đảm và nấm túi (Basidiomycetes và Ascomycetes) 7. Phương pháp rửa bề mặt:
2. Vi sinh vat PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LOẠI NẤM SỢI I Yêu cầu: II. Quy trình định loại một chủng nấm sợi: III. Tiến hành định loại KHOÁ PHÂN LOẠI ĐẾN LỚP I. LỚP NẤM TIẾP HỢP (ZYGOMYCETES) II. LỚP NẤM BẤT TOÀN (DEUTEROMYCETES) 1. Đặc điểm đặc trưng 2. Phân lớp của nấm bất toàn: 3. Những bộ phận sinh sản vô tính. KHOÁ 1: KHOÁ 2 I. Amerocodidium II. Didymoconidium III. Phragmoconidium IV. Dictyoconidium V. Scolecoconidium VI. Helicoconidium VII. Stauroconidium VIII. Miscellaneous fungi IX. Synnematous fungi: PHƯƠNG PHÁP LẤY MẪU :
3. Vi sinh vat Chúng ta có thể phân lập vi nấm từ bất kỳ một cơ chất tự nhiên nào vì mọi cơ chất trong tự nhiên đều có vi sinh vật bên trong. Tuy nhiên nếu chúng ta chọn lấy mẫu một cách ngẫu nhiên, không có mục đích thì rất mất thời gian và tiền bạc. Những vật liệu khác nhau sẽ được coi như những cơ chất khác nhau để phân lập nấm. Vật liệu chung nhất thường là: lá cây tươi, lá cây rụng, lá cây mục, phân động vật, côn trùng, nước ngọt, nước biển, Trước khi đi lấy mẫu phân lập nấm sợi chúng ta phải cân nhắc và suy nghĩ về những điều cần thiết sau: 1, Sẽ chọn loại vật liệu để phân lập cho loại nấm nào. 2, Dùng bản đồ kiểm tra lại vị trí lấy mẫu. 3, Sẽ dùng phương pháp phân lập nào cho mẫu đó. 4, Và cuối cùng là sẽ mang mẫu như thế nào về phòng thí nghiệm. Sau đó sẽ quyết định nơi lấy mẫu, chuẩn bị cho chuyến đi lấy mẫu đó, mang theo những dụng cụ cần thiết như: Túi ni lông, thìa cân, túi đựng mẫu làm bằng giấy, chai lọ, đèn gas xách tay, túi chứa, Khi tới nơi lấy mẫu chúng ta quyết định số lượng mẫu sẽ lấy. Một điều cũng rất quan trọng là phân lập nấm sau khi lấy mẫu càng sớm càng tốt. I. Mẫu đất. Mẫu đất là mẫu có hiệu quả nhất và chúng ta có thể phân lập nấm trên mẫu đất với số lượng lớn. Chúng ta có thể lấy mẫu đất ở nhiều nơi chẳng hạn như ở ruộng lúa, nơi trồng cây lấy hạt hoặc cánh đồng trồng rau, dưới rừng tùng hay
4. Vi sinh vat dưới rừng tán lá rộng, ở vùng núi cao, ven bừ suối, Thông thường nấm phân lập được từ mẫu đất gọi là nấm đất, nhưng một số nấm phân lập được ở đáy hồ ao, sông suối hay đáy biển lại gọi là nấm ưa nước hay nấm ưa mặn. Để phân lập được nhiều loài nấm khác nhau, chúng ta nên lấy mẫu đất trên bề mặt dưới lớp lá cây mục bởi vì quần thể nấm tập trung trên lớp đất bề mặt nhiều hơn là phần dưới đất sâu. Khi lấy mẫu ta gạt bỏ lớp lá mục để lộ bề mặt lớp đất và dùng thìa sạch lấy phần đất bề mặt đó cho vào túi ni lông. Đồng thời ghi các thông số cần thiết về nơi lấy mẫu: địa chỉ, kinh độ, vĩ độ, ngày lấy mẫu, tình trạng lấy mẫu, nhiệt độ lúc lấy mẫu, người lấy mẫu. II. Lá và cành cây khô: Nấm Sợi phân lập từ lá và cành cây khô gọi là nấm rác (litter fungi). Để phân lập nấm rác có hiệu quả chúng ta phải lấy mẫu lá và cành cây tốt, trong trường hợp nấm rác, chúng ta phân lập được các loài nấm khác nhau khi lấy mẫu ở độ sâu khác nhau trong cùng một mẫu. Mẫu lá cây khô lấy được nên để trong túi bằng giấy và nên xử lý ngay để phân lập, vì nếu để lâu theo thời gian mẫu khô dần, nấm rác trong mẫu sẽ phát triển kém đi và các vi sinh vật bên ngoài sẽ xâm nhiễm vào. Vì thế phải ghi rõ tên thực vật lấy mẫu, độ phân huỷ của lá cây rụng, nơi lấy mẫu (kinh dộ, vĩ độ, địa chỉ), ngày tháng lấy mẫu, người lấy mẫu. III. Lá tươi và vỏ cây: Có ít nhất 3 nhóm nấm phân lập từ lá cây tươi, nhóm thứ nhât là nấm bề mặt lá (phyloplane fungi). Nhóm thứ 2 thuộc về nấm gây bệnh, bao gồm ký sinh bắt buộc và không bắt buộc. Nhóm thứ 3 là nấm thực vật hoại sinh, nhưng sự khác
5. Vi sinh vat nhau giữa nhóm thứ 3 này và nhóm kí sinh không bắt buộc không phải lúc nào cũng rõ ràng. Trong khi lấy mẫu lá cây tươi và vỏ cây, luôn phải ghi nhớ 6 điều sau: 1, Quá trình phân huỷ có thể đã diễn ra, mặc dù trông bề ngoài lá vẫn như đang còn tươi (đặc biệt điều này hay diễn ra ở vùng nhiệt đới). 2, Hệ sinh thái nấm trên lá thực vật sau khi ngắt có thể khác đi so với khi chúng còn trên cây. 3, Tính đa dạng sinh học của nấm ở lá tươi còn non sẽ kém hơn ở lá đã trưởng thành. 4, Hệ sinh thái nấm có thể khác nhau giữa bề mặt lá và mặt sau của lá. 5, Trong cùng một cây độ cao lấy mẫu của chúng sẽ cho hệ sinh thái nấm khác nhau. 6, Mỗi loài thực vật khác nhau sẽ phân lập được các chủng nấm đặc hiệu, ví dụ như loài nấm Trochophora simplex chỉ phân lập được từ cây Daphniphyllum macropodium. Đặc biệt khi phân lập nấm từ mẫu lá và vỏ cây thực vật chúng ta rất khó có thể phân lập được loài nấm trong thực vật gọi là nấm nước trên cạn (terrestrial aquatic fungi). Bởi vì nhóm nấm này sinh trưởng rất chậm và không dễ dàng sinh bào tử như những nấm trên bề mặt, nấm gây bệnh hay cácnấm hoại sinh khác. Vì thế khó có thể phân lập các loài nấm này từ lá cây hay từ vỏ cây nếu chỉ sử dụng những kỹ thuật phân lập thông thường.
6. Vi sinh vat Nấm nước trên cạn sinh bào tử nhanh chóng nếu có nước kích thích, chẳng hạn gặp mưa, sương. Chúng ta lấy mẫu sau khi trời mưa hoặc lấy mẫu từ những giọt sương đọng trên cành lá. IV. Phân. Thành phần hữu cơ trong phân là rất lớn, do đó khu hệ vi sinh vật trong đó vô cùng đa dạng. Những loài nấm có thể tồn tại được trên phân động vật được gọi là nấm phân. Sự thay đổi của nấm phân xuất hiện trên một mẫu phân động vật là một ví dụ điển hình về tính kế thừa ở nấm. Xuất hiện đầu tiên là ngành nấm tiếp hợp Zygomycota (ví dụ Basidiobolus), tiếp đến là Pyrenomycetes, Plectomycetes, và Discomycetes của ngành nấm túi Ascomycota (ví dụ Arthroderma, Gymnoascus, ) rồi đến các nấm hoại sinh (Ví dụ Arthrobotrys, Oedocephalum, Scopulariopsis, ) và cuối cùng là nấm đảm Basidiomycota (ví dụ Corprinus) [5]. Người ta thường phân lập nấm phân từ phân động vật ăn cỏ chẳng hạn như phân ngựa, cừu, dê, thỏ, gia súc, và thậm chí là chuột cũng đã được công bố. [5] V. Côn trùng. Những côn trùng nhỏ bé, chẳng hạn như amip, giun đất, ve rận, sâu bọ, là những mẫu tốt dùng cho phân lập nấm. Đặc biệt là nấm hoại sinh giun tròn (nematode-trapping fungi). VI. Nước ngọt và các vật liệu có trong nước ngọt. Từ mẫu nước ngọt chủ yếu phân lập được 2 nhóm nấm: nhóm thứ nhất là Chytridiomycota, nhóm thứ 2 là các loài nấm ưa nước, ưa nước hiếu khí. Để phân lập nhóm nấm này, nên lấy mẫu nước ngọt và lá rơi ở những ổ sinh thái nước, chẳng hạn như ở sông, suối, ao hồ. Đặc biệt nấm ưa nước dễ dàng bị mắc vào
7. Vi sinh vat những khúc gỗ mục dưới lòng suối hay đằng sau các hốc đá có dòng nước chảy tạo bọt. VII. Nước mặn và các vật liệu có trong nước mặn. Nấm sợi sống ở nước mặn gọi là nấm sợi ưa mặn, những đặc điểm hình thái và sinh lý của chúng giúp chúng thích nghi được với môi trường mặn. Có 2 nhóm nấm ưa mặn: một loại là ưa mặn bắt buộc (toàn bộ vòng đời của chúng trải qua trong môi trường mặn); loại kia là ưa mặn không bắt buộc (phần lớn có thể phân lập được chúng trong môi trường đất và cả trong môi trường mặn). Để phân lập nấm ưa mặn, ta có thể lấy mẫu từ các cành củi mục, thực vật ưa mặn, thực vật ven biển, từ cát ở bãi biển và từ nước biển, đặc biệt là bọt biển là mẫu rất tốt để phân lập nấm ưa mặn. Tóm lại: Để lấy mẫu phân lập nấm thì bất kỳ loại mẫu nào cũng đều tốt, đều quan trọng, điều chủ yếu vẫn dựa vào mục đích phân lập nhóm nấm nào cần thiết cho công tác nghiên cứu để sự lựa chọn mẫu và phương pháp lấy mẫu. Trên cùng một cơ chất, có thể có nhiều nhóm nấm tồn tại mỗi nhóm lại có một chu kỳ sống khác nhau, nên phân lập ở nhiều thời điểm khác nhau và bằng các phương pháp khác nhau thì có thể phân lập được loài mới hay tìm ra một hệ sinh thái mới của nấm. PHƯƠNG PHÁP PHÂN LẬP: Kỹ thuật phân lập để tìm ra loài nấm mới hay nấm hữu ích là rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu. Không có một quy luật chung nào dùng cho phân lập vi sinh vật. Phương pháp phân lập tốt nhất sẽ là phương pháp mà ta lựa chọn để phân lập vi sinh vật mà ta cần. Suy nghĩ một cách sáng tạo cho công việc và thành
8. Vi sinh vat thạo với các kỹ thuật phân lập mới là yêu cầu chung của bất kỳ một nhà vi sinh vật nào. Các nhà nấm học Nhật Bản thường dùng các phương pháp sau để phân lập nấm sợi: Sử dụng kim nhọn nhặt bào tử (Dr. Chiharu Nakashima); Phân lập bào tử đơn độc (Dr. Chiharu Nakashima); Sử dụng vi thao tác Skerman (Dr. Katsuhiko Ando); Phương pháp pha loãng (Dr. Misa Otoguro); Phân lập từ bào tử đảm (Dr. Chiharu Nakashima); Phương pháp rửa bề mặt (Dr. Katsuhiko Ando); Phương pháp sát khuẩn bề mặt (Dr. Ju-Young Park); Phương pháp dùng buồng kích ẩm (Dr. Katsuhiko Ando); Phương pháp kích thích sự nảy mầm của nấm(Dr. Ju- Young Park); Phương pháp sục khí (Dr. Katsuhiko Ando). Dưới đây chúng tôi xin phép trình bày một số phương pháp hay dùng nhất, đã áp dụng phân lập nấm trong đất, trong lá cây rụng và nấm nội sinh endophyte tại Bảo tàng Giống chuẩn Vi sinh vật- Trung tâm công nghệ Sinh học- Đại học Quốc gia Hà nội trong chương trình hợp tác về nghiên cứu đa dạng sinh học với Viện Công nghệ và Đo lường Quốc gia Nhật Bản (NITE- Japan). 1. Phương pháp dùng kim nhọn: Sử dụng phương pháp này để phân lập tất cả mọi loại nấm phát triển trên bất kỳ một cơ chất nào. Cách làm: 1) Đặt cơ chất cần phân lập (lá, cành cây mục, ) lên kính hiển vi vật kính X10 (độ phóng đại 10 lần) hoặc lên kính lúp. 2) Chỉnh tiêu cự để quan sát được bào tử, cuống sinh bào tử từ cơ chất. 3) Khử trùng que nhọn bằng ngọn lửa đèn cồn.
9. Vi sinh vat 4) Đưa que nhọn vào khoảng giữa vật kính và cơ chất, nhặt bào tử chuyển sang môi trường phân lập. 5) Nuôi cấy bào tử ở nhiệt độ 250C, quan sát sự nảy mầm của bào tử hàng ngày đến khi hình thành khuẩn lạc thì chuyển sang môi trường thạch nghiêng. 2. Phương pháp phân lập bào tử đơn độc: Sử dụng phương pháp này để phân lập nấm gây bệnh thực vật. Cách làm: 1) Chuẩn bị dịch huyền phù bào tử: Dùng kim nhọn đánh bẹt 1 đầu, gắn vào một cái tay cầm chắc chắn, dùng que đó cào vào chỗ trên lá cây bệnh có xuất hiện đốm nấm, đặt sang lam kính đã có sẵn một giọt nước vô trùng, khuấy đềù. 2) Dùng đầu kim lấy một giọt nước có hoà tan bào tử đó vẽ một hình tam giác lên môi trường thạch nước (Water agar). Ủ 200C trong 24 giờ. 3) Quan sát bằng kính hiển vi, tìm bào tử nảy mầm trên môi trường thạch đĩa theo đường viền tam giác trên. Đánh dấu điểm có bào tử nẩy mầm bằng bút viết kính ở mặt dưới đĩa thạch. 4) Chuyển đĩa môi trường thạch có nuôi cấy các bào tử trên sang kính lúp. Quan sát vị trí đánh dấu bào tử nẩy mầm. Thanh trùng que cấy, dùng que cấy lấy bào tử nảy mầm ra, chuyển sang ống nghiệm môi trường thạch nghiêng để nuôi cấy. 3. Phương pháp dùng vi thao tác Skerman:
10. Vi sinh vat Chuẩn bị dụng cụ: Bộ vi thao tác Skerma gồm 5 phần (hình bên). 1) Lấy một ống pipet pastơ hơ trên ngọn lửa đèn cồn, kéo thành ống rất nhỏ, dài khoảng 4cm, gắn vào ống sắt trên cục nam châm D ( cố định bằng parafin nóng chảy). 2) Cố định phần dụng cụ B vào vật kính 10 3) Gắn nam châm có ống thuỷ tinh vào rãnh kim loại của dụng cụ B. 4) Di chuyển phần thiết bị có gắn cục nam châm lên xuống cho đến khi nhìn thấy đầu ống thuỷ tinh ở giữa vi trường. 5) Gắn đầu kim hàn E vào biến thế A và đặt vào vị trí đặt tiêu bản của kính hiển vi. 6) Chỉnh kính, tìm vi trường, quan sát đầu kim hàn, điều chỉnh sao cho đầu que hàn và ống thuỷ tinh sát nhau và đều quan sát được dưới kính hiển vi.
11. Vi sinh vat 7) Bật biến thế A nấc cao để đầu que hàn nóng đỏ và tiến về phía ống thuỷ tinh, ấn que hàn chạm vào ống thuỷ tinh để ống thuỷ tinh bắt đầu nóng chảy, kéo nhanh ống thuỷ tinh khỏi kim hàn tạo thành que thuỷ tinh thuôn nhọn. 8) Hạ nhiệt độ que hàn bằng cách giảm biến thế, dùng đầu que hàn chạm nhẹ vào đầu que thuỷ tinh kéo nhẹ tạo thành hình chữ L. Giờ đây ta có thể bắt đầu thực hành lấy từng bào tử đơn độc trên đĩa thạch. Các bước tiến hành: 1) Chuẩn bị mẫu: lá cây khô, cho vào hộp nhựa hoặc túi ni lông có chứa nước vô trùng sẵn để làm ẩm, giữ 2-3 ngày ở nhiệt độ phòng, để kích thích bào tử nẩy mầm. 2) Lấy mẫu lá trên cho vào cốc thuỷ tinh, cho thêm nước cất, khuấy nhẹ nhàng cho bào tử nổi lên mặt nước. 3) Thu thập bào tử bằng cách lấy lam kính để nghiêng 450 so với mặt nước để lấy nước trên bề mặt cốc. Dùng lam kính đó trải một đường thẳng trên mặt đĩa môi trường phân lập nấm LCA (Low cacbon agar), MEA (Malt extract agar). 4) Quan sát đĩa thạch trên dưới kính hiển vi, tìm bào tử có hình dạng đặc biệt. Khi thấy bào tử cần tìm thì giữ nguyên vị trí. 5) Gắn phần dụng cụ hình chữ V (hình C) của bộ vi thao tác vào vật kính 10 của kính hiển vi. Tiếp đến gắn phần nam châm có que thuỷ tinh hình chữ L vừa làm xong vào phần dụng cụ chữ V đó. Điều chỉnh lên xuống sao cho có thể quan sát được đầu chữ L của que thuỷ tinh.
12. Vi sinh vat 6) Nâng kính lên sao cho bề mặt thạch sát với đầu que thuỷ tinh, lúc này ta có thể quan sát được cả bào tử nấm cần tìm và cả đầu L của que thuỷ tinh. 7) Dùng que L kéo bào tử cần lấy ra phần môi trường sạch của đĩa thạch. Dùng chính kim phần chữ L đó đánh dấu điểm đặt bào tử. 8) Hạ đĩa môi trường thấp xuống và dùng que cấy vô trùng lấy bào tử tại điểm đánh dấu chuyển sang đĩa thạch môi trường MEA. Nuôi cấy ở nhiệt độ phòng và quan sát sự nảy mầm của bào tử hàng ngày. Nếu bào tử nảy mầm thì có thể chuyển sang thạch nghiêng để giữ giống sau khi để ở thạch đĩa 2-4 tuần. 4. Phương pháp pha loãng: Phương pháp này dùng cho các mẫu đất. 1. Trước hết các mẫu đất phải được xử lý trước khi phân lập bằng cách phơi khô ở nhiệt độ phòng 2-3 ngày, sau đó dùng rây qua sàng có kích thước 2-3mm. 2. Cân 1g đất đã xử lý cho vào 9ml nước cất khử trùng, dùng vortex hoà tan đất. 3. Pha loãng mẫu ở các nồng độ pha loãng khác nhau: 10-4, 10-5 là 2 nồng độ thích hợp để phân lập nấm trong đất ở Việt Nam. 4. Hút 0,5 ml dịch pha loãng ở 2 nồng độ trên nhỏ lên đĩa Peptri chứa môi trường phân lập ( môi trường Martin, hoặc môi trường cơ sở). Dùng que gạt trang đều dịch trên bề mặt thạch. 5. Đặt đĩa thạch trong tủ 250C, phân lập nấm sợi từ những khuẩn lạc riêng rẽ trên đĩa thạch sau khoảng thời gian 4- 10 ngày. 5. Phương pháp pha loãng kết hợp với xử lý tia cực tím:
13. Vi sinh vat Tương tự như 4 bước ban đầu của phương pháp pha loãng. Thêm một bước tiếp đó là đặt đĩa Peptri chứa môi trường phân lập và đã gạt dịch pha loãng đều trên bề mặt thạch vào tủ cấy và bật đèn tím 20 phút. Các bước khác tương tự như phương pháp pha loãng thông thường. 6. Phương pháp phân lập nấm đảm và nấm túi (Basidiomycetes và Ascomycetes) 1. Quả thể nấm sau khi thu hái, rửa sạch, cắt miếng nhỏ khoảng 5cm phần bên trong. 2. Rửa sạch bằng nước cất vô trùng (2-3 phút), sau đó dùng băng dính 2 mặt dính 3-4 miếng cắt quả thể gắn vào nắp trên của đĩa thạch nước. Đánh dấu vị trí gắn miếng nấm bằng bút viết kính ở đáy đĩa thạch nước. 3. Ủ 200C trong vòng 24 giờ. 4. Soi dưới kính lúp tại vị trí đánh dấu xem độ nảy mầm của bào tử nấm. 5. Dùng que cấy hình vòng tròn lấy đám bào tử vừa nảy mầm đó chuyển sang đĩa môi trường thạch cao malt. 7. Phương pháp rửa bề mặt: Phương pháp này dùng để phân lập nấm từ lá tươi hoặc lá rụng. Cách làm: 1) Cắt mẫu lá cây (tươi và khô), rễ cây, cành cây, ra thành các miếng nhỏ, sau đó cho vào ống nghiệm.
14. Vi sinh vat 2)Thêm 20ml dung dịch 0.005% Aerosol OT (di-iso-octyl sodium sulfosuccinate) hoặc dung dịch 0.005% Tween 80, lắc mạnh bằng máy vortex khoảng 10 phút để loại trừ vi sinh vật bám trên bề mặt mẫu. 3) Bước làm khô mẫu: loại bỏ nước trong ống nghiệm, dùng kẹp vô trùng lấy mẫu ra đặt lên bề mặt giấy lọc để qua đêm trong tủ cấy vô trùng, bước này có tác dụng loại bỏ sự nhiễm khuẩn. 4) Dùng kẹp vô trùng đặt mẫu đã làm khô lên bề mặt môi trường thạch LCA lăn một vòng mẫu lá (để loại tạp nhiễm (nếu có) một lần nữa), mỗi đĩa thạch có thể chia làm 8 phần để kiểm tra. 5) Sau đó chuyển mẫu sang đĩa thạch môi trường LCA vô trùng khác, mỗi đĩa nên đặt một mẫu, mỗi mẫu 5 miếng cắt. Ủ ở nhiệt độ 250C trong vòng một tháng. 6) Trong khoảng thời gian đó hàng ngày phải kiểm tra sự nảy mầm của các vi sinh vật dưới kính lúp, phân lập nấm sợi nếu có. PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LOẠI NẤM SỢI I Yêu cầu: - Có được các chủng nấm sợi thật thuần khiết (không được lẫn tạp nấm hoặc các vi sinh vật khác). - Các chủng cần định loại phải được nuôi cấy trên các môi trường, nhiệt độ, thời gian nuôi cấy theo đúng quy định của các khoá phân loại đối vối từng chi nấm mốc. II. Quy trình định loại một chủng nấm sợi:
15. Vi sinh vat 1. Quan sát đặc điểm phân loại của chủng nấm sợi cần định loại. 1.1. Quan sát đặc điểm khuẩn lạc trên thạch - Hình dáng - Kích thước (đường kính, chiều dày) - Dạng mặt (nhung mượt, mịn, len xốp, dạng hạt, lồi lõm, có khía hay không ) - Màu sắc khuẩn lạc mặt trên và mặt dưới - Dạng mép khuẩn lạc (mỏng, dày, phẳng, nhăn nheo ) - Giọt tiết nếu có (nhiều, ít, màu sắc) - Mùi khuẩn lạc (có, không mùi) - Sắc tố hoà tan (màu của môi trường xung quanh khuẩn lạc) nếu có. - Các cấu trúc khác: bó sợi, bó giá (Synnematous or sporodochial conidiomata) các cấu trúc mang bào tử trần (Fruit body - conidiomata) như đĩa giá (acervuli) hoặc túi giá (Pycnidia), đệm nấm (Stroma), hạch nấm (sclerotia) vv 1.2. Quan sát các đặc điểm vi học - Sợi nấm: (hyphae) có vách ngăn, không có vách ngăn, có mấu. - Bào tử trần(conidia): kiểu phát sinh bào tử trần (ở nấm bất toàn), hình dạng, kích thước, màu sắc, bề mặt (nhẵn, có gai, gồ ghề) cách sắp xếp đơn độc chuỗi gốc non (basipetal) chuỗi gốc già (acropetal) khối cầu vv
16. Vi sinh vat - Bộ máy mang bào tử (spore apparatus): nang bào tử và nang bào tử nhỏ (nếu có) (Sporangia & Sporangiola) hình dáng, kích thước, màu sắc, bề mặt của nang, cuống nang, không hoặc có nhánh (nhánh mọc vòng, mọc cách, hợp trục vv ); bào tử nang ( hình dạng, kích thước, bề mặt, ) ở nấm tiếp hợp. - Bộ máy mang bào tử trần (conidiogenous apparatus): giá bào tử trần (conidiophore) - kích thước, đường kính, chiều dài, bề mặt (nhẵn, có gai, có nốt sần, vv ) màu sắc, có vách ngang hoặc không, có hoặc không có cấu trúc đặc biệt như tế bào chân (foot cell) sợi cứng (setae) tăng trưởng ở gốc hoặc ở ngọn có hoặc không có dạng hình thái đặc biệt như bó giá, đệm giá. Các nhánh (của bào tử trần) số lượng nhánh, kích thước bề mặt, màu sắc, cách sắp xếp (đối xứng, không đối xứng sát nhau hoặc tẽ rộng, vị trí dọc giá bào tử trần hoặc tập trung ở ngọn giá)vv - Tế bào sinh bào tử trần (conidiogenous cell) Kiểu tế bào sinh bào tử trần (thể bình, dạng có khuyên ở đỉnh, dạng sinh bào tử trần đồng thời, như dạng (dạng bình- phialo type; dạng phân đốt, Annello type). Dạng sinh bào tử trần không đồng thời (Aleurio- type), bào tử đính kiểu nảy chồi (Blasto - type), dạng sinh bào tử trần qua lỗ để lại sẹo (Poro - type) vv hình dạng, kích thước, màu sắc, cách sắp xếp (đơn dộc hoặc thành cụm, thành vòng), vị trí (trên sợi nấm, dọc theo giá bào tử trần, các nhánh hoặc ở đính giá) vv - Thể quả túi (ascocarp) như cleistothecium, cần khảo sát vị trí, số lượng, hình dạng, kích thước, màu sắc, bề mặt của thể quả, quan sát túi bào tử (ascus) bào tử túi (ascospore) về hình dạng, kích thước bề mặt. III. Tiến hành định loại
17. Vi sinh vat Căn cứ vào kết quả quan sát đầy đủ, chính xác các đặc điểm của khuẩn lạc và các đặc điểm vi học tiến hành xác định tên loài (hoặc thứ nếu có) chủng nấm mốc như sau: - Dùng khoá phân loại của các nhóm phân loại bậc cao (ngành, ngành phụ, lớp, bộ, họ, chi) để xác định lần lượt xem những nấm mốc thuộc chi nấm mốc nào. Tiếp theo dùng khoá phân loại của chi đó để xác định đến loài (thứ) bằng cách so sánh tất cả các đặc điểm đã quan sát được của chủng nấm mốc đó với các đặc điểm tương ứng của loài nào đó trong khoá phân loại. Nếu các đặc điểm so sánh phù hợp với đặc điểm của loài mô tả trong khoá, ta xác định được tên loài của chủng nấm mốc cần định loại. - Nếu có chủng nấm mẫu của loài (hoặc thứ) vừa xác định thì tiến hành so sánh các đặc điểm hình thái khuẩn lạc, đặc điểm vi học của chủng mẫu với các đặc điểm tương ứng của chủng cần định loại. Nếu các đặc điểm của 2 chủng phù hợp với nhau thì có thể khẳng định chắc chắn loài (hoặc thứ) của chủng nấm mốc cần định loại. - Nếu có chủng nấm mẫu của loài (hoặc thứ) vừa xác định thì tiến hành so sánh các đặc điểm hình thái khuẩn lạc, đặc điểm vi học của chủng mẫu với các đặc điểm tương ứng của chủng cần định loại. Nếu các đặc điểm của 2 chủng phù hợp với nhau thì có thể khẳng định chắc chắn loài (hoặc thứ) của chủng nấm mốc cần định loại. KHOÁ PHÂN LOẠI ĐẾN LỚP( Robert A. samson, 1984) 1a. Khuẩn lạc gồm các tế bào nảy chồi, không có hệ sợi NẤM MEN ( YEAST)
18. Vi sinh vat 1b. Khuẩn lạc với hệ sợi sinh dưỡng phát triển, bào tử trần hoặc bào tử sinh ra trong hoặc trên các bào tử đặc biệt 2 2a. Bào tử sinh ra trong túi bào tử NẤM TÚI (ASCOMYCETES) 2b. Bào tử hoặc bào tử trần không sinh ra trong túi bào tử 3 3a. Hệ sợi không có hoặc có rất ít vách ngăn, thường rộng; bào tử kín sinh ra trong các nang bào tử kín NẤM TIẾP HỢP (ZYGOMYCETES) 3b. Sợi nấm thường có vách ngăn, bào tử trần không sinh ra trong các nang bào tử kín. NẤM BẤT TOÀN (DEUTEROMYCETES) I. LỚP NẤM TIẾP HỢP (ZYGOMYCETES) Đối với nấm mốc thuộc lớp nấm tiếp hợp có thể dụng các chuyên luận phân loại sau: - Kerry L.Odonnell, 1979 – Zygomycetes in culture Department of Botany, University of Georgia. - M.A.A. Schipper, 1973 – A study on variability in Mucorhemalis and related spicies. Studies in Mycology, No. 4 - M.A.A. Schipper, 1978 – On certain species of Mucor with a key to all accepter species. Studies in Mycology, No. 17 - M.A.A. Schipper, 1984 – A revision of the genus Rhizopus – Studies Mycology, No. 25
19. Vi sinh vat II. LỚP NẤM BẤT TOÀN (DEUTEROMYCETES) * Nấm bất toàn là gì: - Nấm bất toàn là giai đoạn vô tính ( Anamorph) của nấm túi hoặc nấm đảm. 1. Đặc điểm đặc trưng: Gồm các loài nấm mốc gây ô nhiễm thực phẩm, có nhiều loài sinh độc tố (mycotoxin), các chi, loài của lớp nấm này được phân loại theo giai đoạn sinh sản vô tính (anamorph) tuy vậy ở một số loài người ta phát hiện thấy có giai đoạn sinh sản hữu tính (Teleomorph- bào tử túi hoặc bào tử đảm). Theo hệ thống phân loại căn cứ vào đặc điểm phát sinh của bào tử trần của Hughes (1953). Lớp nấm bất toàn được chia thành 3 nhóm: - Nhóm Hyphomycetes: Gồm các nấm bất toàn không có túi giá và đĩa giá (giá sinh bào tử trần ở trên các sợi nấm hoặc các sợi nấm kết lại thành bó sợi, bó giá). - Nhóm Coelomycetes: Gồm các nấm bất toàn có túi giá hoặc đĩa giá, giá bào tử trần ở trong các thể quả (Fruit - body) gọi là các conidiomata. - Nhóm Agonomycetes: Gồm các nấm bất toàn không có bào tử trần. Ở đây chúng tôi giới thiệu 2 khoá phân loại đến chi của lớp nấm bất toàn. 2. Phân lớp của nấm bất toàn:
20. Vi sinh vat 2.1. Hyphomycetes (1700 chi, 11000 loài) - Các dạng hệ sợi nấm mang các bào tử trên sợi riêng rẽ hoặc trên cụm sợi nấm (như các đệm nấm, các bó giá), nhưng không ở trong các conidiomata (fruit body) riêng biệt. 2.2. Coelomycetes (700 chi, 9000 spp) riêng rẽ - Bào tử trần sinh ra trong các túi giá, đĩa giá, túi giá dạng cốc hoặc đệm giá.
21. Vi sinh vat 1. Bào tử trần, 2. Tế bào sinh bào tử trần, 3. Cuống sinh bào tử trần, 4. Sợi nấm Cơ quan sinh sản vô tính của chi Penicillium 3. Những bộ phận sinh sản vô tính. 3.1. Hypha (sợi nấm) số nhiều của Hyphae. - Một trong các sợi trong hệ nấm là các tản của một sợi nấm. Các tản khác biệt với các phần sợi sinh dưỡng hấp phụ chất dinh dưỡng.
22. Vi sinh vat 3.2. Bào tử trần: - Một loại bào tử vô tính, không chuyển động (Zoospose) đặc biệt. Một loại phát tán. 3.3. Tế bào sinh bào tử trần: - Một tế bào bất kỳ mà từ đó một bào tử được sinh ra trực tiếp. 3.3.1. Các kiểu phát sinh bào tử trần. a. Tản: - Tản toàn bộ - Tản bên trong b. Nảy mầm: - Nảy mầm toàn thể - Nảy mầm từ trong
23. Vi sinh vat a-b. Dạng tản. a- Tạo chuỗi. b- Đơn độc a-f. Dạng phát sinh kiểu nảy chồi (blastic) a. Nảy chồi đơn độc, b. Tạo thành chuỗi, c. Các Bào tử được tạo thành cùng một lúc, d. Các bào tử có đáy hẹp, e. Đáy bằng, f. Các bào tử chui qua lỗ
24. Vi sinh vat 3.3.2. Các kiểu phát triển bào tử trần trong sự phát sinh bào tử dạng nảy chồi (blastic),(Theo Katsuhiko Ando, 2002). * Sự phát sinh bào tử phân cắt hoàn toàn (ngoại sinh) a. Kiểu bào tử đính (Aleurio - type). - Một điểm trên tế bào sinh bào tử trần, bào tử đơn độc b. Kiểu nảy chồi (Blasto - type) - Cấu trúc màng đỉnh ở vị trí trên tế bào sinh bào tử trần và chuỗi bào tử với một vị trí để tạo thành mộ chuỗi liên tiếp không phân nhánh (chuỗi gốc già) * Phát sinh bào tử nội sinh. c. Dạng bình (Phialo - type) - Các chuỗi bào tử ra khỏi tế bào sinh bào tử trần ở cùng một vị trí,
25. Vi sinh vat đôi khi trong các chuỗi rời tế bào có thay đổi. d. Dạng phân đốt (Annello - type) - Các chuỗi bào tử ra khỏi tế bào sinh bào tử trần ở các vị trí cao hơn, thỉnh thoảng trong các chuỗi rời, tế bào có thay đổi. 3.4. Vị trí sinh bào tử trần ở tế bào sinh bào tử trần: a. Một vị trí - Bào tử trần phát triển ở một vị trí trên tế bào sinh bào tử trần. b. Nhiều vị trí - Bào tử trần phát triển ở các vị trí khác nhau trên tế bào sinh bào tử trần. 3.5. Sự phát triển của các tế bào sinh bào tử trần:
26. Vi sinh vat a. ổn định - Kích thước của tế bào sinh bào tử trần là ổn định b. Kéo dài - Tế bào sinh bào tử trần phát triển cùng với sự sản sinh các bào tử trần c. Giảm dần - Độ dài các tế bào sinh bào tử trần giảm đi khi mỗi bào tử trần được sinh ra
27. Vi sinh vat 3.6. Cuống sinh bào tử trần: - Một sợi nấm phân nhánh hoặc đơn giản (một sợi nấm sinh sản) mang hoặc gồm có các tế bào sinh bào tử trần mà từ đó các bào tử trần được sinh ra. Đôi khi được dùng khi mô tả những cấu trúc biến đổi đối với các tế bào sinh bào tử trần. 3.6.1. Cuống sinh bào tử trần không có, tế bào sinh bào tử trần gồm các tế bào sợi nấm. a. Cuống sinh bào tử trần không có, tế bào sinh bào tử trần nằm trên sợi nấm. b. Không có cuống sinh bào tử trần hoặc không rõ. c. Cuống sinh bào tử trần có hoặc không có vách ngăn, đơn giản không phân nhánh. d. Cuống sinh bào tử trần kéo dài cùng với việc sinh bào tử trần. e. Cuống có vách ngăn, phát triển đơn độc hoặc phân nhánh
28. Vi sinh vat f. Bó cuống bào tử trần (Synemata). Gồm một nhóm các cuống sinh bào tử trần bó chặt hoặc lỏng mang các bào tử trần ở đỉnh hoặc cả đỉnh và bên cạnh cuống. 3.7.Bào tử trần (conidia) 3.7.1. Hình dáng của bào tử trần a. Hình dạng đơn giản: Ví dụ: Cầu, gần cầu, elip, hình quả thận. b. Bào tử sợi: - Tỷ lệ chiều dài và rộng của bào tử = 15:1.
29. Vi sinh vat c. Bào tử vách lưới - Bào tử được chia nhỏ ra bởi các vách ngăn chéo nhau. d. Bào tử xoắn ốc - Trục bào tử uốn cong hơn 1800. e. Bào tử dạng chữ thập - Bào tử có nhiều trục, có mấu, có lông mềm chiếm 1/4 chiều dài của bào tử. 3.7.2. Số các tế bào của bào tử trần: a. Bào tử không vách: Bào tử không có vách ngăn. b. Bào tử kép (dính đôi): Bào tử một vách ngăn.
30. Vi sinh vat c. Bào tử vách: Bào tử có hai vách ngăn trở lên. 3.7.3. Màu của bào tử trần: - Trong suốt hoặc có màu (nâu, nâu đen ). 3.7.4. Bề mặt của bào tử trần: - Gai, hạt, có mấu, nhẵn 3.7.5. Kích thước của bào tử trần: (35-)50-200(-300) x (2,0-)2,5-3,5(-4,5)àm. 3.7.6. Các hình dạng khác nhau của bào tử.
31. Vi sinh vat 1. Hình cầu, 2. Gần cầu, 3. Hình bánh quy, 4. Hình giọt lệ, 5. Hình trứng, 6. Hình trứng ngược, 7. Quả lê, 8. Quả lê ngược, 9. Elíp, 10. Hình elíp chữ nhật, 11. Hình thoi, 12. Hình thoi méo, 13. Elíp nhọn đầu, 14. Hình thoi tròn đầu, 15. Dạng thuyền, 16. Hình quả thận, 17. Dạng xúc xích
32. Vi sinh vat 1. Dạng kim, 2. Dạng quăn, 3. Dạng chữ S, 4. Dạng chỉ, 5. Dạng que, 6. Hình trụ, 7. Hình chữ nhật thuôn, 8. Hình thùng, 9. HÌnh mũ, 10. Hình có vành, 11. Hình chuỗi, 12. Hình củ có mấu, 13. Hình góc cạnh, 14. Hình quả dâu, 15. 16. Dạng xù xì, 17. Dạng gai.
33. Vi sinh vat Chúng tôi xin giới thiệu hai khoá phân loại đến chi của lớp Nấm Bất toàn. Khoá 1 của Robert A. Samson, (1984). Khoá 2 của Katsuhiko Ando, (2002) KHOÁ 1: Phoma 1a. Bào tử sinh ra trong túi giá 1b. Bào tử không sinh ra trong túi giá mà trên sợi nấm, giá sinh bào tử trần trên cụm giá hoặc bó giá. 2a. Bào tử sinh ra trong chuỗi hướng gốc từ các tế bào sinh bào tử trần đặc biệt (thể bình, phân đốt vv ) hoặc tạo thành các giọt nhày ở đầu. 2b. Bào tử sinh ra theo chuỗi hướng ngọn hoặc bằng cách đứt đoạn của các sợi hữu thụ, hoặc đơn độc 3a. Bào tử trần trong các chuỗi khô 3b. Bào tử trần trong các giọt nhày ở đầu.
34. Vi sinh vat 4a. Bào tử trần luôn 2 tế bào, sinh ra trên những tế bào sinh bào tử trần dạng sợi, hơi chéo nhau xép sắp như bông lúa, khuẩn lạc màu hồng. Trichothecium 4b. Bào tử trần luôn 1 tế bào, sinh ra trên các tế bào sinh bào tử trần hình bình trong các chuỗi thẳng, khuẩn lạc nhiều màu. 5a. Khuẩn lạc rất nhỏ, màu nâu đỏ. Bào tử trần hình thành (trong một nhóm 4 bào tử trần) bằng cách phân chia một sợi hữu thụ sần sùi hình trụ, hình khối sau trở thành hình cầu, gần cầu. Wallemia
35. Vi sinh vat 5b. Khuẩn lạc luôn không nhỏ (trừ các loài Aspergillus ưa thẩm thấu) không có màu nâu đỏ. Bào tử trần không hình thành sau sự phân chia của sợi hữu thụ 6 Aspergillus 6a. Giá sinh bào tử trần với đỉnh phồng to 6b. Giá sinh bào tử trần không có đỉnh phồng to 7a. Tế bào sinh bào tử trần phân đốt. Bào tử trần có đáy bằng, rộng. Scopulariopsis
36. Vi sinh vat 7b. Tế bào sinh bào tử trần hình bình. Bào tử trần không bằng đáy. 8a. Khuẩn lạc màu vàng đến nâu. Thể bình có cổ dài. Paecilomyces 8b. Khuẩn lạc thường có màu lục (một số loài màu trắng) thể bình cổ ngắn. 9a. Thể bình dài, hình cái dùi, đơn độc Penicillium
37. Vi sinh vat 9b. Thể bình đơn độc hoặc phân nhánh nhiều tế bào, ít nhiều có hình bình. 10a. Thể bình đơn độc hoặc trên các giá sinh bào tử trần phân nhánh, phân nhánh chỉ ở gần đáy, thường không tạo thành vòng tế bào Acremonium 10b. Thể bình rõ rệt, giá sinh bào tử trần phân nhánh vòng
38. Vi sinh vat Verticillium Trichoderma 11a. Khuẩn lạc thường màu lục 11b. Khuẩn lạc màu trắng, vàng, tím nhạt, hồng nâu hoặc đen. 12a. Khuẩn lạc màu trắng, hồng vàng, tím thỉnh thoảng có màu lục. Bào tử trần hình quả chuối có vách luôn có mặt. Fusarium 12b. Khuẩn lạc màu đen, thỉnh thoảng có màu hồng. Bào tử trần không ngăn vách
39. Vi sinh vat 13a. Thể bình đơn độc hoặc trong các vòng lỏng lẻo hình bình với cổ rõ rệt, giá sinh bào tử trần không rõ ràng. Phialophora 13b. Thể bình nhiều, dày ở trên đỉnh giá, thon rộng, gần đỉnh rộng nhất, không có cổ. Giá sinh bào tử trần phân biệt rõ, không có cuống. Stachybotrys Chrysonilia 14a. Khuẩn lạc mọc rất nhanh, phủ kín đĩa Petri trong một ít ngày,lỏng lẻo, xốp bông, màu da cam.
40. Vi sinh vat 14b. Khuẩn lạc không có màu da cam, không phủ kín đĩa Petri trong một ít ngày 15a. Bào tử trần chỉ đứt đoạn Geotrichum 15b. Bào tử trần phát sinh kiểu đứt đoạn sợi nấm, phát sinh kiểu blastic hoặc chỉ theo kiểu blastic 16a. Bào tử trần tạo thành trong một nhóm 4 bào tử do sự phân chia của 1 sợi nấm hữu thụ hình trụ. 16b. Bào tử trần không tạo thành trong nhóm 17a. Cấu trúc bào tử trần gồm bào tử trần đứt đoạn và bào tử trần kiểu blastic (so sánh với Trichosporon trong nấm men và các tế bào sợi nấm màng dày, màu nâu giống bào tử trần đứt đoạn trong chi Aureobasidium).
41. Vi sinh vat Wallemia Moniliella 17b. Cấu trúc bào tử trần chỉ có các bào tử trần kiểu blastic 18a. Bào tử trần blastic sinh ra trên các sợi nấm hoặc từ các tế bào phồng to hoặc từ các nhánh 18b. Bào tử trần blastic không hình thành nhiều trên các sợi nấm, các tế bào phồng to hoặc nhánh. 19a. Bào tử trần sinh ra từ các mấu răng ở trên đầu các tế bào sinh bào tử trần phồng to, giá sinh bào tử trần thẳng, phân nhánh ở đỉnh (giống cái cây) khuẩn lạc mỏng, nâu xám. Botrytis
42. Vi sinh vat 19b. Bào tử trần sinh ra trên sợi nấm hoặc sinh ra trên các nhánh phồng to. Khuẩn lạc giống nấm men, màu vàng kem đến nâu sáng, da cam hồng hoặc lục đen. Aureobasidium 20a. Bào tử trần sinh ra đơn độc trên các gia sinh bào tử trần không rõ rệt, tạo thành từng đám nhìn thấy bằng mắt như các chấm màu đen. Epicoccum
43. Vi sinh vat 20b. Bào tử trần sinh ra đơn độc hoặc thành chuỗi, giá bào tử trần rõ rệt, không tạo thành đám. 21a. Bào tử trần thành chuỗi, nhẵn. Khuẩn lạc màu kem lúc đầu sau già màu tối. Moniliella 21b. Bào tử trần thành chuỗi hay đơn độc, ráp. Khuẩn lạc màu xanh lục đen hoặc nâu lục. 22a. Bào tử trần màng khá mỏng, hầu hết một tế bào. Bào tử trần gốc thường ngăn vách với vách ngăn ngang. Cladosporium
44. Vi sinh vat 22b. Bào tử trần có vách ngang và dọc 23a. Bào tử trần non tròn ở đáy.Bào tử trần trưởng thành tạo thành chuỗi, có hoặc không có mấu. 23b. Bào tử trần non thót đáy, bào tử trần trưởng thành đơn độc hoặc tạo chuỗi ngắn (còn gọi là chuỗi giả).
45. Vi sinh vat Alternaria Ulocladium 3.8.Các kiểu phát sinh bào tử trần của nhóm Hyphomycetes (Lớp nấm bất toàn Deuteromycetes), (Theo Robert A. Samson, 1984). Hình : a – j; Đặc điểm của cuống sinh bào tử trần, tế bào sinh bào tử trần và bào tử trần. a. cuống đơn giản hoặc tạo thành bó trên sợi nấm; b. đĩa giá; c. túi giá; d. tế bào sinh bào tử trần đơn độc; e. bào tử trần phát sinh đồng thời; f. tạo chuỗi; g.
46. Vi sinh vat tạo giọt nhày; h. chuỗi hướng ngọn; i. chuỗi hướng gốc; j. chuỗi đối xứng hợp trục. *Có 4 kiểu phát sinh bào tử trần 3.8.1. Athroconidi (Thallic development): Bào tử được sinh ra đơn độc hoặc thành chuỗi bằng sự cắt đoạn các sợi nấm. Ví dụ: Geotrichum. Ở một số chi bào tử trần dạng phân đoạn và blastic cùng được tạo ra. Ví dụ: Moniliella. 3.8.2. Blastoconidi (Blastic development- kiểu nảy chồi): Bào tử trần được tạo ra do các sợi nấm và cả của bản thân các bào tử trần tạo thành. Về nguyên tắc, bào tử trần vừa có chức năng của một tế bào sinh bào tử trần vừa có chức năng phát tán. Màng của tế bào sinh bào tử trần giãn ra và phồng lên tạo thành màng bào tử trần. Bào tử trần được tạo ra đơn độc hoặc đồng thời nhiều bào tử trần một lúc (ví dụ: Botrytis, Aureobasidium) hoặc tạo chuỗi gốc già (Acropetal chains) ví dụ: Cladosporium. Chúng có thể có đáy hẹp (như Botrytis) hoặc đáy rộng nhu Epicoccum. Một số chi có đặc trưng là các bào tử trần tạo thành qua lỗ nhỏ trên vách các tế bào sinh bào tử trần. Kiểu phát sinh bào tử trần này giống kiểu Blastic, nhưng có khác là các tế bào sinh bào tử trần màu tối và có một đỉnh vách dày, nhiều sắc tố mà qua đỉnh này các bào tử trần được chui ra. (ví dụ: Alternaria, Ulocladium) 3.8.3. Phát sinh kiểu thể bình (Phialidic development): Bào tử trần phát sinh trong chuỗi gốc non (Basipetal chains) từ miệng của một tế bào đặc biệt gọi là phialide- thể bình. Các thể bình có hình dùi, hình bình , thường có cổ (cấu tạo hình cốc ở đỉnh). Bào tử trần hình thành chuỗi như Penicillium, Aspergillus, Paecilomyces hoặc kết lại thành giọt nhày như Trichoderma, Phialophora, Stachybotrys, Acremonium, Verticillium.
47. Vi sinh vat 3.8.4. Phát sinh dạng phân đốt (Annellidie development): Các bào tử trần tạo thành từ một loạt các đốt tăng trưởng kéo dài hoặc một tế bào sinh bào tử trần phân đốt. Các phân đốt thường khó nhìn thấy dưới kính hiển vi quang học bình thường, nhưng có thể nhận biết bằng sự tăng chiều dài của đỉnh tế bào sinh bào tử trần (vùng phân đốt trong lúc sinh bào tử trần). Một đặc tính vi học đặc trưng nữa là bào tử trần có đáy bằng rộng như Scopulariopsis, tế bào sinh bào tử trần kéo dài thêm một ngấn sau khi bào tử trần được sinh ra. KHOÁ 2 (Katsuhiko Ando, 2002) 1. Tạo thành dạng bó giá .Synnematous fungi (IX) 1. Không tạo thành dạng bó giá .2 2. Trục bào tử xoắn hơn 180 .Helicoconidium (VI) 2. Trục bào tử xoắn dưới 180 3 3. Đính bào tử tạo thành nhiều trục; các mấu lồi, ngoài lông tơ, có mặt ở 1/4 chiều dài thân bào tử Stauroconidium (VII) 3. Đính bào tử chỉ có một trục; bất kỳ mấu lồi nào ngoài lông tơ nếu có thì ở không quá 1/4 thân bào tử 4 3. Dạng đính bào tử không như trên Miscellaneous fungi (VIII) 4. Tỷ lệ chiều dài/ chiều rộng của thân đính bào tử vượt quá 15:1 Scolecoconidium (V). 4. Tỷ lệ chiều dài/ chiều rộng của thân đính bào tử ít hơn 15:1 . 5
48. Vi sinh vat 5. Đính bào tử thiếu vách ngăn Ameroconidium (I). 5. Đính bào tử có 1 hoặc nhiều vách ngăn 6 6. Đính bào tử có 1 vách ngăn Didymoconidium (II) 6. Đính bào tử nhiều hơn 1 vách ngăn .7 7. Đính bào tử chỉ có vách ngăn ngang Phragmoconidium (III) 7.Thân đính bào tử bị chia nhỏ bởi các vách ngăn giao nhau nhiều hơn 1 mặt phẳng Dictycoconiium (IV) 7. Dạng đính bào tử không như trên Miscellaneous (VIII) I. Amerocodidium A. Không sinh cuống đính bào tử, tế bào sinh đính bào tử không lộ ra trong tế bào sợi. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Bào tử được sinh ra đơn độc .Aureobasidium ( số 15), Chryrosporium (9), Humicola* (11, 154), Mammaria (8), Endocalyx, Trichosporiella. - Bào tử được sinh ra nhiều, tạo thành chuỗi .Torula* (22) 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình Cladorrhium. - Đính bào tử phân đốt .Coniosypha* (72), Exophiala, Honmonema.
49. Vi sinh vat 3. Đính bào tử tản Geotrichum (1), Scytalidium (6), Sporendonema., Trichosporon. B. Không sinh cuống đính bào tử hoặc có nhưng không rõ ràng. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn. - Bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Gilmaniella* (13), Humicola* (11, 154), Mycogone* (18), Nigrospora (10), Sepedonium (16), Thermomyces. + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử . Beauveria (30), Idriella (25), Rhinocladiella* (29), Torula* (22) Ramichloridium, Isthmolongispora, Acrodontium. + Đính bào tử kéo dài điểm phát triển cơ sở (Basauxic conidium) Arthrinium (12), Gilmaniella* (13), Pleroconium, Cordella. - Đính bào tử được sinh ra nhiều, tạo thành chuỗi. + Tế bào sinh đính bào tử không nghịch tiến Torula* (22), Hormomyces. + Tế bào sinh đính bào tử nghịch tiến .Basipetospora (14). 2. Đính bào tử nội sinh. - Đính bào tử ngọn thể bình .Acremonium (40), Chalara* (43), Gliomastix (41), Monocillium (42), Phialophora (44), Torulomyces* (48), Myrioconium.
50. Vi sinh vat - Đính bào tử đốt Circinotrichum (75), Conioscypha* (72), Gyrothrix (77), Scopulariopsis* (73). 3. Đính bào tử tản Malbranchea, Ovandendron, Bahuakala, Arthrographis* (2), Mauginiela. C. Cuống bào tử đính có hoặc không có vách ngăn, phát triển đơn độc, không phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Acrogenospora, Domingoella. + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử. - Những tế bào sinh bào tử không tăng nhanh .Beltrania (38), Beltraniella (37), Beltranioposis (39), Calcarisporium* (32), Oedocephalum (21), Asteromyces (158), Dactylaria* (36), Verticicladiella, Gonatobotrys. - Những tế bào sinh bào tử tăng nhanh Sporothrix (28), Verticicladium* (27), Rhinocladiclla* (19), Sublispora* (33), Leptodontidium, Solosympodiella. - Đính bào tử được sinh ra nhiều, tạo thành chuỗi. + Tế bào sinh đính bào tử không nghịch tiến Cladosporium (17), Hyalodendron (19), Periconia, Goonatobotryum. + Tế bào sinh đính bào tử nghịch tiến .Cladobotryum* (96). 2. Đính bào tử nội sinh
51. Vi sinh vat - Đính bào tử ngọn thể bình a. Một thể bình + Cuống đính bào tử kéo dài theo đó dính bào tử được sinh ra Chloridium (47), Exochalara, Bisporomyces. + Cuống đính bào tử không kéo dài .Torulomyces* (48), Condinaea (46), Zakatoshia, Condinaeopsis, Menispora, Pleurocatena. b. Nhiều thể bình ), Acrophialophora* (59), Chaetopsina (68), Gliocephalotrichum (67), Graphium* , Gonytrichum (45), Aspergillus (53), Penicillium* (54), Phialocephala (51), ), Phialomyces (60), Stachybotrys (61), Stachylidium* (50), Memmoniella (62), Thysanophora* (52), Verticillium* (64), Tolypocladium, Mariannaea* (58), Eladia (49), Paecilomyces* (56), Gliocladium* (55), Stachybotryna (70), Zygosporium. - Đính bào tử phân đốt Graphium*, Scopularopsis* (73), Leptographium*, Ceratocladium. 3. Đính bào tử tản Sympodiclla* (7), Wallcmia (5). D. Cuống bào tử đính có vách ngăn phát triển đơn độc hoặc phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Staphylotricum, Botryotricum. + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử.
52. Vi sinh vat - Tế bào sinh bào tử không kéo dài Botrytis (24), Chromclosporium (23), Costantinclla (34), Calcarisporium* (32), Hanstordia (35), Ditangium. - Tế bào sinh bào tử kéo dài .Selenosporella (31), Tritirachium (26), Verticicladium* (27), Virgaria, Rhinotrichella, Puciola, Geniculosporium, Geniculodendron, Nodulisporium. - Đính bào tử được sinh ra nhiều tạo thành chuỗi. + Tế bào sinh bào tử không nghịch tiến .Dimorphospora (20), Alysidiopsis. + Tế bào sinh bào tử nghịch tiến Cladobotryum* (96). 2. Đính bào tử nội sinh. - Đính bào tử ngọn thể bình .Acrophialophora* (59), Clonostachys (57), Gliocladium* (55), Mariannaea* (58), Myrothecium (66), Paecilomyces* (56), Penicillium* (54), Stachylidium* (50), Thysanophora*(52), Trichoderma (63), Verticillium* (64), Metarhizium (71), Sesquicillium (65), Phaeostalagmus, Volutella, Craspedodidyum. - Đính bào tử phân đốt .Doratomyces* (74,76), Scopulariopsis (73), Leptographium*. 3. Đính bào tử tản Geomyces (3), Sympod, Oidiodendron (4), Parasympodiella* (79), Arthrographis* (2), Oncocladium, Briosia. II. Didymoconidium A. Không sinh cuống đính bào tử, tế bào sinh đính bào tử không lộ ra trong tế bào sợi.
53. Vi sinh vat 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Trichocladium* (161). 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình Cyphellophora. - Đính bào tử phân đốt .Rhynchosporium. B. Không sinh cuống đính bào tử hoặc có nhưng không rõ ràng. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Mycogone* (18), Trichocladium* (161). + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Cephaliophora* (98), Leptodiscella, Ochroconis. - Đính bào tử được sinh ra nhiều tạo thành chuỗi. + Tế bào sinh bào tử không nghịch tiến .Ramularia, Arxiella. + Tế bào sinh bào tử nghịch tiến Trichocthecium* (83) 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình Chalara* (43), Cephalosporiopsis, Cylindrodendrum. - Đính bào tử phân đốt Oedothea.
54. Vi sinh vat C. Cuống bào tử đính có hoặc không có vách ngăn, phát triển đơn độc, không phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn. - Bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Endophragmiella. + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Chaetopsis, Wardomyces. - Đính bào tử được sinh ra nhiều tạo thành chuỗi. + Tế bào sinh bào tử không nghịch tiến .Bispora* (81 + Tế bào sinh bào tử nghịch tiến Cladobotryum*(96 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình Penicillifer, Sibirina, Septomyrothecium. - Đính bào tử phân đốt Gymnodochium, Exophiala. 3. Đính bào tử tản Parasympodiella* (79). III. Phragmoconidium A. Không sinh cuống đính bào tử, tế bào sinh đính bào tử không lộ ra trong tế bào sợi. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Ceratophorum, Arthrocladium, Microsporium*, Trichophyton*, Trichocladium* (161).
55. Vi sinh vat 2. Đính bào tử nội sinh Chưa thấy. B Không sinh cuống đính bào tử hoặc có không rõ ràng. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Bactridium (95) Microsporium*, Pithomyces* (111), Trichophyton*, Trichocladium* (161), Tretospora. + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Cephaliophora* (98), Dactylaria* (80), Scolecobasidium* (102), Wicsnoriomyces (99). - Đính bào tử được sinh ra nhiều tạo thành chuỗi Lylea. 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình Fusarium* (89), Stigmina - Đính bào tử phân đốt Toxosporium. C. Cuống bào tử đính có hoặc không có vách ngăn, phát triển đơn độc, không phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Dactylella*(87), Deightoniella* (92), Moncrosporium (86), Sporidesmium (85,101), Corynespora, Endropharagmia (100), Kramasamuha.
56. Vi sinh vat + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Brachysporium (93), Camposporium (90), Dendryphiella (155), Pyricularia (94), Curvularia (103), Dactylaria* (80), Drechslera (105), Endophragmiclla, Subulispora* (33), Helminthosporium (106), Dactyrella* (87), Scolecobasidium* (102), Cercospora, Exerohilum. - Bào tử được sinh ra nhiều, tạo thành chuỗi .Septonema* (91). 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình .Cacumisporium, Fusarium* (89), Fusichalara. - Đính bào tử phân đốt Annellophora. D. Cuống đính bào tử có vách ngăn phát triển đơn độc hoặc phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Brachysporeilla. + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Sterigmatobotrys. - Bào tử được sinh ra nhiều, tạo thành chuỗi .Septonema* (91). 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình .Cylindrocarpon (88), Cylindrocladium (97), Fusarium* (89) - Đính bào tử phân đốt Arthrobotryum. 3. Đính bào tử tản Parasympodiella* (79).
57. Vi sinh vat IV. Dictyoconidium A. Không sinh cuống đính bào tử, tế bào sinh đính bào tử không lộ ra trong tế bào sợi. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Dictyosporium* (113), Piricauda, Bioconiosporium. 2. Đính bào tử nội sinh Konodospora* B. Không sinh cuống đính bào tử hoặc có không rõ ràng 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn . Diheterospora (114), Pithomyces* (111), Scutisporus (115), Spogazzinia (112), Epicoccum (110), Sarcinclla, Acrospeira, Stemphyliopsis, Dictyosporium* (113), Monodictys, Hanstordiellopsis, Pseudopetrakia, Dictyodesmium, Dictyoarthrinium. 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình .Ascoconidium - Đính bào tử phân đốt Annellophorella, Stigmina. C. Cuống bào tử đính có hoặc không có vách ngăn, phát triển đơn độc, không phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Stemphylium (104), Septosporium, Actodictys, Tretospeira.
58. Vi sinh vat + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Ulocladium (108), Dactylosporium, Dactyospiropes. - Bào tử được sinh ra nhiều, tạo thành chuỗi .Alternaria (107), Coniosporium. 2. Đính bào tử nội sinh Chưa biết. D. Cuống đính bào tử có vách ngăn phát triển đơn độc hoặc phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn .Pseudodictyosporium. 2. Đính bào tử nội sinh Chưa biết V. Scolecoconidium A. Không sinh cuống đính bào tử, tế bào sinh đính bào tử không lộ ra trong tế bào sợi. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Sigmoidea* (162), Irpicomyces 2. Đính bào tử nội sinh Chưa thấy. B. Không sinh cuống đính bào tử hoặc có không rõ ràng 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn . Sigmoidea* (162), Microdochium, Pseudoanguillospora, Cercosporella. 2. Đính bào tử nội sinh Pseudomicrodochium. C. Cuống bào tử đính có hoặc không có vách ngăn, phát triển đơn độc, không phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn
59. Vi sinh vat + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Anguillospora (141,142) + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Mirandina 2. Đính bào tử nội sinh Cryptophiale* (69). D. Cuống đính bào tử có vách ngăn phát triển đơn độc hoặc phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn .Harpographium. 2. Đính bào tử nội sinh - Đính bào tử ngọn thể bình .Flagellospora - Đính bào tử phân đốt Rogersia. VI. Helicoconidium A. Không sinh cuống đính bào tử, tế bào sinh đính bào tử không lộ ra trong tế bào sợi. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Helicoon 2. Đính bào tử nội sinh Chưa thấy B Không sinh cuống đính bào tử hoặc có không rõ ràng. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Zalerion (156), Cirrenelia (157), Troposporella.
60. Vi sinh vat + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Everhartia* (116), Helicomyces* (120), Trocophora*, Dicotomophthoropsis. - Đính bào tử được sinh ra nhiều tạo thành chuỗi Helocodendron* (121). 2. Đính bào tử nội sinh .Chưa thấy. C. Cuống bào tử đính có hoặc không có vách ngăn, phát triển đơn độc, không phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn - Đính bào tử được sinh ra đơn độc + Đính bào tử sinh ra ở một vị trí của tế bào sinh bào tử Everhartia* (118), Xenosporium (122). + Đính bào tử sinh ra ở nhiều vị trí của tế bào sinh bào tử Helicomyces* (120), Helicosporium (119), Trocophora*. - Đính bào tử được sinh ra nhiều tạo thành chuỗi Helocodendron* (121). 2. Đính bào tử nội sinh .Chưa thấy. D. Cuống đính bào tử có vách ngăn phát triển đơn độc hoặc phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn .Helicomyces* (120). 2. Đính bào tử nội sinh .Chưa thấy. VII. Stauroconidium A. Không sinh cuống đính bào tử, tế bào sinh đính bào tử không lộ ra trong tế bào sợi.
61. Vi sinh vat 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Alatosessillispora (136), Amallospora* (129), Ordus (139), Tretraploa (128), Trisulcosporium (131). 2. Đính bào tử nội sinh Kodonospora* B Không sinh cuống đính bào tử hoặc có không rõ ràng. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Amallospora* (129), Diplocladiella (130), Dwayaangum (137), Lateriramulosa (138), Stephanoma (127), Tricellula (135), Trifurcospora (133), Varicosporina (159), Titaeela, Dendrosporium* (134), Scolecobasidium, Kazulia. 2. Đính bào tử nội sinh .Chưa thấy. C. Cuống bào tử đính có hoặc không có vách ngăn, phát triển đơn độc, không phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn Speiropsis (132), Dicradinion* (116), Articulospora (144), Clavariopsis (145), Culicidospora (146), Tetrachaetum (149), Dendrospora (150), Tricladium (152), Varicosporium (153), Orbimyces (163), Dendrosporium* (134), Asterosporium (109), Pyramidospora, Arachnophora, Tridentaria. 2. Đính bào tử nội sinh .Alatospora (140), Helicus (143), Lemonniera (147,148), Clavatospora (160). D. Cuống đính bào tử có vách ngăn phát triển đơn độc hoặc phân nhánh. 1. Đính bào tử phân cắt hoàn toàn .Dicranidion* (116), Tetraladium (151). 2. Đính bào tử nội sinh .Chưa thấy. VIII. Miscellaneous fungi
62. Vi sinh vat Aegerita (126), Canceilidium (125), Candelabrum (123), Clathosphaerina (124), Strumella (117), Beverwkella. IX. Synnematous fungi: Dratomyces* (74,76), Graphium*, Stibella, Tubercularia, Phaeoisaria, Podosporium, Didymobotrium.
63. Vi sinh vat Hình 1: 1. Geotrichum candidum, 2. Arthrographis sp., 3. Geomyces pannorum, 4. Oidiodendron flavum, 5. Wallemia sebi, 6. Scytalidium lignicola, 7. Sympodiella acicola.
64. Vi sinh vat Hình 2: 8. Mammaria echinobotryoides, 9. Chrysosporium sp., 10. Nigrospora oryzae, 11. Humicola grisea, 12. Arthrinium phaeospermum, 13. Gilmaniella humicola
65. Vi sinh vat Hình 3: 14. Basipetospora rubra, 15. Aureobasidium pullulans, 16. Sepedonium chysospermum, 17. Cladosporium sp., 18. Mycogone perniciosa, 19. Hyalodendron.,
66. Vi sinh vat Hình 4: 20. Dimorphospora foliicola, 21. Oedosephalum glomerulosum, 22. Torula herbarum, 23. Chrimelosporium sp., 24. Botrytis cinerea
67. Vi sinh vat Hình 5: 25. Idriella lunata, 26. Tritirachium oryzae, 27. Verticicladium trifidum, 28. Sporothrix sp., 29. Rhinocladiella sp., 30. Beauveria bassiana.
68. Vi sinh vat Hình 6: 31. Selenosporella curvispora., 32. Calcarisporium arbuscula, 33. Subulispora procurvata, 34. Costantinella micheneri, 35. Hansfordia pulvinata.
69. Vi sinh vat
70. Vi sinh vat Hình 7: 36. Dactylaria sp., 37. Beltraniella odinae, 38. Beltrania rhombica, 39. Beltraniopsis esenbeckiae.
71. Vi sinh vat
72. Vi sinh vat Hình 8: 40. Acremonium butyli, 41. Gliomastix murorum var. felina. 42. Monocillium indicum, 43. Chalara sp., 44. Phialophora sp., 45. Gonytrichum macrocladum
73. Vi sinh vat
74. Vi sinh vat Hình 9: 46. Codinaea sp., 47. Chloridium chlamydosporis, 48. Torulomycrs lagena, 49. Eladia saccula, 50. Stachylidium bicolor, 51. Phialocephala bactrospora.
75. Vi sinh vat Hình 12: 63. Trichoderma harzianum & T.polysporum, 64. Verticillicum sp, 65. Sesquicillium candelabrum, 66. Myrothecium sp, 67. Gliocephalotrichum simplex.
76. Vi sinh vat Hình 13: 68. Chaetopsina fulva, 69. Cryptophiale udagawae, 70. Stachybotryna columare, 71. Metarhizium anisopliae, 72. Conioscypha sp.
77. Vi sinh vat
78. Vi sinh vat Hình 14: 73. Scopulariopsis brevicaulis, 74. & 76. Doratomyces spp, 75. Ciricinotrichum maculiforme, 77. Gyrothrix circinata.
79. Vi sinh vat Hình 15: 78. Pseudobotrytis terrestris, 79. Parasympodiella longispora, 80. Dactylaria obtriangulata, 81. Bispora betulina, 82. Arthrobotrys oliospora.
80. Vi sinh vat
81. Vi sinh vat Hình 16: 83. Trichothecium roseum, 84. Menisporopsis novae-zelandiae, 85. Sporidesmium goidanichii, 86. Monacrosporium sp, 87. Dactylella atractoides, 88. Cylindrocarpon destructans, 89. Fusarium sp.
82. Vi sinh vat
83. Vi sinh vat Hình 17: 90. Camposporium antennatum, 91. Septonema scedens, 92. Deightniella elegans, 93. Brachysporium nigrum, 94. Pyricularia oryzae
84. Vi sinh vat Hình 18: 95. Bactridium flavum, 96. Cladobotryum mycophilum, 97. Cylindrocladium ilicicola, 98. Cephaliophora irrgularis, 99. Wiesneriomyces javanicus.
85. Vi sinh vat
86. Vi sinh vat Hình 19: 100. Endophragmia hyalosperma, 101. Sporidesmium niligirense, 102. Scolecobasidium variabile, 103. Curvularia oryzae, 104. Stemphylium botryosum.
87. Vi sinh vat
88. Vi sinh vat Hình 20: 105. Drechslera sp., 106. Helminthosporium solani, 107. Alternaria alternata, 108. Ulocladium atrum.
89. Vi sinh vat Hình 21: 109. Asterosporium orientale, 110. Epicoccum purpurascens, 111. Pithomyces chartarum, 112. Spegazzinia tessarthra.
90. Vi sinh vat Hình 22: 114. Diheterospora catenulata, 115. Scutisporus brunneus,
91. Vi sinh vat 116. Dicranidion fragile, 117. Strumella griseola, 118. Everhartia lignatilis. Hình 23: 119. Helicosporium panacheum, 120. Helicomyces ambiguus, 121. Helicodendron conglomeratum, 122. Xenosporium berkeleyi.
92. Vi sinh vat
93. Vi sinh vat Hình 24: 123. Candelabrum japonense, 124. Clathrosphaerina zalewskii, 125. Cancellidium applanatum, 126. Aegerita candida, 127. Stephanoma strigosum.
94. Vi sinh vat Hình 25: 128. Tetraploa aristata, 129. Amallospora dacrydion, 130. Diplocaladiella scalaroides, 131. Tripospermum acerinum, 132. Speiropsis pedatospora.
95. Vi sinh vat Hình 26: 133. Trifurcospora irregularis, 134. Dendrosporium lobatum, 135. Tricellula curvatis, 136. Alatosessilispora bibrachiata, 137. Dwayaangam yakuensis, 138. Lateriramulosa uniinflata, 139. Ordus chiayiensis.
96. Vi sinh vat Hình 27: (140-153: Aquatic, 154-163. Marine) 140. Alatospora acuminata, 141. Anguillospora longissima, 142. Anguillospora crassa, 143. Heliscus lugdunensis, 144. Articulospora tetracladia, 145. Clavariopsis aquatica, 146.
97. Vi sinh vat Culicidospora gravida, 147. Lemonniella aquatica, 148. Lemonniera cornuta, 149. Tetrachaetum elegans, 150. Dendrosporium erecta, 151. Tetracladium setigerum, 152. Tricladium splendens, 153. Varicosporium elodeae, 154. Humicola alopallonella, 155. Dendryphiella salina, 156. Zalerion maritimum, 157. Cirrenalia macrocephala, 158. Asteromyces cruciatus, 159. Varicosporina ramulosa, 160. Clavatospora bulbosa, 161. Trichocladium achrasporum, 162. Sigmoidea luteola, 163. Orbimyces spectabilis. LỚP NẤM TÚI (Ascomycetes)
98. Vi sinh vat 1. Đặc tính đặc trưng: Các sợi sinh trưởng ngăn vách và đơn bội. Giai đoạn hữu tính bằng sự hình thành của các túi bào tử (Asci) do sợi tiếp hợp nhân của hai giao tử khác nhau (giao tử đực gọi là Antheridium, giao tử cái là ascogonium). Sau phân chia giảm phân,
99. Vi sinh vat trong các túi bào tử thường có 8 bào tử túi (cũng có thể là 2 hoặc 4). Các túi bào tử luôn được nằm trong các ascomata (ascocarps) là các thể quả sinh ra đơn độc hoặc kết lại trong hoặc trên một đệm nấm (một đám các sợi sinh dưỡng). Hình dạng của các thể quả rất quan trọng để phân loại. Thể quả có các dạng: Hình cốc (Apothecia), hình cầu, gần cầu không có miệng (cleistothecia), hình bình (Perithecia). Túi bào tử cũng có thể phát triển trong các ngăn của các đệm nấm (Stroma) hoặc phát sinh từ các cấu trúc dạng gối bán nguyệt (Pseudothecia). Giai đoạn sinh sản hữu tính (Teleomorph) thường kèm theo các giai đoạn sinh sản vô tính (anamorph). Hầu hết các loài nấm bất toàn là dạng sinh sản vô tính trong vòng đời của lớp nấm túi, các loài nấm túi thường gặp ở những sản phẩm sấy khô để bảo quản. Có thể dùng một số chuyên luận sau: về nấm túi, thể quả túi hình cầu zeemvon Arx (1981), các loài nấm túi đã công bố ở chi Byssochlamys của Stolk & Samson (1971) và Samson (1974), Eurotium of Blaser (1975) và khoá nấm túi ở dạng sinh sản vô tính thuộc chi Aspergillus của Raper & Fennell (1965). KHOÁ ĐẾN CHI ( Robert A. samson, 1984) 1a. Thể quả túi (ascomata) có cuống rõ rệt, cuống là một sợi nấm đơn độc, dạng sinh sản vô tính là Basipetospora, Monascus. 1b. Thể quả túi không có cuống, dạng vô tính Paecilomyces hoặc Aspergillus 2
100. Vi sinh vat 2a. Thể quả túi không có vách rõ ràng, dạng vô tính là Paecilomyces, Byssochlamys. 2b. Thể quả túi có vách dạng vô tính Aspergillus 3 3a. Vách của thể quả túi được bao quanh bởi các tế bào Hiille vách dày, dạng vô tính ở nhóm Asp.nidulans. Emericella 3b. Vách của thể quả túi không được bao quanh bằng các tế bào Hiille 4 4a. Thể quả túi màu vàng, vách gồm một lớp các tế bào dẹt, dạng vô tính thuộc nhóm Asp.glaucus Eurotium 4b. Thể quả túi trắng hoặc màu kem, vách gồm vài lớp tế bào dẹt, dạng vô tính thuộc nhóm Asp.fumigatus Neosartorya LỚP NẤM TIẾP HỢP Đặc điểm dặc trưng:
101. Vi sinh vat Lớp này có hệ sợi đa nhân, chỉ một vách ngăn được tạo thành để phân cách các cơ quan đặc biệt như nang bào tử kín (Sporangia) và các bào tử tiếp hợp với sợi nấm sinh sản vách ngăn thỉnh thoảng xuất hiện ở các phần trưởng thành của hệ sợi nấm. Sinh sản vô tính bằng các bào tử nang (Sporangiaspores – Bào tử bất động đơn độc) được tạo ra trong các nang bào tử kín hình cầu hay quả lê (Sporangia) có trụ hoặc không có trụ (columella phần bọng hoặc phần giữa bên trong nang bào tử nối tiếp với cuống sinh nang bào tử) hoặc trong các túi chuỗi bào tử (các nang bào tử hình trụ chia thành một dãy các bào tử). Một nang bào tử chuỗi không có trụ, nang bào tử kín nhỏ (Sporangiola là các nang bào tử kín nhỏ, hình cầu với một hoặc một ít bào tử và trụ rất nhỏ) thấy có ở họ Thamnidiaceae Cunninghamellaceae & Choanephoraceae. Một số chi có apophysis (chỗ phồng của giá sinh nang bào tử ngay dưới nang bào tử) có thể có sợi bò ngang (stolons): chúng là các sợi nấm đặc biệt chạy khắp bề mặt và mang các giá sinh nang bào tử. Các sợi này có thể bám chặt vào cơ chất bằng các Rhizoids (rễ). Một số loài sinh bào tử áo (các tế bào vách dày) hoặc các bào tử phấn (các tế bào vách mỏng, hình cầu), chúng có thể ở đầu, giữa sợi nấm đơn độc hoặc thành chuỗi. Các bào tử nang, bào tử áo, bào tử phấn nảy mầm tạo thành hệ sợi nấm mới. Sinh sản hữu tính bằng hai giao tử đa nhân tạo ra bào tử tiếp hợp màng dày màu đen, nâu, vàng, thường được bao phủ một lớp gai hoặc các sợi râu. Hai đoạn sợi nấm ở mỗi đầu bào tử tiếp hợp (Zygospose) gọi là sợi treo (suspensor). Các sợi treo có thể có kích thước hoặc hình dạng khác nhau, thỉnh thoảng có sợi treo hình thành các mấu phụ (ví dụ: một số loài của Absidia). Hầu hết các loài thuộc lớp này là hoại sinh, một số loài ký sinh trên các nấm khác cũng như trên động vật, thực vật. Một số loài của chi Rhizopus và Absidia phân bố rộng trên các ngũ cốc bảo quản, rau, quả, trong không khí và phân xanh. Một số loài của chi Mucor và
102. Vi sinh vat Rhizopus có tầm quan trọng trong thực phẩm lên men và sản xuất các axít hữu cơ, nhưng cũng gây bệnh thối rau hoa quả đã thu hoạch. Các tài liệu có thể dùng: Đối với lớp Zygomycetes là khoá Zycha et al (1969) Hanlin (1973), Hesseltine & Ellis (1973), O’Donnell (1979) & von Arx (1981). Khoá đén loài của chi Mucor của Schipper (1978), chi Rhizopus của Inui et al (1965), Scholer & Miiler (1971) & Schipper (1984). KHOÁ PHÂN LOẠI ĐẾN CHI ( Robert A. samson, 1984) 1a. Bào tử nang được tạo thành trong các túi nang bào tử dày bao phủ bề mặt bọng cuống sinh bào tử nang Syncephalastrum 1b. Các bào tử nang được tạo thành trong các nang bào tử hình cầu, quả lê với trụ 2 2a. Nang bào tử và cuống sinh bào tử nang luôn có màu tối, cuống sinh bào tử nang thường không phân nhánh, thường sinh trong nhóm. Nang bào tử kích thước thay đổi từ 50 - 360àm. Bào tử nang có vách sọc
103. Vi sinh vat Rhizopus 2b. Nang bào tử và cuống sinh bào tử nang không màu hoặc màu nhạt, thường phân nhánh. Nang bào tử không quá 100mm. bào tử không có vách sọc 3 Apophysis 3a. Nang bào tử hình quả lê với cổ rõ rệt, d = 10 - 40mm. Các nang ở cuối cuống sinh bào tử chính lớn hơn 80mm. Absidia 3b. Nang bào tử kín hình cầu không có cổ, hầu hết lớn hơn 40mm Mucor
104. Vi sinh vat Cấu trúc hình thái ở lớp Nấm Tiếp hợp TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Bùi Xuân Đồng, 2004, Nguyên lý phòng chống Nấm mốc và mycotoxin, Nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật Hà Nội. 2. Katsuhiko Ando, 2002, Identification of Fungi Imperfecti, NITE Biological Resource Center National Intitute of Technology and Evaluation. 3. Katsuhiko Ando at al, 2004, Sampling and Isolation Methods of Fungi, Department of Biotechnology, National Institute of Technology and Evaluation (NITE), Japan.
105. Vi sinh vat 4. Robert A. Samson at al, 1984, Introduction Food – Borne Fungi, CBS, Institute of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. 5. W. Gam, E.S. Hoekstra and A. Aptroot, 1998, CBS Course of Mycology, CBS, P.O. Box 273, 3740 AG Baarn, the Netherlands.