Giáo dục đạo đức thông qua hoạt động ngoại khóa cho sinh viên trường Cao đẳng Bách Việt, TP. Hồ Chí Minh

Nội dung text: Giáo dục đạo đức thông qua hoạt động ngoại khóa cho sinh viên trường Cao đẳng Bách Việt, TP. Hồ Chí Minh

1. GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO SINH VIÊN TRƢỜNG CAO ĐẲNG BÁCH VIỆT, TP. HỒ CHÍ MINH ETHICAL EDUCATION BY MEANS OF EXTRACURRICULAR ACTIVIES AT BACH VIET COLLEGE, HO CHI MINH CITY Nguyễn Thanh Lâm Phòng Công tác Sinh viên, trường cao đẳng Bách Việt Student Support Ofice, Bach Viet college TÓM TẮT Giáo dục đạo đức trong nhà trường giữ vị trí chủ đạo và xuyên suốt trong toàn bộ quá trình giáo dục nhân cách của con người. Bài viết cung cấp góc nhìn về giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động ngoại khóa cho sinh viên tại trường cao đẳng Bách Việt. Dựa vào phương pháp định lượng thông qua kỹ thuật điều tra khảo sát kết hợp quan sát, bài viết này sẽ phân tích thực trạng giáo dục đạo đức dưới góc nhìn của người học tại trường cao đẳng Bách Việt. Từ đó, đưa ra những đề xuất đóng góp vào việc nâng cao hiệu quả của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên nói chung, sinh viên cao đẳng nói riêng. Từ khóa: giáo dục đạo đức, hoạt động ngoại khóa, sinh viên. ABSTRACT In school, ethical education plays a leading role in educating students’ personalities. The paper aims to highlight students’ viewpoints on ethical education by means of extracurricular activities designed for Bach Viet students. Based on the data collected qualitatively via survey questionnaires and observation, the paper analyzes the current situation of ethical education from the viewpoints of those studying at Bach Viet college. The results obtained serves as the foundation on which some practical recommendations are made to enhance the quality of ethical education intended for students in general and for college students in particular. Key words: ethical education, extracurricular activities, students I. ĐẶT VẤN ĐỀ Giáo dục đạo đức là một vấn đề quan trọng trong chiến lược phát triển con người, nhất là giáo dục đạo đức và hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ, thế hệ kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Đây là vấn đề đã, đang được sự quan tâm của Đảng và toàn xã hội. Giáo dục đạo đức ngày càng trở nên bức thiết trong giai đoạn đất nước ta tiến hành nền kinh tế thị trường, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Là một đơn vị giáo dục ngoài công lập, trường Cao đẳng Bách Việt đã được hình thành, phát triển hơn 12 năm. Trường đào tạo đa ngành và kiên trì mục tiêu tôn chỉ đó là “Chuẩn mực – Chất lượng – Chuyên nghiệp”. Với sự năng động, sáng tạo trường đã hoàn
2. thành nhiệm vụ, chỉ tiêu đào tạo hàng năm, được Bộ Giáo dục – Đào tạo khen thưởng là đơn vị tiên tiến, được học sinh, sinh viên tín nhiệm và được các doanh nghiệp thừa nhận; học sinh sinh viên ra trường có việc làm và tiếp tục học tập liên thông các bậc học cao hơn. Tuy nhiên, công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên tại trường còn tồn tại nhiều hạn chế, chủ yếu được thực hiện thông qua hình thức lên lớp. Việc sử dụng thường xuyên hình thức này đã tạo tâm lý nhàm chán trong sinh viên. Chính vì vậy, để nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục đạo đức cho sinh viên, nhà trường cần phải bổ sung thêm hình thức giáo dục thông qua việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa. II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA 2.1. Các nhóm phƣơng pháp tổ chức giáo dục đạo đức cho sinh viên Nhóm các phƣơng pháp thuyết phục nhằm hình thành những chuẩn mực đạo đức, ý thức đạo đức cho sinh viên. Nhóm phương pháp thuyết phục là nhóm phương pháp giáo dục tác động lên nhận thức và tình cảm của sinh viên nhằm hình thành những khái niệm, biểu tượng và những niềm tin đúng đắn về đạo đức thẩm mỹ, làm cho sinh viên có tư tưởng đúng có tình cảm đẹp, làm cơ sở cho việc hình thành những hành vi tốt, nhóm phương pháp thuyết phục bao gồm: phương pháp đàm thoại, phương pháp giảng giải, phương pháp nêu gương. Nhóm phƣơng pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh hành vi Nhóm phương pháp này có khả năng to lớn trong việc động viên sinh viên phát huy mọi sức lực và tinh thần, thể chất, tình cảm và trí tuệ để đạt hiệu quả cao nhất trong học tập và rèn luyện đạo đức. Đặc điểm của nhóm phương pháp này là dựa trên kết quả hành vi mà sinh viên đã thực hiện trước đây để phát huy tính tích cực của họ vào các hoạt động thực tiễn. Khuyến khích, động viên, lôi cuốn lòng nhiệt tình tham gia vào các hoạt động mà sinh viên đã được những thành quả nhất định, khắc phục, ngăn ngừa những biểu hiện tiêu cực không được xã hội thừa nhận. Nhóm phương pháp này bao gồm: phương pháp khen thưởng, phương pháp trách phạt. Nhóm phƣơng pháp tổ chức hoạt động và hình thành các kinh nghiệm ứng xử xã hội. Mục đích chủ yếu của nhóm phương pháp này là hình thành ở sinh viên những hành vi phù hợp với các chuẩn mực đời sống xã hội, hình thành những phẩm chất nhân cách và hành vi thói quen. Việc hình thành hành vi, thói quen phù hợp với các chuẩn mực xã hội trong phương pháp này không chỉ bằng nghe, nhìn mà chủ yếu bằng cách tham gia vào các hoạt động, các quan hệ phong phú đa dạng như hoạt động lao động sản xuất, hoạt động văn nghệ thể thao, vui chơi giải trí Thông qua các hoạt động đó mà sinh viên sẽ hình thành niềm tin và thói quen phù hợp với những hành vi đã có cho là phù hợp với chuẩn mực xã hội. Nhóm phương pháp này bao gồm các phương pháp: phương pháp nêu yêu cầu sư phạm, phương pháp tạo dư luận xã hội, phương pháp luyện tập thói quen, phương pháp rèn luyện.
3. 2.2. Hình thức giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua hoạt động ngoại khóa Nếu giáo dục đạo đức qua việc tích hợp vào các môn học sẽ nâng cao nhận thức, thái độ, hành vi cơ bản cho sinh viên thì giáo dục đạo đức thông qua hoạt động ngoài ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp sẽ củng cố và tạo điều kiện thực hành đạo đức, nhân cách của học sinh sinh viên. Các hoạt động rất hấp dẫn, thu hút nhiều sinh viên tham gia và có tác dụng giáo dục sâu sắc như các hoạt động xã hội, hoạt động vì cộng đồng như: hoạt động tình nguyện “Mùa hè xanh”, “Xuân tình nguyện”, “Mùa đông Cao Nguyên”, hoạt động đền ơn đáp nghĩa, “Hành trang tặng em”, sinh hoạt Đội công tác xã hội, giúp đồng bào bị thiên tai Giáo dục đạo đức thông qua hoạt động ngoại khóa có ý nghĩa rất lớn đối với sinh viên và đạt hiệu quả cao trong việc thay đổi tích cực thái độ và hành vi của các em đối với cuộc sống. Các hình thức hoạt động ngoại khóa chính thường được áp dụng trong giáo dục đạo đức như tổ chức đội Công tác xã hội, tổ chức tham quan thực tế, tổ chức các nêu gương sáng điển hình trong học tập và cuộc sống. III. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN TRƢỜNG CAO ĐẲNG BÁCH VIỆT, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. 3.1. Thực trạng hình thức tổ chức giáo dục đạo đức cho sinh viên trƣờng Cao đẳng Bách Việt Thành phố Hồ Chí Minh Kết quả khảo sát về các hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục đạo đức cho sinh viên mà giảng viên hay sử dụng được thể hiện qua bảng 2.10: Bảng 1. Hình thức tổ chức giáo dục đạo đức cho sinh viên Mức độ Khá thƣờng Thƣờng Rất ít ít xuyên xuyên STT Các hình thức Tỷ Tỷ Tỷ Số Số Số Số Tỷ lệ lệ lệ lệ lượn lượng lượng lượng % % % % g Tổ chức sinh 1 hoạt tư tưởng 5 5,3 34 34,7 42 43,7 16 16,3 chính trị Giờ dạy trên 2 3 2,6 5 5,5 29 30,0 60 61,9 lớp Tổ chức kỷ 3 niệm các ngày 13 13,2 13 13,5 42 43,3 29 30,0 lễ Các buổi sinh hoạt về tấm 4 gương người tốt 24 25,2 44 45,4 18 19,0 10 10,4 việc tốt, gương anh hùng Tổ chức các 5 5 5,6 58 59,6 22 22,4 12 12,4 hoạt động tham
4. Mức độ Khá thƣờng Thƣờng Rất ít ít xuyên xuyên STT Các hình thức Tỷ Tỷ Tỷ Số Số Số Số Tỷ lệ lệ lệ lệ lượn lượng lượng lượng % % % % g quan, ngoại khóa Tổ chức các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng (Mùa hè 6 7 7,0 4 4,6 54 55,3 32 33,1 xanh, Xuân tình nguyện, Hiến máu tình nguyện ) Tổ chức các hoạt động 7 tương thân, 29 29,5 34 35,0 21 21,5 14 14,0 tương trợ trong trường Các phong trào 8 văn hóa, văn 1 1,3 24 25,0 54 56,0 17 17,7 nghệ, thể thao Các CLB 9 chuyên môn 31 31,5 34 35,5 16 16,3 16 16,7 nghề nghiệp Sinh hoạt chuyên đề nâng 10 cao kỹ năng 26 26,7 32 33,3 23 23,3 16 16,7 sống cho sinh viên Phong trào thi đua học tập và 11 19 20,0 45 46,7 15 15,0 18 18,3 rèn luyện giữa các lớp Qua khảo sát của cán bộ quản lý và giáo viên của trường Cao đẳng Bách Việt, có 61,9% ý kiến cho rằng nhà trường thường xuyên sử dụng hình thức giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua các giờ dạy chính khóa trên lớp. Chính việc sử dụng thường xuyên, lặp đi lặp lại hình thức này đã tạo tâm lý nhàm chán trong sinh viên khi tham gia các hoạt động giáo dục đạo đức, có 33,1% ý kiến cho rằng các hoạt động rèn luyện giáo dục đạo
5. đức chủ yếu thông qua hoạt động của Đoàn – Hội và chỉ có 12,4% ý kiến cho rằng thường xuyên tổ chức giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua các buổi tham quan, ngoại khóa, có 31,5% ý kiến giảng viên cho rằng nhà trường không bao giờ giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua sinh hoạt của các CLB nghề nghiệp, các hoạt động tương thân, tương trợ (29,5%). 3.2. Nguyên nhân làm hạn chế sự tham gia của sinh viên trong hoạt động giáo dục đạo đức. Bảng 2. Nguyên nhân làm hạn chế sự tham gia của sinh viên trong hoạt động giáo dục đạo đức. Nguyên nhân sinh viên không thích tham gia vào các Số Tỷ lệ STT hoạt động rèn luyện đạo đức lƣợng % Hình thức tổ chức hoạt động rèn luyện đạo đức còn sơ sài, 1 58 16,5 thiếu sinh động Nội dung khô khan, không gắn với thực tiễn và đặc điểm tâm 2 54 15,3 sinh lý lứa tuổi sinh viên Do nhận thức chưa đúng về giá trị của hoạt động rèn luyện 3 62 17,5 đạo đức 4 Chương trình học quá nhiều 67 19,0 5 Mất nhiều thời gian 29 8,3 6 Thiếu sự khen thưởng kỷ luật 8 2,2 Sinh viên bị ép buộc tham gia vào các hoạt động rèn luyện đạo 7 62 17,5 đức 8 Ý kiến khác 13 3,7 Nguyên nhân khiến sinh viên không cảm thấy hứng thú tham gia các hoạt động giáo dục đạo đức là do chương trình học quá nhiều 19%, và có 16,5% ý kiến hình thức tổ chức còn sơ sài thiếu sinh động, 15,3% đồng ý với nội dung khô khan, không gắn với thực tiễn và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi sinh viên. Tóm lại, kết quả khảo sát thực trạng hoạt động rèn luyện đạo đức của sinh viên cho thấy nhà trường cần có các hình thức tuyên truyền sâu rộng, thường xuyên đổi mới việc tổ chức các hoạt động rèn luyện đạo đức bằng cách tổ chức nhiều hoạt động giáo dục phong phú, đa dạng, hấp dẫn gắn liền với lứa tuổi của các em nhằm tạo sự hứng thú để các em tham gia một cách tự nguyện. IV. Hệ thống giải pháp tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức cho sinh viên trƣờng Cao đẳng Bách Việt Tp. Hồ Chí Minh. Dựa trên quy trình tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằm giáo dục đạo đức đã được phân tích, chúng tôi tiến hành tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong giáo dục đạo đức như sau: 4.1. Tổ chức sinh hoạt Đội CTXH (trang bị kỹ năng sống, kỹ năng khởi nghiệp, tác phong công nghiệp).
6. Tổ chức các hoạt động nhằm trang bị kỹ năng, giúp sinh viên vận dụng các kỹ năng được trang bị vào các hoạt động thực tiễn. Đồng thời còn tổ chức các chương trình văn nghệ, nội dung vui chơi, giải trí, giao lưu. Phát triển và hoàn thiện các kỹ năng sống, nhằm định hướng và hoàn thiện nhân cách, có chuẩn mực xử sự phù hợp với đặc thù nghề nghiệp, trang bị cho sinh viên các kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu, thực tế công việc sau khi ra trường. Cung cấp những kỹ năng thiết yếu làm nền tảng, giúp sinh viên không chỉ học tập, nghiên cứu mà còn có khả năng xử lý các mối quan hệ xã hội, quá trình khởi nghiệp để có thể chạm tới ngưỡng cửa thành công. 4.2. Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu các môn khoa học Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Giáo dục sinh viên có kiến thức, hiểu biết về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, từ đó hiểu đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật Nhà nước, nâng cao nhận thức chính trị, bồi dưỡng đạo đức cách mạng. Tạo môi trường thuận lợi cho đoàn viên, thanh niên, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm trong việc tìm hiểu, học tập các môn khoa học Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Vận dụng chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào học tập, công tác, cuộc sống và rèn luyện bản thân. 4.3. Tổ chức tham quan thực tế Doanh nghiệp, nhà mở, mái ấm, trƣờng nuôi dạy trẻ mồ côi. - Tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận thực tế môi trường làm việc tại 1 doanh nghiệp tại Việt Nam; - Cung cấp cho sinh viên bức tranh tổng thể về các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có liên quan đến môi trường kinh doanh quốc tế; giúp sinh viên hiểu được mô hình tổ chức hoạt động của 1 doanh nghiệp; - Trang bị cho sinh viên những hiểu biết, kĩ năng thực tế khi tốt nghiệp ra trường; - Thúc đẩy mối liên kết giữa Nhà trường và doanh nghiệp. Phát huy tinh thần tình nguyện của tuổi trẻ, hăng hái đi đầu trong các hoạt động hướng tới cộng đồng. Tạo điều kiện cho sinh viên trải nghiệm, thực hiện các hoạt động chia sẻ với những nỗi đau, thiệt thòi của các em nhỏ ở các mái ấm, nhà mở, trường nuôi dạy trẻ mồ côi, khuyết tật. Qua đó giúp cho sinh viên hiểu rõ hơn các hoạt động tình nguyện, rèn luyện kỹ năng, rèn nhân cách và lối sống góp phần cống hiến cho xã hội. 4.4. Tổ chức các hoạt động uống nƣớc nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa, thăm hỏi mẹ Việt Nam anh hùng, các gia đình liệt sỹ, các gia đình chính sách, ủng hộ đồng bào bị thiên tai, các hoạt động hƣớng về biên giới, biển, đảo quê hƣơng. Giáo dục truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”; nâng cao nhận thức và thái độ ơn nghĩa của sinh viên trường Cao đẳng Bách Việt đối với thế hệ cha anh đã hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo về tổ quốc.
7. Nhận biết các giá trị truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc. Khẳng định trách nhiệm, nghĩa vụ của cá nhân với công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong giai đoạn hiện nay. 4.5. Tổ chức các chƣơng trình tình nguyện của Đoàn - Hội nhƣ: chiến dịch Mùa hè xanh, Xuân tình nguyện, Hiến máu tình nguyện, Hành trang tặng em Giúp sinh viên nhận thức được ý nghĩa của các hoạt động tình nguyện, biết đoàn kết, chia sẻ công việc, chia sẻ giúp đỡ, hỗ trợ thiếu niên, nhi đồng, nhân dân địa phương vùng khó khăn. Thực hiện được những việc có ý nghĩa cho cộng đồng. Thành lập các đội hình chuyên tuyên truyền nguyên nhân, ảnh hưởng, tác hại của ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu; tuyên truyền, vận động người dân các phường trên địa bàn trường trú đóng nêu cao ý thức bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh công cộng, tiết kiệm nhiên liệu Các hoạt động tình nguyện giữ gìn trật tự an toàn giao thông và xây dựng nếp sống văn minh đô thị: - Tuyên truyền, vận động hội viên, thanh niên tìm hiểu, thực hiện an toàn giao thông, chấp hành các quy định của Luật Giao thông đường bộ, Luật đường sắt và Luật đường thủy nội địa. - Tổ chức các đội hình tình nguyện tuyên truyền về thực hiện nếp sống văn minh đô thị trong thanh niên và người dân; phát động việc thiết kế các sản phẩm trực quan tuyên truyền về nếp sống văn minh đô thị trên các kênh tuyên truyền của Đoàn - Hội, địa phương. V. KẾT LUẬN Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là vấn đề tưởng như đã xưa nhưng chưa bao giờ cũ. Giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách cho thế hệ thanh niên, những người đang kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước vẫn còn mang tính thời sự, nếu không muốn nói là rất quan trọng và cấp bách khi đất nước ta tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, mở cửa và hội nhập quốc tế. Việc giáo dục đạo đức cho thế hệ thanh niên, những người đang ngồi trên ghế giảng đường cao đẳng, đại học phải được đặt ra một cách khoa học và có hệ thống. Phải tiến hành đồng bộ giữa giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội. Giáo dục đạo đức phải là một bộ phận trong các nội dung giáo dục ở nhà trường. Giáo dục đạo đức phải được tiến hành thông qua nhiều con đường, giáo dục chính khóa, giáo dục ngoại khóa. Phải được thực hiện thường xuyên với các biện pháp khoa học, sư phạm, sáng tạo của các nhà giáo dục. Cần sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội.
8. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Từ điển tiếng việt, nhà xuất bản khoa học xã hội, Hà Nội, 1988 2. Trần Hậu Kiêm (chủ biên) [1995], Hỏi – đáp về đạo đức học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. 3. Phạm Khắc Chương (1987), Comenxki – Ông tổ của nền sư phạm cận đại, Nxb Hà Nội. 4. Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 5. Nguyễn Ngọc Phú (2006), Chuẩn mực đạo đức con người Việt Nam hiện nay, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội. 6. Nguyễn Duy Quý (2006), Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay vấn đề và giải pháp, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội. 7. Nguyễn Thị Thành (2005), Các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh THPT, luận án tiến sĩ giáo dục học. 8. Trần Quốc Thành,“Vai trò của giáo dục đạo đức nếp sống trong việc hình thành nhân cách của thiếu nhi”, ĐHSP-ĐHQG Hà Nội 9. Hà Nhật Thăng, Công tác chủ nhiệm lớp, Nxb Giáo dục. 10. Mạc Văn Trang (1998), Đặc điểm lối sống sinh viên hiện nay và những phương hướng biện pháp giáo dục lối sống cho sinh viên, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội. Thông tin liên hệ tác giả chính (ngƣời chịu trách nhiệm bài viết): Họ tên: Nguyễn Thanh Lâm Đơn vị: Trƣờng Cao đẳng Bách Việt Điện thoại: 0907.895.328 Email: lamnt@bachviet.edu.vn Tp. HCM, ngày tháng 4 năm 2017 CÁN BỘ HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS.GVCC Nguyễn Xuân Tế
9. BÀI BÁO KHOA HỌC THỰC HIỆN CÔNG BỐ THEO QUY CHẾ ĐÀO TẠO THẠC SỸ Bài báo khoa học của học viên có xác nhận và đề xuất cho đăng của Giảng viên hướng dẫn Bản tiếng Việt ©, TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP. HỒ CHÍ MINH và TÁC GIẢ Bản quyền tác phẩm đã được bảo hộ bởi Luật xuất bản và Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam. Nghiêm cấm mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phát tán nội dung khi chưa có sự đồng ý của tác giả và Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. ĐỂ CÓ BÀI BÁO KHOA HỌC TỐT, CẦN CHUNG TAY BẢO VỆ TÁC QUYỀN! Thực hiện theo MTCL & KHTHMTCL Năm học 2017-2018 của Thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.