Bài giảng Vi sinh: Các phương pháp phát hiện đề kháng kháng sinh - Phạm Hùng Vân

Nội dung text: Bài giảng Vi sinh: Các phương pháp phát hiện đề kháng kháng sinh - Phạm Hùng Vân

1. Baøi giaûng vi sinh CAÙC PHÖÔNG PHAÙP PHAÙT HIEÄN ÑEÀ KHAÙNG KHAÙNG SINH Phaïm Huøng Vaân
2. XAÙC ÑÒNH MIC MIC Minimum Inhibitory Concentration (µg/ml) Noàng ñoä toái thieåu cuûa khaùng sinh öùc cheá ñöôïc vi khuaån
3. Töø MIC, xaùc ñònh vi khuaån khaùng hay nhaïy vôùi khaùng sinh
4. Noàng ñoä /hieäu quaû Ñænh/MIC Ñænh ñaït ñöôïc AUC vuøng döôùi ñöôøng cong Th.gian/MIC MIC90 Thôøi gian Thuoác cho vaøo
5. PhaânPhaân loaloaïiïi khakhaùngùng sinhsinh theotheo ddööôôïcïc ññooängäng T/MIC Penicillins, cephalosporins, (Th.gian aztreonam, monobactams, treân MIC) carbapenems, "macrolides", clindamycin AUC/MIC fluoroquinolones, azithromycin, tetracyclines, vancomycin, ketolides, Streptogramins Peak/MIC Aminoglycosides, fluoroquinolones
6. XaXaùcùc ññònhònh ññieieåmåm gaõygaõy PKPK PDPD momoätät vvíí duduïï treântreân cacaùcùc KSKS cocoùù ddööôôïcïc ññooängäng T/MICT/MIC 8 Penicillins 6 Drug A Cephalosporins Carbapenems KS (µg/ml) 4 ñoä Monobactam Macrolides Noàng 2 ñieåm gaõy Aztreonam PK-PD 0 T. gian Ñieåm gaõy PK-PD cuûa thuoác A laø 2 µg/m vì ôû ñieåm naøy, thôøi gian giöõa lieàu ñaït 50% (chæ caàn ñaït 40-60%)l
7. XaXaùcùc ññònhònh ññieieåmåm gaõygaõy PKPK PDPD momoätät vvíí duduïï treântreân cacaùcùc KSKS cocoùù ddööôôïcïc ññooängäng CmaxCmax/MIC/MIC 10 8 Drug A Aminoglycosides KS (µg/ml) 6 ñoä Fluoroquinolones 4 Noàng 2 ñieåm gaõy 0 PK-PD T. gian Ñieåm gaõy PK-PD cuûa thuoác A laø 1µg/ml vì ôû ñieåm naøy, nồng độ củathuốc đạt 1/10 Cmax (10µg/ml)
8. XaXaùcùc ññònhònh ññieieåmåm gaõygaõy PKPK PDPD momoätät vvíí duduïï treântreân cacaùcùc KSKS cocoùù ddööôôïcïc ññooängäng 24hAUC/MIC24hAUC/MIC fluoroquinolones azithromycin, KS (µg/ml) tetracyclines, ñoä vancomycin, Noàng ketolides, Streptogramins ñieåm gaõy 0 PK-PD T. gian Ñieåm gaõy PK-PD cuûa thuoác laø 1µg/ml vì ôû ñieåm naøy, nồng độ củathuốc đạt 1/125 24hAUC (0.125mg/h/L)
9. Lựachọn kháng sinh theo PK/PD? • Thông số PK/PD tuỳ thuộc vào dose • Từ dose, tính được PK/PD break point • So MIC của vi khuẩnvới PK/PD break point, nếuMIC ≤ PK/PD breakpoint thì dùng thuốcsẽ có hiệuquả • Chú trọng khoảng cách liều, đặcbiệt đốivới beta-lactam Từđâu có MIC?
10. Vi khuaån ñöôïc goïi laø nhaïy vôùi khaùng sinh khi MIC cuûa vi khuaån ñoái vôùi khaùng sinh laø thaáp hôn ñieåm gaõy PK-PD
11. Xaùc ñònh MIC phöông phaùp pha loaõng khaùng sinh trong tube 128µg/ml 64µg/ml 32µg/ml 16µg/ml 8µg/ml 4µg/ml 2µg/ml 1µg/ml 0.5µg/ml 0.25µg/ml 0.12µg/ml Noàng ñoä khaùng sinh MIC
12. Xaùc ñònh MIC phöông phaùp pha loaõng khaùng sinh trong thaïch 128µg/ml 64µg/ml 32µg/ml 16µg/ml 8µg/ml 4µg/ml 2µg/ml 1µg/ml 0.5µg/ml 0.25µg/ml 0.12µg/ml
13. Xaùc ñònh MIC phöông phaùp epsilon (E-test)
14. Xaùc ñònh MIC phöông phaùp pha loaõng trong microwell
15. PHÖÔNG PHAÙP XAÙC ÑÒNH MBC Minimal Bactericidal Concentration
16. PHÖÔNG PHAÙP KHUEÁCH TAÙN KHAÙNG SINH TRONG THAÏCH
17. Ñóa khaùng sinh Ñeå tieän söû duïng, cho ñóa khaùng sinh vaøo caùc loï chöùa naép chaët, coù chaát huùt aåm
18. Baûo quaûn ñóa khaùng sinh Phaûi ñeå ôû nhieät ñoä Luoân baûo quaûn ôû PTN 30’ tröôùc khi o tuû maùt 4 – 8 C môû naép
19. Löïa choïn moâi tröôøng laøm KSÑ Enterobacteriaceae Non-Enterobacteriaceae MHA (Mueller Hinton Agar) Staphylococci S. pneumoniae MHC Caùc Streptococci khaùc (Mueller Hinton Agar maùu cöùu) H. influenzae HTM (Haemophilus Test Media) N. gonorrhoeae CAXV (GC agar theâm 1% Isovitex)
20. Traûi vi khuaån leân maët thaïch KSÑ Duøng taêm boâng voâ truøng, laáy huyeàn dòch vk, eùp kieät nöôùc thöøa, Choïn 5 khuùm vk rieâng roài traûi ñeàu vk leân maët leõ, gioáng heät nhau, laøm thaïch KSÑ thaønh huyeàn dòch ñuïc ñeàu trong NS voâ truøng McF 0.5 Huyeàn dòch vk phaûi töông ñöông McF 0.5
21. Traûi vi khuaån leân maët thaïch KSÑ Duøng taêm boâng voâ truøng traûi ñeàu vaïch caáy vk leân maët thaïch Chaïm vaøo vaøi khuùm KSÑ vk rieâng leõ, gioáng heät nhau, vaïch moät laèn caáy treân maët thaïch KSD
22. Laøm khoâ maët thaïch ñaõ traûi vi khuaån trong tuû voâ truøng trong voøng khoâng quaù 15 phuùt tröôùc khi ñaët ñóa khaùng sinh leân maët thaïch
23. Ñaët ñóa khaùng sinh leân maët thaïch ≥ 12mm Duøngkeïpmuõi nhoïn gaép ñóa khaùng sinh ñaët leân maët thaïch ≥ 24mm
24. Ñaët ñóa khaùng sinh leân maët thaïch ≥ 12mm Duøngñaàukim tieâm laáy ñóa khaùng sinh ñaët leân maët thaïch ≥ 24mm
25. Nhieät ñoä, khí tröôøng, thôøi gian uû Caùc vk deã moïc: Enterobacteriaceae, Pseudominas, Acinetobacter, Staphylococci, Enterococci 35o C 16 - 18h (Staphylococci vaø Enterococci caàn 24h) Khí tröôøng thöôøng
26. Nhieät ñoä, khí tröôøng, thôøi gian uû vk khoù moïc: N. gonorrhoeae (KSÑ treân CAXV) 35o C 16 - 18h 5% CO2 (bình neán)
27. Nhieät ñoä, khí tröôøng, thôøi gian uû vk khoù moïc: H. influenzae (KSÑ treân HTM) 35o C 16 - 18h 5% CO2 (bình neán)
28. Nhieät ñoä, khí tröôøng, thôøi gian uû vk khoù moïc: S. pneumoniae vaø caùc Streptococci khaùc (KSÑ treân MHC) 35o C 16 - 18h 5% CO2 (bình neán)
29. Ño ñöôøng kính voøng voâ khuaån Ño ñöôøng kínhvoøng voâ khuaån baèng mm troøn 2 tröôøng hôïp coù 2 voøng: (1) ñóa khaùng sinh Trim/Sulf, (2) vi khuaån Proteus moïc lan. Ño ñöôøng kính voøng ngoaøi Caùc tröôøng hôïp khaùc coù 2 voøng voâ khuaån: (1) ñaët ÑKS luùc maët thaïch coøn öôùt (2) vk khoâng thuaàn. Phaûi laøm laïi KSÑ
30. Bieän luaän keát quaû KSÑ döïa theo ñöôøng kính voøng voâ khuaån VD: vk thöû KSÑ E. coli ÑKS Dmm voøng voâ khuaån Baûng bieän luaän keát quaû Keát quaû ño ñöôïc Khaùng T. gian Nhaïy Am 18 ≤ 13 14-16 ≥17 Nhaïy Ci 21 ≤ 15 16-20 ≥21 Nhaïy Cm 14 ≤ 12 13-17 ≥18 T. gian Te 12 ≤ 14 15-18 ≥19 Khaùng Phaûi duøng ñuùng baûn bieän luaän keát quaû Dmm voøng voâ khuaån, theo NCCLS 2000, coù 9 baûng bieän luaän, tuøy vk thöû KSÑ Enterobacteriaceae Pseudomonas, Acinetobacter Staphylococci Enterococci Haemophilus spp N. gonorrhoeae S. pneumoniae Streptococci khaùc V. cholerae
31. Ñaûm baûo chaát löôïng KSÑ Kieåm tra chaát löôïng treân caùc vi khuaån ATCC; thöïc hieän ñònh kyø hay moãi khi coù: (1) lot moâi tröôøng môùi, (2) lot ÑKS môùi, (3) ngöôøi môùi thöïc hieän KSÑ Vi khuaån ATCC ÑKS kleåm tra S. aureus ATCC 25923 Ak, Ac, Am, Az, Cr, Cd, Cm, Cf, Ct, Cz, Cx, Cu, Cl, Ci, Dx, Er, Ge, Kn, Nl, Fr, Nr, Of, Ox, Pn, Rf, Sm, Te, Tb, Bt, Va C E. coli ATCC 25922 Ak, Ac, Am, Cd, Cr, Cm, Cf, Ct, Cz, Cx, C T A Cu, Cl, Ci, Dx, Ge, Im, Kn, Ng, Nl, Fr, n å a Nr, Of, Rf, Sm, Te, Tb, Bt u h k i P. aeruginosa ATCC 27853 Ak, Cm, Cf, Ct, Cz, Cx, Ci, Ge, Im, Nl, V Nr, Of, Tb E. coli 35218 Ac
32. Ñaûm baûo chaát löôïng KSÑ Kieåm tra chaát löôïng treân caùc vi khuaån ATCC; thöïc hieän ñònh kyø hay moãi khi coù: (1) lot moâi tröôøng môùi, (2) lot ÑKS môùi, (3) ngöôøi môùi thöïc hieän KSÑ Vi khuaån ATCC ÑKS kieåm tra H. influenzae ATCC 49247 Ac, Am, Az, Cm, Ct, Cz, Cx, Cl, Ci, Im, Of, Rf, Te, Bt C C T H. influenzae ATCC 49766 Cl, Cu, Te, Bt A n å a S. pneumoniae ATCC 49619 Am, Az, Cr, Cm, Ct, Cx, Cl, Er, Fr, u h k Nr, Ox, Of, Pn, Rf, Te, Bt, Va i V N. gonorrhoeae ATCC 49226 Cm, Ct, Cz, Cx, Cu, Ci, Of, Pn, Te
33. Caùc vaán ñeà thöôøng gaëp Thieáu hay phöông tieän vaø phöông phaùp KSÑ khoâng chuaån thöùc √ moâi tröôøng (thoâng thöôøng, vaø ñaëc bieät), √ ñóakhaùngsinh √ maät ñoä vi khuaån, maët thaïch KSÑ Keát quaû KSÑ thieáu chính xaùc √ sai KQ caùc khaùng sinh Sul/Trim, Aminoglycosides khi duøng NA, hay MHA keùm chaát löôïng √ sai KQ vôùi caùc ñóa khaùng sinh keùm chaát löôïng √ maët thaïch KSÑ öôùt → 2 voøng voâ khuaån maät ñoä VK daøy → voøng voâ khuaån nhoû
34. Caùc vaán ñeà thöôøng gaëp ChoïnlöïacaùckhaùngsinhlaømKSÑ √ quaù nhieàu KS, truøng laëp phoå taùc duïng √ ít caùc khaùng sinh höõu duïng laâm saøng √ sai khaùng sinh ñeå laøm KSÑ Keát quaû KSÑ thieáu höõu duïng laâm saøng √ laømroáitrílaâmsaøngkhichoïnkhaùngsinh √ keát quaû KSÑ töï maâu thuaãn √ phaûi choïn khaùng sinh theo kinh nghieäm √ choïnkhaùngsinhñieàutròsai(khoângduøngñóa oxacillin ñeå phaùt hieän S. pneumoniae khaùng PNC)
35. Caùc ñeåm caàn löu yù khi ñoïc KQ KSÑ Staphylococci khaùng Oxacillin töùc laø khaùng taát caû caùc khaùng sinh Cephems vaø caùc β - lactams khaùc (keå caû β - lactams phoái hôïp β - lactamase inhibitors Phaùt hieän S. Pneumoniae khaùng Penicillin phaûi thöïc hieän vôùi ñóa Oxacillin 1µg. Neáu Dmm voøng voâ khuaån ñoái vôùi Oxacillin ≤ 19mm, vi khuaån coù theå khaùng vöøa vôùi Penicillin (PISP, MIC = 0.1 – 1 U/µl) hay khaùng cao vôùi Penicillin (PRSP, MIC = 0.1 – 1 U/µl). Khoâng theå coù caùc tröôøng hôïp sau: K. pneumoniae nhaïy Ampicillin, Proteus mirabilis nhaïy Polymycin B, Streptococci tieâu huyeát β nhoùm A khaùng Penicillin Taïi Vieät Nam, cho ñeán nay vaãn chöa coù S. aureus khaùng Vancomycin
36. Caùc ñeåm caàn löu yù khi ñoïc KQ KSÑ Khoâng caàn thieát phaûi laøm khaùng sinh ñoà caùc vi khuaån sau: Streptococci tieâu huyeát β group A (vì luoân nhaïy vôùi Penicillin), N. meningitidis (vì coøn nhaïy caûm vôùi Penicillin vaø Ampicillin), Y. pestis (vì coøn nhaïy vôùi Streptomycin, vaø laø vi khuaån moïc chaäm) Khaùng sinh ñoà laø thöû nghieäm phaùt hieän ñeà khaùng, khoâng phaûi laø thöû nghieäm tìm khaùng sinh nhaïy caûm. Do vaäy khi ñoïc keát quaû KSÑ phaûi löu yù caùc khaùng sinh bò ñeà khaùng ñeå khoâng duøng, chöù khoâng phaûi tìm khaùng sinh nhaïy caûm ñeå duøng. Khoâng ñöôïc duøng teân thöông maïi cuûa khaùng sinh ñeå traû lôøi keát quaû khaùng sinh ñoà, maø phaûi duøng teân khoa hoïc. Moät khaùng sinh ñaõ bò ñeà khaùng thì caùc khaùng sinh trong hoï vaø cuøng theá heä seõ bò khaû naêng ñeà khaùng cheùo cao.
37. Thöû nghieäm tìm men β -lactamase Laø thöû nghieäm ñôn giaûn, nhanh, cho laâm saøng höôùng ñieàu trò khaùng sinh tröôùc khi coù keát quaû KSÑ nhôø yù nghóa: Vk tieát β - lactamase ña soá khaùng ña khaùng sinh, vi khuaån khoâng tieát β - lactamase nhaïy caûm vôùi nhieàu khaùng sinh thoâng duïng Aâm tính: queät khoâng ñoåi maøu Duøng voøng caáy, laáy khuùm vk queät leân ñóa giaáy nitrocefin ñaõ taåm öôùt nheï. Ñoïc keát quûa sau 1 – 5 phuùt Döông tính: queät ñoåi maøu ñoû hoàng
38. Phaùt hieän vi khuaån tieát men β - lactamase phoå roäng Coù theå phaùt hieän K. pneumoniae, K. oxytoca, vaø E. coli tieát β - lactamase phoå roäng Saøng loïc böôùc ñaàu Thöû nghieäm xaùc ñònh ño Dmm voøng voâ khuaån ño Dmm voøng voâ khuaån ÑKS Dmm voøng voâ khuaån ÑKS Dmm voøng voâ khuaån Ct (30µg) ≤ 27mm Cz (30µg) Dmm Cx (30µg) ≤ 25mm Cz/Cla.ac (30/10µg) ≥ D+5mm Cz (30µg) ≤ 22mm Ct (30µg) Dmm Ct/Cla.ac (30/10 µg) ≥ D+5mm